ülkedeki istihdamın düşmesi nedeniyle devlet geçen yıl 83.2 milyar liralık
vergi kaybına uğradı.
Sözcü’den Erdoğan Süzer’in haberine göre, halkı
yoksullaştıran, işsizliği artıran, esnafı ve özel sektörü iflaslara ve nakit
darlığına düşüren ekonomik kriz devleti de 83 milyar lirayı aşkın vergi kaybına
uğrattı. Vergi kaybı, halkın çarşı pazara çıkıp harcama yapamadığının en önemli
göstergesi olan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve Katma Değer Vergisi’nde (KDV) 30
milyar lirayı aştı. İşsizlikteki artış da Gelir Vergisi’nde 9.2 milyar liralık
delik açtı. Vergi gelirlerindeki devasa kayıp, ekonomik krizi bir türlü kabul
etmeyen ekonomi yönetiminin krizin etkilerini önceden göremediğini ve gerekli
önlemleri almadığını ortaya koydu.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yayımladığı 2019 yılı bütçe
gerçekleşme sonuçlarına göre, hükümet geçen yılın tamamında halktan ve
şirketlerden 756 milyar 494 milyon lira vergi toplayacağı öngörüsünde bulundu.
HEDEF ŞAŞTI
Ancak ekonomi yavaşlayıp insanların geliri, şirketlerin de
cirosu düşünce vergi hedefi büyük ölçüde şaştı. Devletin kasasına giren toplam
vergi 83 milyar 183 milyon lira birden azalarak 673 milyar 314 milyon lirada
kaldı. Bu devasa kaybın yanı sıra ekonomiyi canlandırmak amacıyla bazı ÖTV ve
KDV oranlarında yapılan indirimler de vergi gelirlerindeki kaybı hızlandırdı.
HARCAMALAR AZALDI
Vergi gelirlerinin alt kalemleri incelendiğinde, hedefteki
sapmanın büyük ölçüde geliri eriyen halkın harcamalarını azaltmak zorunda
kalmasından ve istihdamdaki daralmadan kaynaklandığı görüldü. Örneğin, hükümet
geçen yıl tamamına yakını çalışanlardan toplanan Gelir Vergisi’nden devletin
kasasına 172 milyar lira gireceği hesabını yaptı. Ancak istihdam artmadığı gibi
işsizlik daha da yükselince devletin kasasına hedefin 9.2 milyar lira altında
vergi girdi. Gelir Vergisi’ndeki bu erimeyi, maaş dışında serbest meslek
kazançlarındaki daralma da hızlandırdı.
30 MİLYARLIK KAYIP
Aynı şekilde işsizlik ve enflasyon yüzünden geliri düşen
halkın harcama yapamaması KDV ve ÖTV’de 30 milyar liranın üzerinden vergi
kaybına yol açtı. KDV’de 70.6 milyarlık gelir hedefine rağmen 15.2 milyarlık
kayıpla 55.5 milyar liralık tahsilat rakamında kalınırken büyük umut bağlanan
ÖTV’de tütün ve kolalı içecekler dışındaki tüm kalemlerde ciddi erime yaşandı.
162 milyar lira gelir beklenen ÖTV tahsilatı 15.4 milyarlık kayıpla 147 milyar
liraya ancak ulaşabildi. ÖTV kaybında sıfır araç alımının olağanüstü düşmesi,
akaryakıt ve doğalgaz tüketiminin azalması ve tüm teşviklere rağmen dayanıklı
tüketim mallarında beklenen canlanmanın gerçekleşememesi büyük rol oynadı.
İthalattan elde edilen KDV ile Gümrük Vergisi’nde hedeflenenden yaklaşık 45
milyar lira daha az vergi toplanması ise ekonomi yönetiminin yükselen kur ve
düşen gelirin etkisiyle ithalatta yavaşlama olacağını öngöremediğini işaret
ediyor.
VATANDAŞ UMUDUNU PİYANGOYA BAĞLADI
Halk umudunu piyangoya bağlayınca, hükümet de şans oyunları
vergisinden tahmin ettiğinin üzerinde vergi topladı. Tutmayan hedeflerin aksine
Kurumlar Vergisi ile şans oyunları ve Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi’nde
(BSMV) hedeflerin üzerinde gelir elde edildi. Kurumlar Vergisi’ndeki artışta,
vergi oranının yüzde 20’den yüzde 22’ye yükseltilmesi, şans oyunlarında ise
yoksullaşan halkın şansını şans oyunlarında araması etkili oldu.
