İranlı siyasetçi Hamid Rasaei, ABD’nin II. Dünya Savaşı’ndan bu yana gerçekleştirdiği tüm askeri müdahaleleri ve bu operasyonlardaki kesin can kaybı sayılarını listelemenin, müdahalelerin kapsamı, kimi zaman gizli yürütülmesi ve farklı istatistik yöntemleri nedeniyle oldukça zor olduğunu belirtti.
Bununla birlikte Rasaei, çeşitli haber ve insan hakları kaynaklarında yayımlanan raporlara dayanarak, ABD’nin öncülük ettiği ya da katıldığı başlıca savaşlar ve bu savaşlardaki tahmini kayıplara ilişkin görece kapsamlı bir tablo sunulabileceğini ifade etti.
ABD’nin Başlıca Savaşlarında Can Kayıpları
Farklı kaynaklara göre, II. Dünya Savaşı sonrası dönemde ABD’nin liderliğinde ya da katılımıyla gerçekleşen büyük savaşlarda tahmini sivil kayıplar şu şekilde sıralanıyor:
-
Kore Savaşı (1950–1953): 300 bin sivil hayatını kaybetti; yaklaşık 3 milyon kişi mülteci durumuna düştü.
-
Vietnam Savaşı (1955–1975): Yaklaşık 2 milyon sivil öldü; 3 milyon mülteci oluştu; 3 milyon kişi kimyasal maddelerden etkilendi.
-
Panama Müdahalesi (1989–1990): 302 kişi hayatını kaybetti; 3 bin kişi yaralandı.
-
Birinci Körfez Savaşı (1990–1991): Savaş sırasında 120 bin kişi öldü; yaptırımlar nedeniyle 200 bin ölüm gerçekleştiği öne sürüldü.
-
Kosova Savaşı (1999): 2 binden fazla kişi hayatını kaybetti; 6 bin kişi yaralandı.
-
Afganistan Savaşı (2001–2021): 47 bin 245 sivil öldü; 66 ila 69 bin Afgan güvenlik görevlisi hayatını kaybetti; 11 milyon kişi mülteci oldu.
-
Irak Savaşı (2003–2011): 200 ila 250 bin arasında sivil hayatını kaybetti; 3,25 milyon kişi mülteci konumuna düştü.
-
Suriye İç Savaşı’na Müdahale (2014–günümüz): 40 binden fazla kişi hayatını kaybetti; 12,59 milyon kişi yerinden edildi.
1947’den Günümüze ABD’nin Askeri Müdahaleleri
Rasaei’nin paylaştığı listede, geniş çaplı savaşların yanı sıra ABD’nin darbe destekleri, bombardımanlar, asker sevkiyatları ve siyasi-askeri müdahaleler yoluyla birçok ülkede rol aldığı belirtiliyor. Bunlardan bazıları şöyle:
-
1947–1949: Yunanistan İç Savaşı’na müdahale
-
1949: Suriye’de yönetim değişikliğine müdahale
-
1953: İran’da darbeye destek (Başbakan Musaddık’ın devrilmesi)
-
1954: Guatemala’da yönetim değişikliğine destek
-
1958: Lübnan krizi
-
1961: Küba’daki Domuzlar Körfezi çıkarmasına destek
-
1965–1966: Dominik Cumhuriyeti İç Savaşı’na müdahale
-
1970–1973: Şili’de askeri darbeye destek
-
1983: Grenada’ya askeri müdahale
-
1986: Libya’nın Trablus ve Bingazi kentlerinin bombalanması
-
1988: İran Air’e ait 655 sefer sayılı yolcu uçağının ABD Donanması tarafından düşürülmesi
-
1991–2003: Irak’ta uçuşa yasak bölge operasyonu
-
1992–1995: Somali ve Bosna’ya müdahale
-
1999: Kosova müdahalesi
-
2001 sonrası: Afganistan savaşı
-
2003 sonrası: Irak savaşı
-
2011: Libya iç savaşında hükümet karşıtı güçlere destek
-
2014 sonrası: Irak ve Suriye’de IŞİD’e karşı müdahale
-
2015 sonrası: Yemen’de Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyona destek
-
2019: Venezuela’da yönetim değişikliğine destek
Metinde ayrıca, ABD’nin 242 yıllık tarihinin yalnızca 16 yılını barış içinde geçirdiği iddiasına yer verildi. Bu sözün, 2019 yılında eski ABD Başkanı Jimmy Carter tarafından dile getirildiği belirtildi.
