yaşayan işyerlerinde kapanmalar başladı. İstiklal Caddesi, Kadıköy gibi en
işlek caddelerde yıllardır hizmet veren hazır giyim markaları şubelerini
kapatırken, esnaf ve sanatkâr tarafında ise devir ilanları hızlı artışa geçti.
‘Haziran ayında 7 bin 222 esnaf kepenk kapattı’
Dünya Gazetesi’nden Yener Karadeniz’in haberine göre
kapanmalar sahibinden.com verilerine de yansıdı. Temmuz ayına ait ilk 15
gününde satılık işyeri ilanı bir önceki yılın aynı döneminde göre yüzde 51
arttı. Söz konusu artış oranı haziran ayında ise yüzde 77 olarak
gerçekleşmişti.
TESK verilerine göre
haziran ayında 7 bin 222 esnaf kepenk kapattı. Öte yandan yeni iş yeri
başvuruları da hızlı düşüşe geçti. Sektör temsilcileri, önlem alınmadığı
takdirde işyeri kapanma oranlarının çok daha yüksek seviyelere çıkabileceği
uyarısında bulunuyor
‘Yeni istihdam yaratılamıyor’
Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) Genel
Başkanı Bendevi Palandöken, pandemi sonrası mekanların çok boş kaldığını,
esnafın iş yapamadığını ve bunun ekonomik sonuçlarının da görülmeye
başlandığını söyledi.
Yatırım ortamının de yeni müteşebbisler için uygun
olmadığına dikkat çeken Palandöken, “Müteşebbis sayısının artması için yeni bir
esnaf paketinin hazırlanması gerekiyor. Gelişmiş ülkelerde esnaftan 5 yıl vergi
alınmıyor. Bizim koşullarımız o kadar geniş değil ama en azından 3 yıl vergi
alınmasa, stopaj gibi destekler verilse yatırım ortamı daha cazip hale
gelebilir” dedi.
Koronavirüs salgını nedeni ile yeni istihdamın da
yaratılamadığına dikkat çeken Palandöken, “Kamuda iş yok, birçok genç evde
oturuyor. Özel sektör de işçi alma taraftarı değil” dedi.
‘Kapanmalar yüzde 20 artabilir’
Palandöken’e göre tüm dünyayı etkisi altına alan pandemi, en
çok alt gelir grubunu ve esnafı vurdu. Palandöken, “Sektörler iş yapamaz hale
geldi. 65 yaş kısıtlaması nedeni ile bu yaş grubundaki esnaf zarara girdi.
Büyük hacimli dükkanların hepsi boş. En işlek caddelerin üzerlerindeki
işyerlerinde bile müşteri kaybı var. Eğlence sektörü, barlar, içkili yerler
açılamadı. En yüksek kiralar onlardaydı. Düne kadar ana arterlerde hava parası
ile dükkan alınırken şimdi kiralar düşmesine rağmen iş yeri açmaya hevesli
insan kalmadı. Destek gelmezse ve ortam bu şekilde devam ederse kapanan işyeri
sayısı yüzde 20 artar” diye konuştu.
‘En yüksek haziran kapanışı’
TESK verilerine göre, Türkiye’de bu yılın ilk 6 ayı
itibarıyla 3 bin 4 esnaf odasına kayıtlı 1 milyon 906 bin esnaf ve 2 milyon 58
bin adet işyeri bulunuyor. Yine bu yılın ilk 6 ayında kapanan işyeri sayısı 35
bin 965 olarak gerçekleşti.
Söz konusu rakam haziran ayında ise 7 bin 222 adet oldu. Bu
rakam son 5 yılın en yüksek haziran ayı rakamları olarak kayıtlara geçti.
Konuya ilişkin konuşan birçok esnaf en büyük sıkıntılarının
kira ödemek konusunda olduğunu söylüyor. Bazı mülk sahiplerinin normalleşme
sonrası kiralara fahiş zamlar yaptığı dile getiriliyor.
BMD: Mağaza kapatmalar hızlandı
Mağaza kapatma haziran ayında topyekûn açılış yapan
Birleşmiş Markalar Derneği (BMD)’ye üye 400’den fazla markada da arttı.
Kadıköy, İstiklal Caddesi gibi ana arterlerde yıllardır faaliyet gösteren büyük
markalar bir bir mağazalarını kapatıyor.
BMD tarafından mayıs ayında yapılan çalışmada bu durumu
ortaya koydu. Derneğe üye markaların yüzde 71.7’si açılıştan sonra mağaza
kapatmayı düşündüklerini dile getirmişti. Yine bu markaların yüzde 19.7’si 2,
yüzde 14.5’i 3, yüzde 15.8’i 4, yüzde 10.5’i 5 ve yüzde 38.2’si de daha fazla sayıda
mağaza kapatacaklarını belirtmişti.
