Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Direktörü, Guvernörler Kurulu’nun bugünkü toplantısında Ajansın İran’ın barışçıl nükleer süreci karşısındaki önceki engelleyici tutumlarına değinmeksizin bir kez daha İran’ı hedef aldı ve bu ülkeden Ajans ile “yapıcı” iş birliğine geri dönmesini istedi.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Direktörü Rafael Grossi, Guvernörler Kurulu’ndaki bugünkü açıklamasında, İran’daki tüm nükleer tesislere erişim sağlanamamasından duyduğu derin rahatsızlığı dile getirerek Ajansın, Haziran 2025’teki askeri saldırılardan etkilenen İran’ın düşük ve %60’a kadar yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokları hakkında bir yılı aşkın süredir hiçbir bilgi elde edemediğini söyledi.
Guvernörler Kurulu’nun geçen yılın Kasım ayında kabul ettiği GOV/2025/71 sayılı kararına atıfta bulunan Grossi, Ajansın bu süre zarfında İran’da bildirilen nükleer tesislerde NPT Güvence Denetimi Anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getiremediğini beyan etti.
İran’ın Ajans müfettişlerinin nükleer tesislere girişini engelleme gerekçelerine değinmeyen Grossi, bu raporlama döneminde Ajansın ne İran’dan bildirilen nükleer maddelerin veya tesislerin durumuna ilişkin bilgi alabildiğini ne de saha doğrulama faaliyetlerini yürütmek üzere bu tesislerin hiçbirine erişim sağlayabildiğini belirtti.
Grossi açıklamasının devamında, Ajansın güvenlik denetimi amaçları doğrultusunda İran’ın nükleer tesislerinin ve ilgili nükleer maddelerin durumunu doğrulayamadığını vurgulayarak şu ifadeleri kullandı: “Sonuç olarak ben de BM Güvenlik Konseyi kararlarının veya Kurul’un geçen yılın Kasım ve bu yılın Haziran aylarındaki kararlarının İran tarafından uygulanmasına ilişkin bir rapor sunamıyorum.”
Bir dönem bazı İranlı siyasetçiler tarafından “İsrail adına casusluk yapmakla” suçlanan UAEA Direktörü, İran ile Ajans arasındaki etkileşimlere hakim olan mevcut durumun “acil” olarak değiştirilmesi çağrısında bulunarak bu durumun hızla düzeltilmesi gerektiğini vurguladı.
Ajansın İran’la ilgili nükleer tesisler ve maddeler hakkında bilgi sahibi olmamasını ve bu tesislerde doğrulama faaliyetlerini yürütememesini ciddi ve endişe verici bir mesele olarak nitelendiren Grossi, İran’ın Ajans ile iş birliği yapmasını talep etti.
Grossi şunları kaydetti: “İran’a, Ajansın güvence denetimlerinin İran’da tam ve etkili bir şekilde uygulanmasına imkan tanımak ve NPT Güvence Denetimi Anlaşması kapsamındaki sorumluluklarını yerine getirmek üzere Ajansla yapıcı bir şekilde iş birliği yapması çağrısında bulunuyorum.”
İran’ın nükleer programıyla ilgili sorunlara çözüm bulmak amacıyla diplomasiye ve müzakerelere geri dönülmesini “zaruri” olarak nitelendiren Grossi, Ajansın bu tür çabaları desteklemeye hazır olduğunu bildirdi. Diğer ülkelerin İran’ın nükleer programına yönelik hassasiyetini artırmaya çalışan Grossi, “İran’ın nükleer programının durumu, küresel nükleer silahların yayılmasını önleme (nükleer silahsızlanma) rejimini etkilemektedir” vurgusunu yaptı.
Grossi, İran’ın bu kurumla yıllardır süregelen iş birliğini defalarca görmezden gelip taraflı raporlar sunduğu ve hatta İran’ın bazı nükleer sırlarının Ajans tarafından ifşa edilmiş olabileceğine dair şüpheleri körüklediği bir ortamda İran’dan daha fazla iş birliği ve etkileşim talep ediyor.
Atom Enerjisi Ajansı’nın bu yetkilisi ayrıca İsrail ve ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırılarına tepki olarak hiçbir ciddi ve caydırıcı duruş sergilemedi, hatta bazı dönemlerde bu eylemleri kınamaktan dahi kaçındı. Buna karşılık ise sürekli olarak İran’dan iş birliğini yeniden başlatmasını istiyor.
ABD ve İsrail’in İran topraklarına yönelik tecavüzleri ve bu ülkenin nükleer tesislerinin hedef alınması, İranlı yetkililerin Ajans müfettişlerinin bazı nükleer tesislere dönüşünü engellemesindeki en önemli nedenler arasındaydı. Ramazan Savaşı’nın başlamasıyla bu güvensizlik ortamının sürmesi de bu sürecin ertelenmesine tuz biber oldu.
İran, nükleer programının barışçıl olduğunu defalarca vurgulamış ve onlarca yıl boyunca Ajans ile en üst düzeyde iş birliği sergilemiştir; ancak bu iş birlikleri Ajans tarafından sürekli olarak görmezden gelinmiştir.
Grossi bugünkü açıklamalarında karar tasarılarının çıkarılması konusunda kendisini “tarafsız” göstermeye çalışarak, ABD ile üç Avrupa ülkesi olan İngiltere, Fransa ve Almanya’nın İran aleyhine sunması muhtemel karar tasarısının kabul edilip edilmemesinden bağımsız olarak, Ajansın İran ile çalışmalarının devam edeceğini iddia etti.
