Çin- İran Kapsamlı Stratejik Ortaklığını Geliştiriyor

Çin’in Tahran Büyükelçisi Chang Hua, kaleme aldığı bir
yazıda İran- Çİn ilişkilerini değerlendirdi.

Hua’nın yazısı şu şekilde:

Bir yüzyılda görülmemiş değişikliklerin yönlendirdiği dünya,
bir kargaşa ve dönüşüm dönemine girerken daha hızlı bir tempoda hareket ediyor.
Yeni paradigma altında, gerçekten Çin-İran ilişkilerini önemseyen birçok insan
iki ülke arasındaki ilişkilerin nasıl daha fazla gelişeceği konusunda kafa
yoruyor. İran’ın nükleer sorununun Çin-İran ilişkilerine etkisi ne olacak?
Çalkantılı bir dönemden geçerken Çin-İran ilişkilerinin büyük resmini tam
olarak anlamak için iki ülke arasındaki ilişkilerin uzun tarihinden, özellikle
50 yıl önce iki ülkenin diplomatik ilişki kurmasından bu yana geçen dönemden
yanıtlar aramalıyız.

Bir Çin şiirinin bir satırında denildiği gibi, “yakın
arkadaşlar kilometrelerce uzakta da olsalar, bir yüreği paylaşıyorlarsa
mesafenin anlamı yoktur.” Çin ve İran, dostane ilişkileri uzun bir tarihe
dayanan iki eski uygarlıktır. Tarihi İpek Yolu uzun süredir Çin ile İran’ı
birleştiriyor ve iki eski uygarlık birbirinden öğrenerek insanlık uygarlığının
ilerlemesine önemli katkıda bulundular. Bugün, iki uygarlığın modernleşmeye
doğru önemli yolculuğunda, Çin ile İran yan yana sağlam adımlar atarak farklı
alanlarda diyaloğu ve alışverişi güçlendirmeyi ve dostluk ve iş birliğini
desteklemeyi sürdürdü.

İki ülkenin karşılıklı siyasi güveni Çin-İran ilişkilerinin
gelişmesinde çapa olarak hizmet ediyor. Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, 2016
yılında İran’ı ziyaret etti. Her iki taraf, kapsamlı stratejik ortaklık için
Çin-İran ilişkilerini geliştirmeyi kabul ederek, iki ülkenin ilişkilerinin
tarihinde yeni bir sayfa açtılar. Geçen yıl ağustos ayında Cumhurbaşkanı Xi
Jinping, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin kuruluşunun 50. yıl
dönümünü kutlamak ve Çin-İran ilişkilerinin geleceğine yön vermek için İran Cumhurbaşkanı
İbrahim Reisi ile bir telefon görüşmesi yaptı.

Pratik iş birliği Çin-İran ilişkilerinin derinleşmesine ve
pragmatik kalmasına yardımcı oluyor. Çin ile İran kaynak zenginliği ve ulusal
avantajlar bakımından son derece tamamlayıcıdır. Çin, İran’ın en büyük ticaret
ortağı olarak konumunu korudu. Son yıllarda, iki taraf arasında kültür, eğitim,
gazetecilik, yayım ile turizm alanında mübadele ve iş birliği genişlemeye devam
etti. Büyüyen karşılıklı insan değişimi programları iki ülke arasında kültürel
bağların daha da yakınlaşmasına yol açtı. İki taraf, “Kuşak ve Yol İnisiyatifi”
kapsamında farklı alanlarda iş birliğini ilerletmeyi taahhüt etti ve olumlu
sonuçlar aldı.

Çin- İran kapsamlı stratejik ortaklığını geliştiriyor

Bu yılın başında iki taraf, iki ülke arasında kapsamlı iş
birliği planının uygulanması çalışmasını başlatma kararını birlikte
açıklayarak, enerji, altyapı, üretim kapasitesi, bilim, teknoloji ve sağlık
hizmetleri konusunda iş birliğini güçlendirme konusunda anlaştı. İki taraf
tarım, balıkçılık ve siber güvenliğin yanı sıra üç taraflı iş birliğini
ilerletmede iş birliğinin artırılması ve eğitim, film ile personel eğitiminde
karşılıklı insan ve kültürel değişimi derinleştirme konusunda anlaştı, böylece
iki ülke halkının iyiliği için Çin-İran ilişkilerinin kapsamlı düzelmesi ve
gelişmesini destekleyecekler.