BMD Başkanı Sinan Öncel, mağaza kapatmaların mayıs ayında
başladığını, haziranda da devam ettiğini söyledi. Temmuzda ise yüksek kiraların
devam etmesi nedeni ile kapanmaların hızlandığını anlatan Öncel, “Yangında ilk
kurtarılacaklar diye bir laf vardır. Bizde tam tersi. Markalar daralmada ilk,
ikinci ve üçüncü kapanacak mağazalar listesi hazırladı ve kapatmaya başladı”
dedi.
‘Bu durum kısır döngüye girmeye başladı’
Öncel, ilk kapanacak listesindeki mağazaların kapandığını ve
şimdi ikinci listeye geçildiğini söyledi. Bazı mağazalara büyük maliyetlerle
dekorasyon yapıldığı için kapatmayı göze almanın zor olduğunu dile getiren
Öncel, “Kira 50 bin TL ama içinde 700 bin TL’lik dekor var. Bunu mal sahibi de
AVM de biliyor. AVM masraf yaptı, sökemez diyor ve o zaman da bu durum bir
poker oyununa dönmeye başlıyor. Bu nedenle AVM indirim oranını çok cüzi
miktarda tutuyor. Kira 50 bin TL ve 70 bin TL’lik ciro yaptık, sürdürülebilir
değil, yılsonuna kadar ciro kirası yapalım diyoruz. Ama profesyonel AVM
yöneticileri oralı olmuyor. İş restleşmeye dönüyor. Maalesef bu durum kısır
döngüye girmeye başladı” diye konuştu.
‘Kapanan mağazanın yerine kimse mağaza açmayacak’
Cadde mağazalarında da aynı durumun söz konusu olduğuna
dikkat çeken Öncel, “AVM’lerdeki kapanışlar hızlanırsa bunun geri dönüşü çok
uzun zaman alır. Çünkü kimsede yeniden mağaza açma iştahı yok. Kapanan
mağazanın yerine kimse mağaza açmayacak. En az yılsonuna kadar ciro kirası
uygulanmalı” dedi.
‘Yeme-içmede işletmelerin yüzde 50’si borçla dönüyor’
Tüm Restoranlar ve Turizmciler Derneği (TÜRES) Başkanı
Ramazan Bingöl, pandeminin etkilerinin yeme-içme sektöründe yeni yeni kendini
göstermeye başladığını söyledi. Şu ana kadar işletmelerin destekler ile ayakta
durduğunu dile getiren Bingöl, “Esas sıkıntı şu an başlıyor. AVM’lerdeki yeme-içme alanlarında kapanma
oranı yüzde 30-40 bandında olacak. Şimdiden kapanma haberlerini almaya
başladık” diye konuştu. Bingöl, turist ağırlıklı müşterisi olan işletmelerde de
çok fazla kapanma olacağını vurguladı.
‘Devirler turistik bölgelerde yoğunlaştı’
Coldwell Banker Türkiye Ülke Başkanı Gökhan Taş, devir
işlemlerinin Bodrum Marmaris, Kuşadası gibi yabancı turist ağırlıklı yerlerin
caddelerindeki yeme içme, kuyumculuk sektörlerinde kendini hissettirdiğini
kaydetti. Taş, yeme içme sektöründe devirlerin ise özellikle yerinde yemek
servisi yapan firmalar arasında yoğunlaştığını söyledi.
‘Ruhsat karmaşası haksızlık yaratıyor’
Kadıköy’de açılamayan mekanlardan biri olan Bina’nın
direktörlerinden Gül Güngör, sektörde 1 Haziran itibarıyla açılan işletme
oranının yüzde 75 civarında olduğunu söyledi. Bunun en önemli sebebi ruhsat
karmaşası olduğunu söyleyen Güngör, şunları söyledi:
“2001 öncesi alınan
ruhsatlarda cafe-bar olarak nitelendirilen mekanlar açılamazken, daha sonra
aynı kriterlerdeki işletmeler içkili kafeterya olarak ruhsatlandırıldı. İşte
onlar şu an açıklar. Aynı isim, konsept ve çalışma koşullarında hizmet veren 2
işletmenin birisi açıkken diğeri kapalı.”
Ruhsatın yarattığı
farkın giderek sürdürülebilir olmayan bir noktaya gittiğini belirten Güngör,
halihazırda açık olan işletmelerde ise ciroların pandemi öncesinin yüzde
20-30’una ancak ulaştığını söyledi. Güngör, “Şimdilik kapatan işletme çok
olmasa da iş yerini devir etmeye çalışan ya da bunu düşünen sayısı her gün
artıyor. Bu şekilde birkaç ay devam ederse sektörün yarısından fazlasının buna
dayanacağını düşünmüyoruz” dedi.
