başlatarak ve ticari işbirliğini çeşitlendirerek, yaptırımlara bakılmaksızın
ülkeyi ekonomik ilerleme yoluna soktu.
Son 14 ay, İran ile dünya arasındaki ekonomik etkileşimlerde
yeni bir dönem olarak değerlendirilebilir. Yükseliş süreci dokuzuncu hükümetten
itibaren başladı. Ancak bu süreç 2010’lu yıllarda Ruhani hükümetinde kırıldı ve
İran’ın farklı ülkelerle işbirliği süreci tersine bir seyir izledi. 2013’ten
2022 yılına kadar
İran hükümetinin dış politikası birkaç ülkeyle müzakerelerle
sınırlıydı ve sonunda ABD’nin Nükleer Anlaşmadan çekilmesiyle hiçbir yere
varamadı ve İran’a kalan şey, Batı’ya güvenme ve ekonomik ilerleme sürecinde
geride kalma deneyiminin tekrarıydı ve ekonomik büyüme sıfıra yakın ve
enflasyon %40’ın üzerindeydi.
Ekonomik diplomasinin yeniden tanımlanması
Ancak İran’da 13. hükümet göreve gelir gelmez yeni bir plan
yaptı ve ekonomik diplomasinin oyun alanını yeniden tanımladı. Hükümet en
başından beri, iç kapasitelerin yeniden canlanmasına paralel olarak, dış
ilişkilerdeki yaklaşımını dünyanın doğusundan batısına dost ve müttefik
ülkelerle ekonomik işbirliğinin geliştirilmesi ve derinleştirilmesi üzerine
tanımladığını gösterdi.
Bu işbirliklerinin ardından İran gümrüklerine ilişkin yeni
istatistikler, İran’ın komşularıyla ticaretinin bu yılın ilk yarısında 24
milyar doları aştığını gösteriyor. Dolayısıyla İran ile 15 komşu ülke
arasındaki ticaret geçen yılın ilk yarısına göre değer bazında yüzde 7 büyüdü.
Bu yaklaşım Seyyid İbrahim Reisi’nin yurt dışı
ziyaretlerinde çok iyi görülmektedir. Reisi şimdiye kadar Rusya, Kazakistan,
Türkmenistan, Tacikistan ve Katar gibi ülkeleri ziyaret etti. En önemli nokta
ise bu ziyaretlerin her biri ekonomik işbirliğinde artışı beraberinde getirdi.
Reisi ayrıca Ekonomik İşbirliği Teşkilatı ve Avrasya
zirveleri gibi bölgesel toplantılara katılarak yerli ve yabancı ekonomi
aktivistlerine ve diğer ülkelere açık bir mesaj verdi.
İran hükümetinin yeni başarılarının zirvesi, İran’ı Çin,
Hindistan ve Rusya da dâhil olmak üzere dünyanın büyük ülkeleriyle yeni bir
ekonomik ve ekonomik olmayan ortaklıklar dönemine sokan Şangay İşbirliği
Örgütüne daimi üyeliği oldu.
Kuzeydeki komşulara teveccüh
İran’ın yeni dönemdeki ekonomik ortaklarından biri de
Rusya’dır. İki taraf arasındaki ekonomik ilişkilerin gelişimi, Reisi’nin 2021
yılı Ocak ayında Moskova’yı ziyareti ile başlamış, Putin’in İran’da bulunması
ve yurt dışı ziyaretlerinde birçok ikili görüşme ile devam etmiştir.
Cumhurbaşkanlarının anlaşmalarından sonra her iki taraftan çeşitli siyasi ve
ticari heyetler başkentlere gönderilerek varılan anlaşmaların uygulanması için
görüşmeler gerçekleşmiştir.
Şimdi, nadir bir olay olarak, Rusya’dan 120 kişilik bir iş
heyeti, iki ülke ticaret odası başkanları ve ekonomi aktivistlerinin
katılımıyla gerçekleştirilecek olan İran ve Rusya iş konferansında
faaliyetlerinin gelişimini değerlendirmek üzere İran’da bulunuyor.
İran ve Rusya arasındaki ticarette önemli büyüme
İran Ticaret Odası Başkanı Gulam Hüseyin Şafi’i, bu ortak
toplantıda şu açıklamalarda bulundu: ‘İstatistiklere göre 2021 yılında İran ile
Rusya arasındaki ticaret hacmi yaklaşık 4 milyar dolardı ve geçen yıla göre
önemli bir büyüme kaydetti. Bu nedenle, iki ülkenin üst düzey yetkililerinin
ilişkileri genişletmek ve iki ülkedeki mevcut fırsatları belirlemek istemesi dikkate
alınarak son 20 yıldaki en büyük Rus ticaret heyetinin İran’da bulunması gibi
fiili adımların atılması gerekmektedir.
İki ülke arasındaki ticari engellerin kaldırılması için
gerekli işbirliği yapılmalıdır. İran ile Avrasya Birliği arasında tercihli tarife
anlaşmasının imzalanması, İran’ın bölge ülkeleriyle ticari ilişkilerinin
genişletilmesinde yeni bir çizgi oluşturmuştur. İran ile Avrasya Birliği
ülkeleri arasında serbest ticaretin hayata geçmesiyle birlikte ticaret
engellerinin büyük bir kısmı çözülecektir.
