ile özlük haklarını düzenleyen kanun Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
girdi. Kanunla, çarşı ve mahalle bekçisi olarak istihdam edileceklerde aranan
şartlar, çarşı ve mahalle bekçilerinin atama ve adaylık süreçleri, görev ve
yetkileri ile çalışma şekillerine ilişkin esaslar düzenlendi.
Genel kolluk kuvvetlerine yardımcı olmak üzere emniyet ve
jandarma teşkilatları bünyesinde silahlı bir kolluk olarak çarşı ve mahalle
bekçileri istihdam edilecek. Emniyet ve jandarma teşkilatlarında istihdam
edilen çarşı ve mahalle bekçilerinin amirleri meslek hiyerarşileri içinde
tespit edilecek. Çarşı ve mahalle bekçisi olarak istihdam edileceklerde Devlet
Memurları Kanunu’nda sayılan genel şartlar ile İçişleri Bakanlığınca çıkarılan
yönetmelikle belirlenen eğitim, yaş, sağlık ve fiziki yeterlilik gibi özel
şartların bulunması gerekecek.
Çarşı ve mahalle bekçisi olarak istihdam edilmek için
İçişleri Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikte belirlenen usul ve esaslara göre
yapılacak giriş sınavında başarılı olma şartı aranacak. Sınavlarda başarılı
olan, görevini yapmaya engel teşkil edecek bir hastalık veya engeli bulunmadığı
sağlık kurulu raporuyla tespit edilenler, emniyet veya jandarma teşkilatlarına
İçişleri Bakanının onayıyla aday memur olarak atanacak.
Çarşı ve mahalle bekçilerinin adaylık süresi 1 yıldan az, 2
yıldan fazla olamayacak. Adaylık süresi içinde en az 3 ay süreyle temel ve
hazırlayıcı eğitimler verilecek. Adaylık süresi içinde temel ve hazırlayıcı
eğitim devrelerinin her birinde başarısız olanlarla adaylık süresi içinde hal
ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmayacak durumları, göreve devamsızlıkları
tespit edilenlerin, aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması
cezası almış olanların memuriyetle ilişikleri İçişleri Bakanının onayıyla
kesilecek.
Halkın istirahat ve sağlığını sağlayacak
Çarşı ve mahalle bekçileri, görevli oldukları mülki sınırlar
içinde halkın istirahat, sağlık ve selametini sağlayacak. Bekçiler, yolda
hastalanan, kazaya uğrayan, düşüp kalan ve genel durumu itibarıyla yardıma
muhtaç olanlara yardım edecek, yardıma ihtiyaç duyduğu değerlendirilen, şiddet
mağduru veya şiddete, istismara uğrama riski taşıyan kadın ve çocukları,
kimsesizleri, engellileri ve acizleri en yakın genel kolluk birimlerine teslim
edecek.
Bir semt, yer, yol veya sokak sormak için başvuranlara
gerekli bilgiyi verecek olan bekçiler, doğum, ölüm, hastalık, kaza, yangın veya
afet gibi önemli, acele haller sebebiyle yapılacak yardım isteklerinden gücü
dahilinde olanları öncelikle yerine getirecek. Büyük tehlike arz eden yangın ve
su baskını gibi afetlerde mahalle sakinlerini derhal uyarmakla görevli olan
bekçiler, toplum sağlığını ve güvenliğini tehdit eden bir hayvana
rastlanıldığında verebileceği zararları engellemek için kişileri alandan
uzaklaştıracak, ilgili genel kolluk ve belediyeyi durumdan haberdar edecek.
Devriye hizmeti yürütecek
Çarşı ve mahalle bekçileri, görev saatleri içinde
görevlendirildikleri bölgede devriye hizmeti yürütecek, görev bölgeleri içinde
bulunan konut, iş yeri ve araçlar gibi malların korunmasında sahipleri
tarafından noksan alınan tedbirleri tamamlattıracak, şüpheli durum veya
kişileri bağlı bulundukları genel kolluk birimlerine bildirecek, kamu düzenini
bozacak mahiyetteki gösteri, yürüyüş ve karışıklıkların önlenmesi amacıyla
genel kolluk kuvvetleri gelinceye kadar önleyici tedbirleri alacak.
Uyuşturucu madde imal edildiği, satıldığı veya
kullanıldığından, kumar oynandığından ya da fuhuş yapıldığından şüphe edilen
yerleri bağlı bulundukları genel kolluk birimlerine bildirecek bekçiler, halkın
sükun ve istirahatini bozanları ve başkalarını rahatsız edenleri engelleyecek,
sokak, geçit ve meydanları tıkayarak trafiğe mani olan taşıtları ve diğer
engellerin kaldırılmasını sağlayacak.
