Aban 1358), ülkede “casusluk yuvası” olarak adlandırılan ABD
Büyükelçiliği, üniversite öğrencileri tarafından kuşatılmış, bazı elçilik
çalışanları rehin alınmıştı. İran’da 4 Kasım “13 Aban Küresel Emperyalizme
Karşı Milli Mücadele Günü” adı altında her yıl kutlanıyor.
İran halkı bu günü ülkenin her yerinde, İran’ın birliği ve
gücünün göstergesi olarak, “Dünya Emperyalizmine Karşı Milli
Mücadele” günü olarak görkemli bir şekilde kutluyor.
“Emperyalizme Karşı Mücadele Amerika Çöküşünün Başlangıcı”
temasıyla Tahran’daki ABD’nin casusuluk merkezinin önünde düzenlenen gösteri
sırasında Washington yönetiminin dünya çapındaki cinayetlerine tepki olarak
Amerikan bayrağı yakıldı.
Tahranlıların yoğun katılımıyla düzenlenen gösteride
“Kahrolsun İsrail, Kahrolsun Amerika” sloganları atıldı.
Ne Olmuştu?
1979’da Rıza Pehlevi, giderek artan sokak gösterileri ve
baskı sonucu ülkeyi terk etti. Bu eylemlerde öğrenciler hep ön saflarda rol
aldı. Şah Muhammed Rıza Pehlevi ülkeden ayrıldıktan iki hafta sonra 1 Şubat’ta İmam
Humeyni ve beraberindekiler ülkeye döndü. İmam Humeyni’nin 14 yıl süren
sürgünden sonra dönüşü ülkede büyük bir heyecan yarattı. İmam Humeyni’nin
gelişi 11 Şubat’ta Şah rejiminin yıkılmasıyla sonuçlandı. İran devriminin
İslami bir kimliğe bürünmesi ve siyasal sistemi kontrol altına alması ise
zamanla gerçekleşti.
Devrimin ardından ülkedeki yabancı diplomatlar için zorlu
bir süreç başladı. Ülkede Amerikan karşıtlığı giderek arttı. ABD’li diplomatlar
kısa süreli gözaltına maruz kaldı. 4 Kasım’da ise binlerce öğrenci casusluk
yuvası olan ABD Büyükelçiği’ni kuşatarak binayı ele geçirdi. 90 rehinenin 38’i
iki hafta içinde serbest bırakıldı, bunların çoğu kadın ve çocuktu. Eylemciler
52 rehineyi ise ellerinde tuttu. Rehine krizi tam 444 gün sürdü. Uzun süren
pazarlıkların ardından rehineler 20 Ocak 1981’de Almanya’da serbest bırakıldı.
4 Kasım’da Amerikan Büyükelçiği’nin işgal edilmesi ve
içeridekilerin rehin alınması İran-ABD ilişkilerinin de sonu oldu. Rehine krizi
sonra erse de bu süreç iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin kesilmesiyle
sonuçlandı.
İlişkilerin kesilmesinin ardından ABD İran yaptırımlar
uyguladı. ABD ve İsrail, Tahran yönetiminin nükleer silah geliştirmek amacıyla
uranyum zenginleştirme programı yürüttüğünü iddia etti.