Çin ile İran arasındaki ilişki istikrarlı biçimde karşılıklı
güven ve destekle güçlendi. Gerçekten senin dostun olan kimse, ihtiyacın
olduğunda sana yardım edecek. Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) İran’a
yönelik “maksimum baskısının” hegemonyacı uygulaması karşısında Çin,
uluslararası adaleti ve hakkaniyeti savunuyor, değişmez bir şekilde Çin-İran
kapsamlı stratejik ortaklığını geliştiriyor ve İran tarafının mantıklı ve meşru
taleplerini destekliyor. İran tarafı da Çin için önemli olan ve temel
çıkarlarına hitap eden konularda Çin’i destekliyor. Çin-İran ilişkilerinin
gelişmesi güçlü bir yapısal ivmeye sahiptir. Her iki ülke kesinlikle bütün
zorlukları aşacak ve el ele ileriye doğru istikrarlı bir şekilde devam edecektir.

ABD pratik adımlar atmalı

Çin-İran ilişkileri söz konusu olduğunda, İran’ın nükleer
programıyla ilgili Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) hakkında konuşmaktan geri
durmak mümkün değildir, ancak dikkat edilmesi gereken husus İran’ın nükleer sorunu,
Çin-İran ilişkisinin tamamını tanımlamada kullanılması şöyle dursun, Çin ve
İran arasında ikili bir mesele değildir.

İran, Temmuz 2015’te İran’ın nükleer sorunu konusunda ABD,
Birleşik Krallık, Fransa, Rusya, Çin ve Almanya ile kapsamlı bir anlaşmaya
vardı ve anlaşmayı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) onayladı.
İran’ın nükleer anlaşması uluslararası güvenlik yönetiminde önemli bir başarı
ve uluslararası önemli sorunları siyasi ve diplomatik araçlar yoluyla çözmede
bir modeldir. Anlaşma, uluslararası nükleer silahların yayılmasını önlemenin
yanı sıra Orta Doğu’da barış ve istikrarın sürmesinde önemli bir rol
oynamıştır. Mayıs 2018’de, eski ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, uluslararası
hukuk ve uluslararası yükümlülüklerini görmezden gelerek, İran’a azami baskı
uygulayarak ve diğer tarafların bu anlaşmayı yerine getirmesini engelleyerek,
İran nükleer anlaşmasından tek taraflı olarak çekildi ve İran’ın nükleer sorunu
konusunda mevcut gerilimlere doğrudan sebep oldu.

Nisan 2021’de, İran nükleer anlaşmasının tarafları,
uluslararası anlaşmanın yeniden canlanmasını değerlendirmek için Avusturya’nın
başkenti Viyana’da görüşmelere başladılar. Şu an itibarıyla görüşmeler
sekizinci tura ulaştı ve nihai aşamaya girdi. Uluslararası adaleti ve hakkaniyeti
savunmak ve küresel nükleer silahların yayılmasını önleme rejimini ve Orta
Doğu’da barışı sürdürmek amacıyla Çin, Viyana’daki görüşme sürecine yapıcı
şekilde katıldı, Çin’in bilgeliği ile çözümlerini ortaya koydu, uzlaşma
sağlamak ve görüşmelerin ilerlemesi için katkıda bulundu.

Dünyada işler nasıl değişirse değişsin, Çin her zaman
Çin-İran ilişkilerinin gelişmesine büyük önem veriyor. Çin ayrıca, ikili
ilişkilerin gelişmesinde yeni bir dönemi başlatmak için iki ülke
cumhurbaşkanları arasında varılan önemli uzlaşmayı samimi biçimde uygulamak,
iletişimi ve koordinasyon adımlarını güçlendirmek ve Çin-İran kapsamlı
stratejik ortaklığının anlamını sürekli olarak zenginleştirmek için İran
tarafıyla çalışmaya hazırdır.

Mehr