Emirlikleri ve Etiyopya’yı resmi olarak bu gruba kabul ederek üye sayısını
arttırdı ve bu grubun üye sayısı 5 ülkeden 11 ülkeye çıktı. Dünyada büyük ses
getiren bu olay ABD ve batı hegemonyasının yıkılması açısından önem arz ediyor.
Öte yandan İran gibi yıllardır ABD’nin acımasız yaptırımları altında olan bir
ülkenin de bu gruba üye olması hem siyasi hem de ekonomik açıdan önemli bir
kilometre taşı olarak değerlendiriliyor ve bunun yaptırımları etkisiz hale
getireceği ve Amerika ve küresel istikbarın her zaman peşinde olduğu planların
başarısız olduğunu gösterdiği ifade ediliyor.
Öte yandan BRICS’e yeni üyelerin de katılacağı yönünde ön
görüler var. Levent Gürses, Duvar’da kaleme aldığı yazısında Türkiye’nin de
arasında olduğu 40 ülkenin daha BRICS’e üye olmak istediğini yazdı.
Levent Gürses, kaleme aldığı yazısında şu ifadelerde
bulundu:
“BRICS ülkeler
grubuna 15. BRICS Zirvesi’nin son gününde 6 yeni üye daha katıldı. 22 resmi
üyelik başvurusu olan bloka, Türkiye’nin de arasında olduğu 40 ülke daha üye
olmak istiyor. BRICS, dolara karşı yeni para birimi yerine karşılıklı ticareti
yerel para ile yapmayı hedefliyor.
Güney Afrika’nın ev sahipliğinde Johannesburg şehrinde geçen
hafta düzenlenen 15. BRICS Zirvesi’nin son gününde BRICS ülkeleri Brezilya,
Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika, topluluğa yeni üye alımları konusunda
anlaştı. BRICS’e 1 Ocak 2024’ten itibaren altı ülke daha katılacak. Bunlar:
Arjantin, Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri
(BAE) de katılacak.
BRICS genişledi ve 11 üyeli oldu. Şimdi BRICS,
– Dünya nüfusunun yüzde 46’sını
– Dünya ekonomisinin yüzde 29’unu,
– Dünyanın en büyük 10 petrol üreticisinden 6’sını,
– Dünyanın en büyük doğal rezervine sahip 10 ülkenin 5’ini,
– Dünya petrol üretiminin yüzde 43’ünü,
– Küresel yabancı yatırımların yüzde 22’sini
– ve küresel ihracatın yüzde 25’ini temsil eden bir blok
oldu.
TÜRKİYE’NİN OLDUĞU 40 ÜLKELİK BİR KUYRUK VAR
Şimdilik BRICS 11 diyoruz. Küresel Güney, Küresel Çoğunluk
ya da Küresel Dünya gibi öneriler var.
Şimdilik; çünkü katılmak için uzun bir kuyruk var.
Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 40 ülkeden söz ediliyor. Bu ülkelerden 23’ü
resmi başvuru yaptı. Türkiye, resmi bir başvuru yapmadı, Rusya Devlet Başkanı
Vladimir Putin tarafından davet edildi. Türkiye’nin de BRICS’e sıcak baktığı
biliniyor.
BRICS’e katılmak isteyen bazı ülkeler: Bahreyn, Bangladeş,
Beyaz Rusya, Cezayir, Endonezya, Fas, Honduras, Kuveyt, Küba, Meksika, Nijerya,
Suriye, Tacikistan, Tayland, Tunus, Venezüella, Vietnam ve Yunanistan…
Genişleme dalgasının bu ilk hamleyle sınırlı kalmayacağı ve
ikinci ve üçüncü adımların atılacağı açıklandı.
SİYASİ VE EKONOMİK DENGELERDE DEĞİŞİMLER OLABİLİR
Bloğun genişlemesini en sıkı savunanlardan Çin Devlet
Başkanı Xi Jinping, “Bu üyelik genişlemesi tarihi bir gelişme. Bu, BRICS
ülkelerinin daha fazla gelişmekte olan ülkeyle birlik ve işbirliği konusundaki
kararlılığını gösteriyor” dedi.
Bölgesel olarak bakacak olursak; Hindistan ve Çin, Asya’yı
tam güç temsil ediyor. Brezilya, Arjantin’in katılımı için stratejik olarak
lobi faaliyeti yürüttü ve Güney Amerika’dan iki temsilci oldu.
Ortadoğu; İran, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri
ve Mısır ile temsil ediliyor. İki büyük petrol üreticisi; İran ve Suudi
Arabistan’ın yer alması küresel siyasi ve ekonomik dengelerde önemli
değişimlere yol açabilir.
