içini yakan olay, 13 Mayıs 2014 yılında Manisa’nın Soma ilçesinde Soma Holding
şirketi Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. tarafından Eynez bölgesinde işletilen kömür
ocağında yaşandı. Patlamaya elektrikli ekipmanların sebep olduğundan
şüphelenildi. Ocakta çıkan yangın, vardiya değişimi sırasında meydana geldi ve
787 işçi patlama sırasında yer altında kaldı. Faciada 301 madenci hayatını
kaybetti. Kurtarma çalışmaları 17 Mayıs 2014 tarihinde sonuçlandı.
SOMA MADEN FACİASI
Türkiye’nin en çok can kaybı ile sonuçlanan maden
kazalarından biri olan Soma’da facianın ardından açılan davada şirketin
patronlarının da aralarında olduğu 45 sanık yargılandı. Kazadan sağ kurtulan
madencilerin anlattıkları facianın boyutunu gözler önüne serdi.
Kazayla ilgili hazırlanan bilirkişi raporu, olayın
önlenebilecekken “olumsuz ocak alt yap uygulamalar nedeniyle facia boyutuna
ulaştığını” ortaya koydu. Kusura ilişkin detayların da açıklandığı raporda,
Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın
ihmali ve kusuru olduğu söylendi. Dönemin Enerji Bakanı Taner Yıldız, Temmuz
2013’te aynı işletmenin farklı bir ocağının açılışını yapmış, örnek bir işletme
olduğunu belirtmişti. Türkiye’de madenciler, 2013 yılı sonunda ülkedeki
tehlikeli çalışma koşullarını protesto etti ve Türkiye Büyük Millet Meclisi,
ilgili madenin güvenliğinin araştırılması teklifini facianın gerçekleşmesinden
yalnızca yirmi gün önce reddetti.
SOMA MADEN KAZASI NASIL OLDU?
Soma’da kömür madeninde vardiya değişimi sırasında, 787
işçinin bulunduğu madenin giriş kısmının 400 metre altında, saat 15.10
civarında elektrik panosundan kaynaklandığı düşünülen bir yangın çıktı. Kömür
madeninin 2 kilometrelik galerisinde çıkış kısmına yakın olan işçiler dışarı
çıkmayı başardılar. Ancak yaklaşık 300 işçi, çıkan yangın sebebiyle 800 metre
derinlikte mahsur kaldı. Yangının etkisiyle maden ocağı zehirli dumanla doldu.
Elektriklerin kesik olması sebebiyle madende bulunan asansörler çalışmadı. İlk
olarak çevredeki bir maden ocağından gelen tahliye ekibi kurtarma çalışması
başlattı.
Kurtarma çalışmalarında toplam 27 ambulans, 3 kurtarma ekibi
ve 1 helikopter görev yaptı. Olayı duyan işçi yakınları madene geldi.
Kurtulmayı başaran yaklaşık 30 işçi hastaneye kaldırıldı. İşçilerin mahsur
kaldığı galerilere temiz hava verildi. Dönemin Enerji Bakanı Taner Yıldız,
kazada hayatını kaybeden işçilerin yanarak değil, yangının çıkarmış olduğu
karbon monoksit gazından zehirlenerek hayatlarını kaybettiklerini açıkladı.
Taner Yıldız, 14 Mayıs 2014 tarihinde saat 10.30 civarında, ölü sayısının 205’e
yükseldiğini, en fazla işçinin hayatını kaybettiği bir faciaya doğru
ilerlediklerini ve ilerleyen saatlerde ölü sayısının artabileceğini söyledi.
Maden Mühendisleri Odası Eski Başkanı Mehmet Torun, CNN
Türk’te katıldığı bir canlı yayında madenden 250 işçinin cesedinin
çıkarıldığını, 150 işçinin de aşağıda mahsur kaldığını ve olayın meydana gelme
nedeninin trafoya bağlı olmadığını söyledi. Kazada hayatını kaybeden işçilerden
17’sine yapılan otopsiler sonucu, ölüm nedenlerinin karbon monoksit gazına
bağlı zehirlenme olduğu açıklandı.
Enerji Bakanı Taner Yıldız, 15 Mayıs’ta akşam saatlerine
doğru yaptığı açıklama ile ölü sayısının 283’e yükseldiğini söyledi. Soma Kömür
İşletmeleri A.Ş., 15 Mayıs gecesi olayla ilgili olarak şu açıklamayı yaptı:
“Ne yazık ki işletmemizde mühendislik ve teknik olarak
bugüne kadar görülmeyen ve açıklanamayan yangın vuku bulmuştur. Her türlü
emniyet tedbirinin alınmasına rağmen normal şartlardan daha hızlı bir şekilde
yayılan yangının nedeni, detaylı incelemeden sonra anlaşılabilecektir.”
16 Mayıs tarihinde, Soma Holding Yönetim Kurulu Başkanı Alp
Gürkan, basın toplantısı düzenledi. Gürkan, kazanın oluş sebebinin trafo
patlaması olmadığını, asıl sebebinin 140 kodunda dördüncü bantta tespit
edilmesi mümkün olmayan kızışmanın ve buna bağlı olarak hızlı havanın etkisiyle
tutuşan kömür korlarının sebep olduğu yangının kazayı meydana getirdiği yönünde
tahminlerinin olduğunu söyledi. Bakan Yıldız, 17 Mayıs’ta bir basın açıklaması
ile yaşanan faciada toplam 301 işçinin hayatını kaybettiğini, 485 işçinin ise
kurtarıldığını açıkladı. Aynı tarihte Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk
Çelik’te bir basın açıklaması yaparak, ölenlerin ailelerine bir defaya mahsus
olmak üzere 415 TL tutarında bir cenaze yardımı ödemesi yapılacağını söyledi.
