ekonomideki etkilerinden çıkış yöntemi olarak Osmanlı’da kullanılan ‘esham’ adı
verilen devletin faizsiz finansman sağlamasına dair bir sistem önerildi.
Erdoğan modelle ilgili ‘çalışın’ talimatı verdi.
Hürriyet’ten Gizem Karakış’ın haberine göre, AKP MYK
toplantısında AKP Ar-Ge Başkanlığı salgın sonrası ekonominin durumu için 40
farklı uzmanın görüş ve önerilerinin yer aldığı bir araştırma sunuldu. Sunumda
salgın sonrası ekonomide güçlü çıkış yöntemi olarak Osmanlı’da kullanılan
‘esham’ modeli öneri olarak sunuldu.
Eshamın devletin faizsiz finansman sunacağı bir sistem
olduğu belirtilen sunumda, birçok ülkede kullanılan İslami ekonomi modeli
olduğu söylendi. Buna göre Osmanlı döneminde kullanılan esham sisteminde,
devlet vatandaşa ‘esham’ yani pay satabiliyor ve elde ettiği geliri yatırıma
yönlendiriyordu.
Merkez Bankası da kullanabilir
Sunumda sistemle ilgili şu bilgiler dikkat çekti :
– Elde edilen kâr esham sistemine ödeniyor.
– Özellikle genç ve kadın yatırımcılar için mikro düzeyde de
uygulanabilecek bir model.
– Eshamın farkı; geri ödeme tarihinin seneti satın alan
yatırımcılar değil, borçlanan yani devlet tarafından saptanması.
– Eshamda devlet yıllık gelir paylarının ödemesi şartıyla
ana parayı geri ödemek mecburiyetinde değilidir.
– Bir yatırımcı bu model ile yatırım yapmak için devletten
geri ödemesiz destek alabilir.
– Esham sisteminin aynı zamanda Merkez Bankası’nın açık
piyasa işlemleri için de kullanılabilir.
– Bankanın piyasaya likitide enjekte etmek istediğinde
halkın elinde bulunan esham senetlerini satın alabilir.
– Likite çekmek istediğinde ise yeni senet ihraç edilebilir.
Erdoğan’a yapılan sunumda dört başlıkta reform önerileri
sıralandı. Özel sektör için, “Girişim sermayesi ve İslami Finans Reformu”,
“Yüksek İşbirliği ve Sanayi İşbirliği reformu”, “Vakıf Reformu”, kamu için de,
“Esham Sistemi” ile devletin faizsiz borçlanması önerildi. Toplantıda sunumu
dinleyen Erdoğan’ın “Bu konuda çalışın” talimatı verdiği öğrenildi. Sunumun
yakında kitap haline de getirilmesi planlanıyor.
Esham Nedir?
Esham usulü, Osmanlı Devleti zamanında görülen bir iç
borçlanma şekli. Devletin ekonomik yapısında meydana gelen bozulmalar nedeniyle
oluşan para ihtiyacını gidermek için 3. Mustafa zamanında çıkarıldı ve 1.
Abdülhamit döneminde uygulanmaya başlandı. Esham kelimesi, pay ve hisse
anlamına geliyor. Osmanlı dönemindeki pay ve gelir ortaklığı senetlerini ifade
ediyor. Devlet, yatırımlar ve ekonomik ihtiyaçlar için bu senetleri para
karşılığında satmaya başladı.
