İran, Körfez’de savaş çıkması halinde Hürmüz Boğazı’nı kapatabileceği uyarısında bulundu. Günde 20 milyon varilden fazla petrolün geçtiği boğazın kapanması, küresel enerji arzını tehdit ederken fiyatlarda sert artış riskini gündeme taşıdı. Uzmanlara göre en büyük etki Asya ülkelerinde hissedilecek.
İran Stratejik Dış İlişkiler Konseyi Sekreteri Celal Dehgani Firuzabadi, Körfez’de bir savaş durumunda enerji güvenliğinin tehlikeye gireceğini ve Hürmüz Boğazı’nın kapanabileceğini söyledi. Açıklama, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını artırdığı bir dönemde geldi.
Dünyanın en hayati petrol geçidi
İran ile Umman arasında yer alan Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin en kritik noktalarından biri olarak görülüyor. Veri analiz şirketi Vortexa’ya göre boğazdan günlük ortalama 20 milyon varilden fazla ham petrol ve kondensat geçiyor. Bu miktar, yıllık yaklaşık 600 milyar dolarlık enerji ticaretine karşılık geliyor.
ABD-İran gerilimi ve denizcilik uyarısı
Artan nükleer gerilim nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri, Körfez’deki askeri varlığını güçlendirirken, Denizcilik İdaresi ABD bayraklı gemilere İran karasularından uzak durmaları yönünde uyarı yayımladı. Açıklama sonrası petrol fiyatları yüzde 1’in üzerinde yükseldi.
‘Kapanma, küresel ekonomik şok yaratır’
İngiliz dış istihbaratı MI6’nın eski başkanı MI6’nın eski yöneticisi Sir Alex Younger, daha önce yaptığı değerlendirmede, “Hürmüz Boğazı’nın kapanması, petrol fiyatları açısından inanılmaz bir ekonomik sorun olur” ifadelerini kullanmıştı.
Boğaz ne kadar dar ve neden savunmasız?
Hürmüz Boğazı’nın en dar noktası yaklaşık 40 kilometre genişliğinde. Ancak büyük tankerlerin kullanabildiği güvenli koridor yaklaşık 10 kilometreyle sınırlı. Uzmanlara göre bu durum, boğazı mayınlama ve askeri müdahalelere karşı kırılgan hale getiriyor.
İran Boğazı nasıl kapatabilir?
ABD Kongre Araştırma Servisi raporlarına göre İran şu adımları atabilir:
Seyir yasağı ilan etmek
Gemileri denetlemek veya alıkoymak
Uyarı ateşi açmak
Deniz mayınları döşemek
Füze ve denizaltılarla saldırı düzenlemek
1980-88 İran-Irak Savaşı sırasında benzer yöntemler uygulanmış, sigorta maliyetleri hızla yükselmişti.
Uzmanlar ne diyor? ‘Kalıcı kapanma zor’
Analistlere göre İran boğazı geçici olarak bloke edebilir ancak ABD ve müttefiklerinin askeri müdahalesiyle deniz trafiğinin kısa sürede yeniden sağlanması muhtemel görülüyor. Uzmanlar, uzun süreli bir kapanmanın düşük ihtimal olduğunu belirtiyor.
En çok hangi ülkeler etkilenir?
ABD Enerji Bilgi İdaresi EIA verilerine göre, boğazdan geçen petrolün yüzde 84’ü Asya pazarlarına gidiyor. En büyük ithalatçılar:
Çin
Hindistan
Japonya
Güney Kore
ABD’nin payı ise toplam tüketimin yalnızca yüzde 2’si seviyesinde.
Çin faktörü: Dengeleri belirleyen güç
EIA’ya göre Çin, 2024’te İran petrolünün yaklaşık yüzde 90’ını satın aldı. CNBC’ye konuşan enerji uzmanı Anas Alhajji, “Hürmüz’ün kapanması İran’ın düşmanlarından çok müttefiklerine zarar verir” değerlendirmesinde bulundu.
Alternatif güzergahlar devrede
Körfez ülkeleri, olası kapanmaya karşı alternatif yollar geliştirdi:
BAE: Fujairah Limanı boru hattı
Suudi Arabistan: Yeniden kullanılan hatlar
İran: Goreh–Jask Boru Hattı
Ancak mevcut kapasitenin, boğazın tamamen devre dışı kalmasını telafi etmeye yetmeyeceği belirtiliyor.
sputnik
