RAST HABER- Sondakika İslami haber RASTMEDYA RAST YAYINLARI

Başkanlık ve muasır medeniyet

Başkanlık ve muasır medeniyet
12.01.2017 © RAST HABER

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu lideri Mustafa Kemal Atatürk 1923’te şöyle demiş: “Şimdiye kadar milletimizin başına gelen bütün felaketler kendi talih ve geleceklerini başka birisinin eline terk etmesinden kaynaklanmıştır. Bu kadaracı tecrübeler geçiren milletin bundan sonra egemenliğini bir kişiye vermesi kesinlikle mümkün olmayacaktır.
93 sene sonra Türkiye, halkın vekilleri aracılığıyla her türlü denetimini olanaksız kılacak bir “irade teslimine” bir “rejim değişikliğine” zorlanıyor.

***

Memleketin taa Osmanlı döneminde şekillenen parlamenter siyasi geleneğe dayalı sistemi hep kusurlar barındırdı, sancılı dönemlerden geçti. Ancak vatandaşlarının demokrasi mücadelesini imkânlı kılarken, bugün bu elimizden alınmaya çalışılıyor.
Kriterimiz hakikaten Başbakan Yıldırım’ın sözünü ettiği “muasır medeniyet” ise kıyasımız Batılı gelişmiş demokrasiler olacak elbette. Bunların çoğunda var olan parlamenter sistem her türlü denge denetleme mekanizmasını içerir, demokratik mücadeleye açık zemin yaratır. Demokrasi, uzlaşma kültürü gerektirir, çoğunluğun diktasından demokrasi çıkmaz. Yürütmenin gücünün daha fazla gibi göründüğü başkanlık sistemlerinde de net kuvvetler ayrılığı vardır. Türkiye ise tam aksine zorlanıyor.

***

Dünyada parlamenter sistemden başkanlığa geçmiş örnekleri şöyle bir taradım. Batı’da yok. BBC geçenlerde 20. yüzyılın ikinci yarısında topu topu Sahraaltı Afrikası’ndan üç örnek bulmuş. Üçü de derin hüsran. Ghana, Zimbabve ve Malavi.

***

Ghana, Atlantik kıyısındaki eski Britanya sömürgesi. 1957’de bağımsızlığını kazanmış ilk Sahraaltı ülke. Kabilecilik geleneğini gömmeye çalışan, Pan-Afrikacılığın mucidi Batı eğitimli antropolog başbakan Kwame Nkrumah, 1964’te referandumla ülkesini başkanlık sistemine geçirdi, kendisini ömür boyu başkan kıldı. Muhalefeti yasakladı. Güçlü bir idarenin ekonomik ve sosyal gelişmeyi hızla sağlayacağı iddiasındaydı. 1966’da rivayet o ki Ghana’yı Doğu Bloku’ndan kopartmak isteyen CIA’nın da parmağı olan bir darbe ile devrildi. 1972’de ölüp giderken, askeri ve sivil hükümetlerle onyıllarca kendine gelemeyen ülkesi 1992’de çok partili sisteme geçti.

***

Zimbabve’yi Robert Mugabe ile tanıyoruz. Eski Britanya sömürgesi Rhodesia’da 1960’lardaki milliyetçi siyahi hareket üzerinde yükseldi Mugabe. 1980’deki bağımsızlıktan sonra Maoculuk esinli partisi ZANU ile seçimleri kazandı, 1987’ye dek başbakan oldu. Kanında “reislik” vardı, ülkeyi başkanlık sistemine geçirtti. Soğuk Savaş’ta antiemperyalist retorikle muhalifleri kıyımdan geçirdi. Toprak reformu, “beyaz sömürgeciler” olarak gördüğü çiftçileri demir parmaklıklar ardına tıkıp intikam almaktan öte siyahi Afrikalıya yaramadı. 1997’de nüfusun çeyreği HIV’den mustaripti. Başpiskopos Desmond Tutu’nun deyişiyle o, klasik bir “Afrika diktatörü arketipi”. Uzun mücadelelerle 2013’te yetkileri tırpanlandı. Ülke hâlâ yaptırım altında, temmuzdan beri protestolarla sarsılıyor. 93 yaşındaki Mugabe hâlâ başkan.

***

Malavi Güneydoğu Afrika ülkesi. 1960’ların başında Britanya mandasından kurtuldu. 1963’te Malavi Kongre Partisi ile seçimi kazanan Hastings Banda, üç sene sonra başkanlığa geçti, 1971’de kendisini ömür boyu başkan ilan etti. Ülkeyi kararnamelerle yönetirken, kendince “ilericiydi”, kadın hakları ve eğitime önem verdi. Vekilleri tek tek belirledi, muhalefete hacet yoktu. 30 sene hükmetmesinde Batı Bloku’nda kalmasının payı eksik değil. 1993’te protestoların ardından çok partili sisteme geçit vermek zorunda kaldı, 1994’te ilk seçimde gönderildi. Üç sene sonra öldü. Malavi bugün dünyanın en azgelişmiş ülkelerinden birisi.

***

Batı medeniyeti de geçmişte “Tek halk, tek devlet, tek lider”, “Tanrı bizimle”, “İnan, itaat et, savaş” gibi demagojik sloganlarla kitle tabanı, yığınların gerici önyargıları ve finans kapital destekli faşist otoriter dikta rejimleri üretti. Demokrasi kültürünün olmadığı azgelişmiş diyarlar da insanları iradelerini tek adamların iki dudağı arasından çıkacaklara hapsetti. Hiçbirisinin sonu hayırlı olmadı.

cumhuriyet

Etiketler :
HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER