Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonunda kabul edildi.
Teklifle, nükleer enerji ve iyonlaştırıcı radyasyona ilişkin
faaliyetler üzerinde düzenleme, değerlendirme, yetkilendirme, denetleme faaliyetleri
ve yaptırımları uygulayabilme yetkisini haiz Nükleer Düzenleme Kurumunun yetki,
sorumlulukları ile nükleer zararlar hakkında hukuki sorumluluk rejiminin
belirlenmesi amaçlanıyor.
Nükleer enerji ve iyonlaştırıcı radyasyona ilişkin
faaliyetler ve bu faaliyetlerle ilgili kişi, tesis, cihaz ve maddeler de
düzenleme kapsamında yer alacak.
Teklifte, nükleer zararlara ilişkin hukuki sorumluluk
hükümlerinin uygulanmasında yer verilmeyen tanımlar konusunda Paris
Sözleşmesi’nde yer alan tanımlar esas alınacak.
Genel ilkeler
Düzenlemeyle nükleer enerji ve iyonlaştırıcı radyasyona
ilişkin yürütülecek faaliyetler konusunda genel ilkeler de belirleniyor.
Nükleer enerji ve nükleer maddelerle ilgili herhangi bir
faaliyeti yürütecek gerçek veya tüzel kişiler, Türkiye’nin taraf olduğu nükleer
güvence ile ilgili uluslararası anlaşma ve sözleşmelere uymakla yükümlü olacak.
Çalışanların, halkın, çevrenin ve gelecek nesillerin
radyasyona maruz kalma riskini içeren her türlü faaliyette; faaliyetin bireysel
veya toplumsal açıdan fayda sağlaması, faaliyet nedeniyle maruz kalınabilecek
radyasyon dozlarının mümkün ve makul olan en düşük düzeyde tutulması, bu
radyasyon dozlarının Nükleer Düzenleme Kurumunca belirlenen doz sınırlarını
aşmaması ilkeleri esas alınacak.
Nükleer enerji ve radyasyona ilişkin faaliyetler ile bu
faaliyetlerle ilgili kişi, tesis, cihaz ve maddeler güvenlik, emniyet ve
nükleer güvence açısından düzenleyici kontrole tabi olacak. Düzenleyici
kontrole ilişkin verilecek muafiyetler ile bu muafiyetlerin sınır ve koşulları,
güvenlik ve emniyetle ilgili gerekleri karşılayacak şekilde, dereceli yaklaşım
esas alınarak Nükleer Düzenleme Kurumunca yönetmelikle belirlenecek.
Düzenleme kapsamındaki faaliyetlerde güvenlik ve emniyet,
öncelikli olarak sağlanacak.
Çalışanların, halkın, çevrenin ve gelecek nesillerin
radyasyona maruz kalması riskini doğuracak her türlü faaliyete ilişkin bu
riskten etkilenebilecek kişilerin bilgilendirilmesi esas olacak.
Yetkilendirme ve denetim
Nükleer enerji ve iyonlaştırıcı radyasyona ilişkin
faaliyetler, Nükleer Düzenleme Kurumuna bildirimde bulunulmaksızın veya
kurumdan yetki alınmaksızın yürütülemeyecek. Bu faaliyetleri yürütmek isteyen
gerçek veya tüzel kişiler Nükleer Düzenleme Kurumuna başvuracak. Kurum güvenlik
veya emniyetle ilgili ilkeleri esas alarak bildirim veya yetkilendirme
gerektiren faaliyetleri belirleyecek.
Nükleer Düzenleme Kurumundan nükleer tesis, radyasyon
tesisi, radyoaktif atık tesisi işletmek ve radyasyon uygulamalarını yürütmek
için lisans alınacak. Kurumdan yalnızca Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları veya
Türkiye Cumhuriyeti mevzuatına göre kurulmuş tüzel kişiler lisans alabilecek.
Nükleer Düzenleme Kurumundan nükleer tesis, radyasyon
tesisi, radyoaktif atık tesislerinin inşa edilmesi, işletmeye alınması,
işletmeden çıkarılması, yeniden işletmeye geçilmesi ile tesiste güvenlik ve
emniyeti ilgilendiren değişiklik yapılması için izin alınacak.
Ayrıca radyoaktif maddelerin ihracatı, ithalatı, taşınması,
transit geçirilmesi, nükleer güvence kapsamında, nükleer alanda kullanılmak
için özel tasarımlanmış veya hazırlanmış madde, malzeme, ekipman, sistem,
bileşen ve ilgili teknoloji ile nükleer çift kullanımlı madde, malzeme,
ekipman, sistem, bileşen ve ilgili teknolojinin ihracatı; nükleer güvence
kapsamında kurum tarafından belirlenen madde, malzeme, ekipman, sistem, bileşen
veya ilgili teknolojinin ithalatı ile güvenlik, emniyet ve nükleer güvence
dikkate alınarak kurum tarafından belirlenen diğer faaliyetler için izin
alınması zorunlu olacak.
Düzenleme kapsamındaki faaliyetlere ilişkin Nükleer
Düzenleme Kurumunca belirlenen faaliyetlerde görev alacak personele
radyasyondan korunmaya yönelik eğitim veren tüzel kişiler, radyasyondan
korunmaya yönelik hizmet verecek kişiler, faaliyetlerde görev alacak personel,
ekipman imalatı yapan kişiler ile üçüncü taraf gözetimi yapan şirketler için
kurumdan yetki belgesi alınacak.
Nükleer Düzenleme Kurumu, yetkilendirilen kişilere diğer
kişiler tarafından verilecek hizmetler veya güvenlik, emniyet ve nükleer
güvenceye etki edebilecek diğer faaliyetler için yetki belgesi alma yükümlülüğü
getirebilecek.
Kurum yetkilendirdiği bir faaliyet için güvenlik, emniyet ve
nükleer güvenceye ilişkin uyulması gereken koşullar da dahil olmak üzere
gerekli yetki koşullarını belirleyecek.
Kurum tarafından verilen lisans, izin ve yetki belgesi
devredilemeyecek.
Bildirimlere ve yetkilendirmelere ilişkin süreçler,
yetkilendirme koşulları, başvuru, yetkilerin kapsamı ve geçerlilik süreleri ile
yetkinin yenilenmesi, kısıtlanması, askıya alınması, iptali veya daha önce
yetkilendirilmiş bir faaliyet için başka bir kişinin yetkilendirilmesine
ilişkin konular, Nükleer Düzenleme Kurumunca ilgili bakanlıkların görüşü
alınarak yönetmelikle belirlenecek.
Onay süreçler
Nükleer tesisler, radyasyon tesisleri veya radyoaktif atık
tesislerinin kurulacağı saha Nükleer Düzenleme Kurumu onayına tabi olacak.
Kurum, faaliyetlere ilişkin radyasyondan korunma, güvenlik, emniyet ve nükleer
güvenceyi dikkate alarak onaya tabi başka hususlar belirleyebilecek.
Nükleer Düzenleme Kurumu; çalışanların, halkın, çevrenin ve
gelecek nesillerin radyasyondan korunmasına etki edebilecek faaliyetler için
uygunluk ölçütleri belirleyebilecek ve onaya tabi tutabilecek.
Denetim ve yerinde inceleme
Düzenleme kapsamındaki faaliyetler ve yetkilendirilen
kişiler Nükleer Düzenleme Kurumunun denetimine tabi olacak. Kurum,
yetkilendirme kapsamında yetkilendirilen kişilerin yüklenici, alt yüklenici,
tedarikçi ve alt tedarikçilerinin faaliyetlerini de denetleyebilecek.
Kurum denetim ve yerinde inceleme kapsamında, sonuçları
itibarıyla kurum açısından bağlayıcı olmayacak şekilde inceleme, araştırma,
tespit ve raporlama yapmak üzere ihtisas sahibi kamu kurum ve kuruluşları, özel
hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişilerden teknik destek hizmeti alabilecek.
Lisans verilen nükleer tesislerin ve radyoaktif atık
tesislerinin sahalarında yapılacak yapılar hakkında Yapı Denetimi Hakkında
Kanun hükümleri ile İmar Kanunu’nun fenni mesuliyete ilişkin hükümleri
uygulanmayacak. Bu yapılara ilişkin her türlü sorumluluk yetkilendirilen kişiye
ait olacak. Bu yapıların denetimi Nükleer Düzenleme Kurumunca yapılacak. Bu
durum yetkilendirilen kişinin sorumluluğunu kısmen veya tamamen ortadan
kaldırmayacak. Denetimler bu konuda ihtisas sahibi olan kamu kurum ve
kuruluşları ile birlikte de yapılabilecek. Kurumun bu kapsamdaki talepleri
ihtisas sahibi kamu kurum ve kuruluşları tarafından gecikmeksizin karşılanacak.
Nükleer Düzenleme Kurumunun denetimine ilave olarak
yetkilendirilen tüzel kişiler, nükleer tesis veya radyoaktif atık tesisine
ilişkin yapıların denetimi de dahil olmak üzere kurum tarafından belirlenen
faaliyetlerin üçüncü taraf gözetimi için yetkilendirilmiş şirketlerden hizmet
alacak.
Denetime tabi olanlar, kurum denetçilerinin ve kurum
tarafından görevlendirilen kişilerin görevlerini serbestçe ve zamanında yerine
getirebilmeleri için gerekli şartları sağlayacak ve koruyucu güvenlik
tedbirlerini alacak.
Nükleer güvence denetimine tabi olanlar, Uluslararası Atom
Enerjisi Ajansının Türkiye tarafından onaylanmış denetçileri tarafından yapılan
denetimlerde, ilgili mevzuatta belirtilen yükümlülüklerini yerine getirecek. Bu
denetimlere Nükleer Düzenleme Kurumu temsilcisi refakat edecek.
Radyoaktif atıklar ve kullanılmış yakıtlar
Türkiye’nin egemenlik alanı dışında yürütülen bir faaliyet
sırasında ortaya çıkmış olan radyoaktif atıklar, Türkiye sınırları içine
sokulamayacak.
Türkiye sınırları içinde üretilmiş ve kullanım süresi
dolduğunda menşe ülkeye iade şartı ile ihraç edilmiş radyasyon kaynaklarına,
radyoaktif atıkların transit geçişine ve doğal radyoaktif maddelerin bulaşmış
olduğu malzemenin ithalatına söz konusu hüküm uygulanmayacak.
Radyoaktif atıklar çevreye salınamayacak veya
bırakılamayacak.
Yürütülen faaliyetlere ilişkin ortaya çıkan kullanılmış
yakıtların veya bertaraf hariç radyoaktif atıkların yönetiminde tüm sorumluluk
faaliyet için yetkilendirilen kişiye ait olacak.
Tesislerde yürütülen herhangi bir faaliyet sonucu üretilen
radyoaktif atıklar başka bir yetkilendirilen kişiye devredilene kadar tesiste
depolanacak.
Nükleer santrallerde oraya çıkan kullanılmış yakıtlar,
işletme ömrü boyunca nükleer santral sahasında depolanacak.
Faaliyetleri sonucu kullanılmış yakıtı veya radyoaktif atığı
üreten yetkilendirilen kişi, bunların tesis içinde veya tesis dışarısında her
türlü taşınmasından sorumlu tutulacak. İşletmeden çıkarma faaliyetleri
sırasında ortaya çıkacak radyoaktif atıkların her türlü sorumluluğu
yetkilendirilen kişiye ait olacak.
Türkiye’nin egemenlik alanında yapılan faaliyetler
neticesinde ortaya çıkan radyoaktif atıklar Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden
Araştırma Kurumu (TENMAK) tarafından bertaraf edilecek.
Sahipsiz radyoaktif madde tespit edildiği takdirde TENMAK,
ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yaparak gerekli tedbirleri alacak veya
aldıracak, bertaraf dahil gerekli iş ve işlemleri yürütecek.
TENMAK, yetkilendirilen kişilerin görüşlerini de alarak
radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların yönetimine ilişkin ulusal
radyoaktif atık politikası ve stratejisinin belirlenmesine esas Ulusal
Radyoaktif Atık Yönetim Planı Taslağı’nı, sonu 0 ve 5 ile biten yılların sonuna
kadar hazırlayacak, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına sunacak. Bakanlık,
Nükleer Düzenleme Kurumunun görüşünü alarak Ulusal Radyoaktif Atık Yönetim
Planı’nı belirleyecek.