FACİA SONRASI SOMA’DA NELER OLDU?
Türkiye’de, 13 Mayıs’tan itibaren 3 günlük ulusal yas ilan
edildi. Ulusal yas nedeniyle ülke genelinde ve dış temsilciliklerde bayraklar
yarıya indirildi ve 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı
kutlamalarının yapılmaması kararlaştırıldı. 14 Mayıs’ta Soma Cumhuriyet
Başsavcılığı, olayda çıkan yangın ile ilgili soruşturma başlattı. Ülke
genelinde 14-15 Mayıs tarihlerinde oynanacak tüm amatör ve profesyonel futbol
maçlarını ileri bir tarihe erteledi. Türkiye Basketbol Federasyonu, ulusal yas
nedeniyle 17 Mayıs tarihinden itibaren devam edileceğini belirtti. Dönemin
Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, olayın ertesi gününde Arnavutluk gezisini iptal
ederek Soma’ya gitti. Erdoğan, Soma Belediyesi’nde bir basın açıklaması yaptı.
Basın açıklamasının ardından belediye binası çıkışında kendisini bekleyen
vatandaşlara seslenirken, vatandaşlar tarafından protesto edildi.
Ayrıca, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde iki gün ve
Pakistan’da bir gün ulusal yas ilan edildi.
Kasım 2013’te Zonguldak’ta yüzlerce madenci, çalıştıkları
madenin içine barikat kurarak çalışma koşullarını protesto ettiler.
Bolivya, Küba ve Venezuela’daki maden işçileri, Soma
faciasından sonra 1 günlük iş bırakma ve 3 günlük yas kararı aldı.
Soma faciası sonrasında yapılan protestolarda dönemin
Başbakanlık Müşaviri Yusuf Yerkel, madenci Erdal Kocabıyık’ı tekmeledi.
Görüntüler, Türkiye’de büyük bir tepki çekti. Yerkel, kazadan, 4 yıl sonra özür
diledi. Yerkel, bir fotoğraf üzerinden ‘günah keçisi’ ilan edildiğini söyledi.
Yerkel, “Erdal Kocabıyık’ı arayıp kendisinden özür diledim ve helallik
istedim. O da hakkını helal etti.” demişti.
SOMA MADEN KAZASI YARGI AŞAMASI
Kazayla ilgili soruşturma 14 Mayıs’ta başlatıldı. Akhisar
Cumhuriyet Başsavcılığı’nın başlattığı soruşturma kapsamında 8 kişi
tutuklanarak ceza evine gönderildi. 37 kişi ise tutuksuz yargılanmak üzere
serbest bırakıldı. Kazada hayatını kaybeden 301 işçinin “maktul”,
hayatını kaybeden işçilerin birinci derece yakınlarından oluşan 214 kişinin
“müşteki”, dumandan etkilenen 161 işçinin ise “mağdur
müşteki” olarak yer aldığı iddianame hazırlanmıştır. 25 Kasım 2014 tarihinde
Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi “mağdur ve tanıkların ifadelerinin tam
alınmaması, zanlılara yönelik suçlamalarla ilgili delillerin yeterince
belirtilmemesi” sebebiyle iddianameyi savcılığa yeniden düzenlenmesi için
geri göndermiştir. Tekrar hazırlanan iddianame 26 Şubat 2015 tarihinde tekrar
Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderildi. Eksikleri tamamlanan dosya 2 Mart
2015 tarihinde Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edildi. Davanın
görülmesine 13 Nisan 2015 tarihinde yapılacak ilk duruşma ile başlanacaktır.
Davada 8’i tutuklu 37’si tutuksuz toplam 45 sanık, 162 mağdur yaralı, 487
maktul müşteki ve 436 tanık ile başlanacaktır.
Duruşmaların yeri için Soma’ya en yakın ağır ceza
mahkemesinin bulunduğu Akhisar belirlendi. Akhisar’da bu dava nedeniyle
belediyeye ait olan Bülent Ciğeroğlu Kültür Merkezi Salonu kiralanmış ve
duruşmalara hazır hale getirilebilmesi için 1 buçuk milyon lira harcama
yapıldığı açıklandı. Bu süreçte yaklaşık 1000 polisin görev aldı. 13 Nisan 2015
tarihinde başlayan mahkemenin en az 10 gün kesintisiz sürmesi beklenmekteydi.
İlk duruşmaya 8 tutuklu sanık can güvenliği nedeniyle mahkemeye getirilmemesi
ve tutuklu bulundukları Aliağa Şakran Cezaevi’nden video konferans yöntemi ile
bağlanması öngörülmüştü. Duruşmada madenci yakınları sanıkların duruşmaya
getirilmemesine tepki gösterdi. Bunun üzerine mahkeme heyeti, tutuklu
sanıkların duruşmaya getirilmelerine ve davanın da 15 Nisan’a ertelenmesine
karar verdi. Anayasa Mahkemesi’nin 20 Ocak 2020 tarihli kararı ile kamu
görevlisi olan bazı şüpheliler hakkında soruşturma izni verilmemiş olması,
yaşama hakkının usul boyutunun ihlâli sayıldı.
Soma maden faciasında 4 sanık ‘taksirle ölüme sebebiyet
vermekten’ ceza almış, maden ocağı işletmecisi Can Gürkan, 2018 yılı Temmuz
ayında tahliye edilmişti. İşletmenin genel müdürü Ramazan Doğru ve teknik müdür
İsmail Adalı yaklaşık 2,5 yıl sonra, işletme müdürü Akın Çelik ile teknik
nezaretçi Ertan Ersoy da 5 ay 15 gün sonra tahliye olacak.