İran, Doğu-Batı Koridoru ve Çabahar Limanı’ndan Hindistan
gibi ülkeler ve Avrasya Ekonomi Birliği üyesi ülkeleri ile ticari işbirlikleri
kurulmasında önemli faydalar sağlayabilir.’
İran ile serbest ticaret anlaşması
Rusya Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Sergey Katrin de bu
konferansta şunları söyledi: ‘İran ile Rusya arasında 40 milyar dolarlık
ticarete ulaşmanın yolu çizildi ve her iki tarafın ekonomi aktivistleri serbest
ticaret anlaşmasının uygulanmasını bekliyor.’
İranlı ve Rus işadamları arasındaki ilişkilerin
geliştirilmesine yönelik çabalara değinen Rusya Ticaret ve Sanayi Odası
Başkanı, şunları vurguladı: ‘Rusya Odası’nda İran tarafıyla ilişkilerin
seviyesini yükseltecek kararlar tasarladık ve Rusya’nın İran’la ilişkilerini
artırmasının ne kadar önemli olduğunu anlatmak için bu ziyarette yanımızda
100’den fazla kişiyi de getirdik.
Bu sayıda Rus iş adamının İran’da bulunması bir rekor
sayılmaktadır.
Her iki tarafın ekonomi aktivistleri serbest ticaret
anlaşmasının uygulanmasını bekliyorlar ve İran’la bağlantılı olarak teknoloji,
tarım, turizm vb alanlarda kendimize 40 milyar dolarlık bir vizyon tasarladık.
Kuzey-Güney koridorunun geliştirilmesi çok gereklidir ve bu
sektörde altyapının hazırlanmasını istiyoruz.’
Araba ihracatından bölge dışı tarıma kadar Venezuela ile
işbirliği
İran’ın 13. hükümetinin ekonomik diplomasisi, komşularının
yanı sıra çoğu batı ülkesine de yayıldı. Bu yılın Ekim ayında, İran
sahalarından günlük 100 bin varil ham petrol rafine edilerek, yaptırımların etkisiz
hale getirilmesi ve sınır ötesi ekonomi politikalarının uygulanması aşamasına
geçilmesi için, el Palito adlı ilk açık deniz rafinerisi Venezuela’da hizmete
girdi.
Bu olay, Venezuella Cumhurbaşkanı Nicolas Maduro’nun Seyyid
İbrahim Reisi’nin resmi davetlisi olarak 6 yıl aradan sonra bu yıl Haziran
ayında İran’a iki günlük bir ziyaret gerçekleştirip çeşitli işbirliği
anlaşmalarını imzalamasının ardından yaşandı. Şimdi anlaşmaların devamı
kapsamında Venezuela’dan bir heyet daha İran’a gelerek İran Savunma Bakanı
Muhammed Rıza Aştiyani başkanlığındaki İran heyetiyle görüştü.
100 bin otomobil ihracatı
İran ve Venezuela, Ekonomik İşbirliği Ortak Komisyonu’nun
son toplantısında beş yıl içinde İran’dan Venezuela’ya 100 bin otomobilin
ihracatını içeren bir anlaşmaya vardı.
Venezuela Cumhuriyeti Ulaştırma Bakanı Ramon Blasquez bu
toplantıda şunları söyledi: ‘İran İslam Cumhuriyeti’ne tarım ve hayvancılık
için 500 bin hektardan fazla arazi sağlamaya hazır olduğumuzu açıklıyoruz.’
Blasquez’in bu sözleri, bölge dışı tarıma yönelik stratejik
politikayı uygulamak ve ülkenin gıda güvenliğini sağlamak için büyük bir fırsat
vaat ediyor.
Ayrıca İran Savunma Bakanı, İran ile Venezuela arasında
havayolları ve deniz taşımacılığı hatları kurulmasına yönelik bir anlaşma
sağlandığını açıkladı ve İran Sanayi, Maden ve Ticaret Bakan Yardımcısı Rıza
Muhteşempur da İran’ın bu anlaşmayı sağlamaya hazır olduğunu söyledi.
İran ile Çin arasında 7 ayda 10 milyar dolarlık ticaret
İran, iş kaynaklarını ve varış noktalarını çeşitlendirirken
Doğu’ya özel olarak baktı. Bu yılın ilk yedi ayında İran ile Çin arasındaki
ticaret geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 22 artarak 10 milyar dolara
ulaştı.
Çin’in 2022’nin ilk 7 ayında İran’dan yaptığı ithalat geçen
yılın aynı dönemine göre yüzde 23 artışla 4 milyar 470 milyon dolara ulaştı.
Ayrıca Çin’in İran’a ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 22 artarak
5.2 milyar dolara ulaştı.
Dolayısıyla İran’ın 13. hükümetinin önceki yıllarda olduğu
gibi yumurtalarını Avrupa ve Amerika’nın sepetine koymadığı ve farklı ülkelerle
geniş bir ekonomik işbirliği yelpazesi tanımladığı açıktır.
Böylece İran, yaptırımları etkisiz hale getirme yönünde
ilerleyerek elini siyasi müzakerelerde doldurmuş ve sözünde durmayan
Batılıların bir tebessümüne umut beslemek yerine kendi iç gücüne ve müttefik
ülkelerle işbirliğine güvenmiştir.
