ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının, kısa sürede sonuç alacak düşük maliyetli bir “yıldırım harekâtı” olması öngörülüyordu. Ancak operasyonun üçüncü haftasına girilirken Washington’un karşı karşıya kaldığı tablo bunun tam tersine işaret etmektedir: ABD savaş makinesi, her anında büyük maliyetler üreten bir çıkmaza sürüklenmiştir.
Analize göre, ABD Senatosu’nda gündeme gelen yaklaşık 200 milyar dolarlık ek bütçe talebinin tartışmalı hâle gelmesi, yalnızca idari bir süreç değil; aynı zamanda “düşük maliyetli savaş” doktrininin başarısızlığına işaret eden yapısal bir kriz olarak değerlendirilmektedir.
“Yıldırım Savaş” Varsayımından Yüksek Maliyetli Sürece
Pentagon ve Tel Aviv’deki planlayıcılar, hava üstünlüğüne dayanarak İran altyapısını kısa sürede etkisiz hâle getirebileceklerini öngörmekteydi. Ancak ortaya çıkan veriler farklı bir tablo sunmaktadır:
- Savaşın ilk günlerinde maliyetlerin hızla arttığı ve günlük harcamaların milyarlarca dolara ulaştığı ifade edilmektedir.
- İlk iki haftalık süreçte yalnızca askerî ekipman ve operasyonel giderler için on milyarlarca dolar harcandığı ileri sürülmektedir.
- Bu durum, İran’ın klasik bir çatışma sahası olarak öngörülen örneklerden farklı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
200 Milyar Dolarlık Bütçeye Yönelik İtirazların Gerekçeleri
Analizde, ABD Senatosu’nda söz konusu bütçe talebine yönelik itirazların birkaç temel nedene dayandığı belirtilmektedir:
- Ukrayna ile Karşılaştırma
ABD’nin Ukrayna savaşı için yıllar içinde ayırdığı toplam bütçeye yakın bir kaynağın, yalnızca birkaç haftalık bir çatışma için talep edilmesi, karar alıcılar açısından ciddi bir sorgulamaya yol açmaktadır. - Maliyet Asimetrisi
ABD’nin yüksek maliyetli savunma sistemleri ile daha düşük maliyetli tehdit unsurlarına karşılık vermesi, “maliyet-etkinlik” dengesini olumsuz etkilemektedir. Bu durumun uzun vadede sürdürülemez olduğu değerlendirilmektedir. - Savunma Sanayii Kapasite Sorunları
Analize göre, bazı savunma üretim hatlarının kapasite sınırlarına ulaşması, mevcut stokların hızla tükenmesi ve üretimin zaman alması, bütçe artışının tek başına çözüm olmayacağını göstermektedir.
Ekonomik Baskılar ve İç Politik Etkiler
ABD ekonomisinin yüksek bütçe açığı ve artan borç yükü altında olduğu bir dönemde, bu ölçekte yeni bir askerî harcama yapılmasının iç politik riskler doğurabileceği ifade edilmektedir.
Ayrıca savaş maliyetlerinin sosyal harcamalar üzerindeki olası etkileri, kamuoyu tepkisi ve toplumsal gerilim ihtimali bağlamında değerlendirilmektedir.
Enerji Güvenliği ve Küresel Etkiler
Analizde, Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip olduğu ve bölgedeki gerilimin petrol fiyatları üzerinde ciddi dalgalanmalara yol açabileceği vurgulanmaktadır. Bu durumun küresel ekonomi üzerinde zincirleme etkiler yaratabileceği öngörülmektedir.
Genel Sonuç
Metinde, mevcut gelişmelerin ABD’nin askerî ve stratejik yaklaşımında yapısal bir sorgulamaya yol açtığı ileri sürülmektedir.
Bu çerçevede, söz konusu bütçe tartışmasının yalnızca finansal bir mesele olmadığı; aynı zamanda ABD’nin küresel askerî rolü, mali sürdürülebilirliği ve stratejik öncelikleri açısından daha geniş kapsamlı bir dönüşümün göstergesi olabileceği değerlendirilmektedir.