Çarşı ve mahalle bekçileri, görev bölgesi ve çalışma saatleri
ile sınırlı olmak kaydıyla kişileri ve araçları; bir suç veya kabahatin
işlenmesini önlemek, suç işlendikten sonra kaçan faillerin yakalanmasını
sağlamak, işlenen suç veya kabahatlerin faillerinin kimliklerini tespit etmek,
hakkında yakalama emri ya da zorla getirme kararı verilmiş olan kişileri tespit
etmek, kişilerin hayatı, vücut bütünlüğü veya mal varlığı bakımından ya da
topluma yönelik mevcut veya muhtemel bir tehlikeyi önlemek amacıyla
durdurabilecek.
Durdurma için makul neden
Durdurma yetkisinin kullanılabilmesi için makul bir sebebin
bulunması gerekecek. Süreklilik arz edecek, fiili durum ve keyfilik oluşturacak
şekilde durdurma işlemi yapılamayacak. Çarşı ve mahalle bekçisi, görevini
yerine getirirken kendisinin çarşı ve mahalle bekçisi olduğunu belirleyen
belgeyi gösterdikten sonra, durdurduğu kişiye durdurma sebebini bildirecek,
durdurma sebebine ilişkin sorular sorabilecek, kimliğini veya bulundurulması
gerekli diğer belgelerin ibraz edilmesini isteyebilecek. Bu kişilere kimliğini
ispatlamada gerekli kolaylık gösterilecek. Belgesinin bulunmaması, açıklamada
bulunmaktan kaçınması veya gerçeğe aykırı beyanda bulunması dolayısıyla ya da
sair surette kimliği belirlenemeyen kişi tutularak durumdan derhal genel kolluk
görevlileri haberdar edilecek.
Durdurma süresi, durdurma sebebine esas teşkil eden işlemin
gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan makul süreden fazla olamayacak.
Durdurma sebebinin ortadan kalkmasıyla kişilerin ve araçların ayrılmalarına
izin verilecek. Bekçiler, durdurduğu kişinin üzerinde veya aracında silah veya
tehlike oluşturan diğer bir eşyanın bulunduğu hususunda yeterli şüphenin
varlığı halinde, kendisine veya başkalarına zarar verilmesini önlemek amacına
yönelik el ile dıştan kontrol dahil gerekli tedbirleri alabilecek. Bu amaçla
kişinin üzerindeki elbisenin çıkarılması veya aracın, dışarıdan bakıldığında
içerisi görünmeyen bölümlerinin açılması istenemeyecek.
Çarşı ve mahalle bekçileri, suç işlenirken veya işlendikten
sonra henüz izleri meydandayken; şüphelileri yakalamak, yakaladıkları
şüphelilerin kendilerine veya başkalarına zarar vermelerini engelleyici
tedbirleri almak, suç delillerinin kaybolmaması veya bozulmaması için gerekli
muhafaza tedbirlerini almak, varsa olayın tanıklarının kimlik ve adres
bilgilerini tespit ederek genel kolluk birimlerine bildirmekle görevli ve
yetkili olacak.
Bekçiler zor ve silah kullanma yetkisine sahip olacak
Bekçiler, haklarında tutuklama veya yakalama kararı
çıkarılmış kişileri gördükleri takdirde yakalayacak ve bağlı bulundukları genel
kolluk kuvvetlerine teslim edecek. Zor ve silah kullanma yetkisine sahip olacak
çarşı ve mahalle bekçileri, kolluk hizmet ve görevleri dışında her ne suretle
olursa olsun çalıştırılamayacak. Çarşı ve mahalle bekçilerinin haftalık çalışma
süresi 40 saat olacak. Emniyet ve asayişin gerektirdiği durumlarda haftada bir
gün istirahat verilmek kaydıyla bu süre artırılabilecek. Günlük çalışma
saatleri, esas olarak güneşin batışı saatinden doğuşu saatine kadar olan zaman
dilimini kapsayacak şekilde düzenlenecek.
Bekçiler güvenlik veya kamu düzeni ile görevi etkileyen
zorunluluk halleri haricinde, belirtilen çalışma süresi ve saatleri dışında
çalıştırılamayacak. Güvenlik veya kamu düzeni ile görevi etkileyen zorunluluk
hallerine ilişkin usul ve esaslar İçişleri Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle
belirlenecek.
Bekçilerin emeklilik yaş haddi 60 olacak
Çarşı ve mahalle bekçilerinin disiplin, ödüllendirme ve
performans değerlendirme işlemlerinde istihdam edildikleri genel kolluk
kuvvetine göre emniyet ya da jandarma hizmetleri sınıfı mensuplarına uygulanan
hükümler uygulanacak. Çarşı ve mahalle bekçilerinin çalışma usul ve esasları,
alacakları meslek içi eğitim, giyecekleri kıyafet ve görevde kullanacakları
teçhizatlar ile kanunun uygulanmasına ilişkin diğer hususlar İçişleri
Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.
Jandarma teşkilatında istihdam edilen çarşı ve mahalle
bekçileri, Jandarma Hizmetleri Sınıfı’na dahil edilecek. Çarşı ve mahalle
bekçilerinin emeklilik yaş haddi 60 olacak.
