Reuters haber ajansı, üst düzey bir İranlı yetkiliye dayandırdığı haberinde, İran’ın varlıklarının serbest bırakılmasının Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ilişkin anlaşmanın bir parçası olduğunu bildirdi.
Reuters’ın haberinde adı açıklanmayan bir İranlı yetkili şu ifadeleri kullandı: Tüm gemiler Hürmüz Boğazı’ndan geçebilir, ancak bu geçişler İran Devrim Muhafızları ile koordineli olmalıdır. Yetkili, İran varlıklarının serbest bırakılmasının da anlaşmanın bir parçası olduğunu ekledi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi, X sosyal medya platformunda yaptığı paylaşımda, Lübnan’daki ateşkes anlaşmasının ardından boğazın açık olduğunu belirtirken, ABD Başkanı Donald Trump ise İran ile savaşı sona erdirecek bir anlaşmanın “yakında” sağlanacağını düşündüğünü, ancak zamanlamanın henüz net olmadığını ifade etti.
Yüzlerce gemi ve yaklaşık 20 bin denizci, dünya ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu kritik su yolundan geçebilmek için hâlâ Fars Körfezi içinde beklemektedir.
İranlı yetkili, geçişlerin İran’ın güvenli kabul ettiği güzergâhlarla sınırlı olacağını ve askeri gemilerin boğazdan geçişine izin verilmeyeceğini söyledi.
Aynı yetkili, “İran varlıklarının serbest bırakılması, boğazın yeniden açılmasına ilişkin anlaşmanın bir parçasıdır” diyerek, büyük bölümü petrol ve gaz ihracatından elde edilen ve ABD yaptırımları nedeniyle dondurulan yaklaşık 30 milyar dolarlık gelire işaret etti.
Bu durumun, 1970’lerden bu yana uluslararası denizcilikte kullanılan trafik ayrım düzeni (TSS) kapsamındaki belirlenmiş rotaları içerip içermediği ise henüz netlik kazanmadı.
Yetkili ayrıca, “Askeri gemiler hariç olmak üzere Amerikan gemileri de geçiş yapabilecektir” dedi.
Boğaz üzerinden belirli rotaların açık kalacağını belirten yetkili, bu güzergâhların İran tarafından güvenli olarak tanımlanması gerektiğini vurguladı.
Yetkili, “Deniz trafiği, güvenliğin sağlanması amacıyla İran’ın koordinasyonu ve Devrim Muhafızları ile İran Limanlar ve Denizcilik Kurumu’nun izniyle gerçekleştirilecektir” ifadelerini kullandı.
Irakçi’nin açıklamasından kısa süre sonra Donald Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda “İran, boğazın tamamen açık ve geçişe hazır olduğunu az önce duyurdu” dedi.
Trump ayrıca, İran limanlarına giden ve gelen gemilere yönelik ABD’nin deniz ablukasının sürdüğünü belirtti. Bu abluka, geçtiğimiz hafta sonu Pakistan’da yapılan ve sonuçsuz kalan görüşmelerin ardından ilan edilmişti.
İran devlet medyası, ismi açıklanmayan bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, ABD ablukasının devam etmesi halinde Tahran’ın bunu ateşkes ihlali sayacağını ve boğazı yeniden kapatacağını bildirdi.
Tahran’ın tutumuna yakın bir kaynak, bu hafta Reuters’a yaptığı açıklamada, İran’ın ABD ile müzakerelerde, yeni bir çatışmanın önlenmesi yönünde anlaşma sağlanması halinde gemilerin boğazın Umman tarafında serbestçe ve saldırı riski olmadan geçmesine izin verebileceğini önerdiğini söyledi.
Mayın tehdidi
İran, boğaza döşenen mayınlar konusunda uyarıda bulunarak, gemi sahipleri, sigorta şirketleri ve lojistik firmaları açısından ciddi bir risk oluşturduğunu belirtti.
ABD Donanması tarafından yayımlanan bir uyarı notunda, bu tehdidin tam olarak anlaşılamadığı ve gemilerin bölgeden geçişten kaçınması gerektiği ifade edildi.
Reuters’ın gördüğü ve denizcilere gönderilen ABD Donanması NCAGS bildirisine göre: “Trafik ayrım düzenindeki mayın tehdidi tam olarak anlaşılmamıştır. Bu bölgeden geçişten kaçınılması tavsiye edilir.”
Bu bildirinin boğazın yeniden açıldığı duyurusundan önce mi yoksa sonra mı yayımlandığı ise net değildir.
Denizcilik sektörü temsilcileri de durumu değerlendirmeye devam ettiklerini açıkladı.
BIMCO Denizcilik Birliği Güvenlik Direktörü Yakup Larsen, “ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın tamamen açık olduğu yönündeki açıklaması doğru değildir. Trafik ayrım düzenindeki mayın tehdurumu belirsizliğini koruyor” dedi.
Larsen ayrıca, “BIMCO’ya göre denizcilik şirketleri bu bölgeden geçişten kaçınmalıdır” ifadelerini kullandı.
Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ise durumu incelemeye aldığını açıkladı.
IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, “Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ilişkin son açıklamanın, ticari gemiler için seyrüsefer özgürlüğü ve güvenli geçiş ilkeleriyle uyumunu doğrulamak için inceleme yürütüyoruz” dedi.