Afrika’ya da Güney Afrika’nın yanına kıtanın yükselen
yıldızı, en hızlı büyüyen ekonomisi Etiyopya eklendi.
KÜRESEL ENERJİ CEPHESİNDE NELER OLACAK?
BRICS’in ilk hamle genişlemesinde, en önemli adım enerji
cephesinde atıldı. BRICS 11, küresel petrol ihracatının yüzde 39’unu,
kanıtlanmış rezervlerin yüzde 46’sını ve küresel üretimin yüzde 48’ini kontrol
eden enerji merkezi haline geldi.
Uzmanlara göre, Batı dünyası petrol fiyatlarını kontrol etme
gücünü ve ardından tek taraflı yaptırımları uygulama araçlarını kaybedebilir.
Petrol karteli OPEC+’teki iki büyük ve karar verici üye;
Suudi Arabistan ve Rusya artık BRICS 11 üyesi… Ve tabii OPEC’in diğer üyeleri
İran ve Birleşik Arap Emirlikleri de…
İRAN’IN KATILMASI BATI İLE GERİLİMLERİ ARTIRABİLİR
Burada İran için bir paragraf açmak gerekiyor. İran, BRICS’e
katılmayı “tarihi bir başarı ve stratejik bir zafer” olarak görüyor.
Özellikle Çin’in çabalarıyla başlayan İran ile Suudi
Arabistan arasındaki yakınlaşma, Ortadoğu’da dengeleri değiştirme yolunda
ilerlerken, iki petrol devinin BRICS 11’de buluşması bu gelişmenin bir sonraki
aşamasını temsil ediyor.
ABD’nin ağır yaptırımları altındaki İran, dünyanın ikinci
büyük gaz rezervlerine ve Ortadoğu’daki petrol rezervlerinin dörtte birine
sahip. Ancak yaptırımlar nedeniyle son zamanlarda artmış olmasına rağmen,
2010’ların başındaki petrol ihracatının yarısını bile gerçekleştiremiyor.
Enflasyon, yavaş büyüme gibi yaptırımlardan kaynaklanan
sorunlarla baş etmeye çalışan İran son zamanlarda Çin’e indirimli petrol
satarak ayakta kalmayı başardı. Ayrıca ekonomisini petrolden uzaklaştırarak
çeşitlendirdi ve BRICS üyeleriyle ticareti artırdı.
Son birkaç yıldır Rusya ile derinleşen güvenlik ve savunma
ortaklığı kurdu ve Çin ile ekonomik bağlarını güçlendirdi. BRICS’e İran’ın
eklenmesi hiç şüphesiz Batı ile jeopolitik gerilimleri artıracak.
BRICS ÇOK KUTUPLU BİR KÜRESEL DÜZEN PEŞİNDE…
BRICS’in dünya sahnesinde önemli bir oyuncu olma tutkusu
olsa da Rusya lideri Putin, “BRICS kimseyle rekabet etmiyor” diyor.
Brezilyalı Devlet Başkanı Lula da Silva, bloğun ABD ve
Yediler Grubu’ndaki zengin ekonomilere rakip olmaya çalışması gerektiği fikrine
karşı olduğunu açıkladı. BRICS’in eski ve yeni üyelerinin birçoğu Batı’ya
meydan okumaktan ziyade çok kutuplu bir küresel düzenin yaratılmasının teşvik
edilmesini destekliyor.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres’in Perşembe
günkü genişleme duyurusuna katılması ve konuşmasında BRICS’in uzun süredir BM
Güvenlik Konseyi, Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası’nda reform yapılması
yolundaki çağrılarını dile getirmesi bloğun küresel arenada artan etkisini
yansıtıyor.
Guterres, BRICS’in de sürekli vurgu yaptığı paralelde,
“Bugünün küresel yönetişim yapıları dünün dünyasını yansıtıyor. Çok
taraflı kurumların gerçekten evrensel kalabilmesi için, günümüzün gücünü ve
ekonomik gerçeklerini yansıtacak şekilde reform yapmaları gerekiyor” dedi.
Uzun süredir ABD müttefiki olan, dünyanın en büyük iki
enerji tedarikçisi ve Körfez bölgesinde siyasi ve ekonomik ağırlığı çok yüksek
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin bloğa dahil edilmesi, yeni
dünya düzeni arayışına da hız katacak. Ve tabii ABD hakimiyetindeki mevcut
dünya düzenine karşı meydan okumaları da…
HEDEF TİCARETTE YEREL PARALARIN DAHA FAZLA KULLANILMASI
İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi
büyük üreticilerin BRICS’e katılmasıyla blok ülkeleri arasındaki ticarette ABD
Doları yerine yerel para birimlerinin daha geniş çapta kullanılmasının önü
iyice açıldı.
