geçtiğimiz ay Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından reddedilmesinin
ardından, resmi adı Müşterek Kapsamlı Eylem Planı olan 2015 tarihli Nükleer
Anlaşma hükümleri uyarınca İran’a yönelik yaptırım uygulama kararı alması
tartışma yarattı.
Mike Pompeo Cumartesi günü, 2015 Anlaşması’nda yer alan ve
tepki mekanizması adı verilen, İran’ın anlaşmaya uymaması durumunda geniş
kapsamlı yaptırımlar uygulanmasını öngören maddeyi hayata geçireceğini
açıklamıştı.
ABD yaptırımlarının hedefi olan İran, Pompeo’nun
açıklamasına sert tepki gösterdi. İran Cumhurbaşkanlığı sözcüsü Said Hatibzade,
Pazar sabahı yaptığı açıklamada ‘‘Tahran’ın Washington’a verdiği mesaj açıktır:
Uluslararası topluma geri dönün, yükümlülüklerinize uygun olarak hareket edin
ve asilik yapmayı bırakın. Bunu yaptığınızda uluslararası topluluk sizi kabul
edecektir’’ ifadesini kullandı.
Hatibzade, ayrıca ABD’nin eylemlerinin kendisini barış ve
uluslararası güvenliğe yönelik en büyük tehdit olarak gösterdiğini savundu. ABD
Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’nun hayal dünyası dışında hiçbir şeyin
değişmediğini kaydeden Hatibzade, üçüncü ülkeleri de uluslararası konsensüse
aykırı davranmamaları konusunda uyararak, ABD’nin iddialarını kabul edecek ve
sınırları aşacak vasal devletlere yanıt vereceklerini belirtti.
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ise Pazar günü devlet
televizyonu tarafından yayımlanan açıklamasında ABD’nin İran’a karşı yaptırım
hamlesinde kesin bir yenilgiye doğru yaklaştığını söyledi. ABD’nin uluslararası
toplumdan gelen olumsuz tepki karşısında yenildiğini savunan Ruhani ABD’nin
baskısına asla boyun eğmeyeceklerini ve İran’ın Amerika’nın zorbalıklarına
ezici bir yanıt vereceğini dile getirdi.
Ruhani İran’ın diğer imzacıların da aynı şeyi yapması
halinde 2015 Nükleer Anlaşması’nın şartlarına bütünüyle uymaya hazır olduğunu
da yineledi.
Rusya: Nükleer Anlaşma’yı muhafaza etmek için çabalarımız
sürecek
Rusya Dışişleri Bakanlığı da Pazar günü konuya ilişkin bir
açıklama yaparak, BM Güvenlik Konseyi’nin 2231 sayılı kararının değişmediğini
ve bu karardan kaynaklanan taahhütlerin başlangıçta anlaşmaya varılan biçimde
yerine getirilmesi gerektiğini duyurdu.
Açıklamada ayrıca Rusya’nın İran’ın nükleer programına
ilişkin Müşterek Kapsamlı Eylem Planı’nın şartlarının yerine getirilmesini
sağlamak için çabalarını sürdüreceği ifade edildi.
Rusya Dışişleri Bakanlığı ABD’nin tetik mekanizmasını
gerekçe göstererek İran’a yönelik tek taraflı yaptırım ilanını ise ‘‘teatral
bir performans’’ diye niteledi. Bakanlık ABD’yi Güvenlik Konseyi’nin kendi
İran’a karşı azami baskı politikasına tabi kılmak ve kullanışlı bir alete
dönüştürmek için uluslararası toplumu yanıltmaya çalışmakla eleştirdi.
ABD’nin bu tutumuyla Güvenlik Konseyi’nin otoritesini
sarstığını ve BM kararları ile uluslararası hukuku açık bir şekilde çiğnediğini
belirten Bakanlık, bunun Rusya ve diğer Güvenlik Konseyi üyeleri için kabul
edilemez oluğunu vurguladı.
Avrupa: ABD’nin bu adıma hakkı yok
Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell
ise konuya ilişkin yaptığı yorumda, ABD’nin çekilmiş olduğu bir anlaşmaya
dayanarak İran’a yönelik uluslararası yaptırımları tek taraflı uygulamaya hakkı
olmadığını vurguladı.
Nükleer Anlaşma’nın tarafı olan üç Avrupa ülkesi, Fransa,
İngiltere ve Almanya tarafından yapılan açıklamadaysa Washington’un 2018
yılında terk ettiği 2015 anlaşmasında üzerinde uzlaşılan bir mekanizmayı
kullanması nedeniyle, BM yaptırımlarını yeniden uygulama kararının herhangi bir
yasal sonuç doğurmayacağını duyurdu.
BM: Konunun belirsizliği nedeniyle adım atamıyoruz
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres ise,
ABD’nin İran’a yaptırım ilanı uygulama kararı karşısında, meselenin
belirsizliği nedeniyle herhangi bir adım atamadığını açıkladı. Guterres, BM
Güvenlik Konseyi’ne hitaben kaleme aldığı ‘‘Sürecin gerçekten başlatılıp
başlatılmadığı ve bununla birlikte, yaptırımların sona ermesinin fiilen devam
edip etmeyeceği konusunda bir belirsizlik var gibi gözüküyor. BM Genel
Sekreteri sanki böyle bir belirsizlik yokmuş gibi hareket edemez’’ ifadesini
kullandı.
BM yetkilileri yaptırım rejimlerinin uygulanması konusunda
Güvenlik Konseyi’ne idari ve teknik destek sunuyor ve BM Genel Sekreteri
yaptırımların uygulanmasını gözetlemek üzere bağımsız uzmanlar atıyor.
Gueteres, İran yaptırımlarının henüz açıklığa kavuşturulmaması nedeniyle söz
konusu desteği sağlamayacağını bildirdi.