Dünyanın en büyük petrol üreticilerinin ve tüketicilerinin
üyeliği BRICS üyelerinin ticarette yerel para birimlerini kullanması için bir
temel oluşturacak. Bu bir gerçek…
Küresel düzeni yeniden şekillendirerek nüfuz merkezini
Kuzey’den Güney’e kaydırmaya çalışan BRICS, aynı zamanda dolara alternatif bir
para birimi yaratmanın peşinde… Bu konuda özellikle Brezilya epey istekli…
ÇİN, BRICS PARA BİRİMİNDEN ÖNCE GENİŞLEME VE REFORMLARDAN
YANA…
Brezilya lideri Lula, BRICS ülkelerinin ticari işlemlerde
kullanacakları ortak bir para biriminin kırılganlıklarını azaltacağını, ödeme
seçenekleri artıracağını savunuyor.
Rusya lideri Putin, geçen yılki BRICS zirvesinde üye
ülkelerin “yeni bir küresel rezerv para birimi” çıkarmayı
planladıklarını ve tüm ortaklarla açık bir şekilde çalışmaya hazır olduklarını
söylemişti.
Ticarette yerel para birimlerine ağırlık verme ve
nihayetinde BRICS para birimi hedefinin merkezinde ABD’nin Çin’le olan ticaret
savaşının yanı sıra ABD’nin Çin ve Rusya’ya yönelik yaptırımları da yer alıyor.
BRICS ülkelerinin yeni bir rezerv para birimi oluşturması
durumunda, bu durum muhtemelen ABD dolarını önemli ölçüde etkileyecek ve
potansiyel olarak talepte bir düşüşe yol açacak. Bunun da ABD ve küresel
ekonomiler ile ABD’nin hegemonik gücü üzerinde etkileri olacak.
Ancak, Çin yeni para birimi hamlesinin şimdilik
ertelenmesinden ve genişleme dalgalarına öncelik verilmesinden yana… Pekin
yönetimi, öncelikli olarak üye ülkeler arasındaki ticaretin dolardan ulusal
para birimlerine kaydırılmasına ağırlık verilmesini istiyor. Ayrıca, küresel
finans ve parasal sistem reformunun hız kazanmasını destekliyor.
BRICS ülkeler grubu genişliyor: İran ve Suudi Arabistan’da dâhil
6 ülkeye resmi davet BRICS
ülkeler grubu genişliyor: İran ve Suudi Arabistan’da dahil 6 ülkeye resmi davet
BRICS’e kabul edilen Orta Doğu’nun petrol devleri: 2,5
trilyon dolarlık ekonomik gücü ellerinde tutuyorlar. BRICS’e kabul edilen Orta
Doğu’nun petrol devleri: 2,5 trilyon dolarlık ekonomik gücü ellerinde
tutuyorlar
BRICS PARA BİRİMİ İÇİN DAHA YAPILACAK ÇOK İŞ VAR
Diğer yandan yeni para birimine ilişkin hazırlıklar,
görüşmeler devam ediyor.
Bilindiği gibi, ABD Doları küresel rezerv para… Ancak son
yıllarda ülkelerin döviz rezervlerindeki payı azalıyor. IMF’nin verilerine
göre, 2022’nin son çeyreğindeki toplam döviz rezervlerinde doların payı yüzde
47’ye düştü.
Yine de küresel ticarette döviz işlemlerinin yüzde 88’i,
petrol ticaretinin neredeyse tamamı dolar ile yapılıyor. Kredi kartı sistemi ve
havale sistemi Swift de ABD Doları’nın kontrolünde…
BRICS para birimi aslında siyasi bir proje… Bir bankacılık
birliği, mali birlik, üyeler arasında makroekonomik göstergelerde uyum
gerektiriyor. Ayrıca, bu çizginin dışına çıkan ülkeler için bir disiplin
mekanizmasına ihtiyaç var… Ve en önemlisi ortak bir merkez bankası…
1999’da Euro’nun yaratılmasını hatırlayalım. Yıllarca süren
hazırlıklar, yeni bir merkez bankasının kurulması, ülkelerin aşamalı olarak
kendi para birimlerini kaldırması… Sancılı ve zorlu bir süreç.
BRICS henüz resmi bir örgüt bile değil. Birleşmiş Milletler
ya da OPEC gibi… Sadece önde gelen gelişmekte olan ülkelerin kalkınmayı,
ekonomik işbirliğini ve karşılıklı ticareti artırmak için kurdukları bir
platform. BRICS’in henüz bir serbest ticaret anlaşması yok. En önemli başarısı,
ağırlıklı olarak kalkınmanın finansmanı üzerine çalışan bankası; Yeni Kalkınma
Bankası…
Rota doğru ama daha gidilecek zor ve uzun bir yol var.
