Birleşmiş Milletler’in İran’a ilişkin bağımsız araştırma heyeti, ABD’nin şubat ayında İran’da bir okul ve spor tesisine düzenlenen iki saldırıdan sorumlu olduğuna inanmak için makul gerekçeler bulunduğunu ve saldırıların savaş suçu teşkil ettiğini açıkladı.
Heyet aynı raporda, İran yönetiminin geçen yılın sonunda başlayan hükümet karşıtı protestolara yönelik müdahalesinde insanlığa karşı suçlar işlendiği sonucuna vardı.
Cenevre’de BM İnsan Hakları Konseyi’ne sunulacak rapor, hem şubat ayında başlayan İran savaşındaki ABD saldırılarını hem de Tahran yönetiminin ülke çapındaki protestolara müdahalesini inceledi.
ABD ve İran’ın Cenevre’deki daimi temsilcilikleri rapora ilişkin Reuters’ın yorum talebine henüz yanıt vermedi. ABD daha önce askeri operasyonlarının silahlı çatışma hukukuna uygun yürütüldüğünü savunurken, İran sistematik hak ihlali suçlamalarını reddediyor.
Minab’daki okul saldırısı
BM uzmanları, Minab kentindeki Shajareh Tayyebeh İlkokulu’na düzenlenen saldırının ABD güçleri tarafından gerçekleştirilmiş olabileceğine dair makul gerekçeler bulunduğunu belirtti.
İranlı yetkililere göre saldırıda yaklaşık 120’si öğrenci olmak üzere 150’den fazla kişi hayatını kaybetti.Heyet, saldırının sivillerin ölümüne ve sivil altyapının zarar görmesine yol açan ayrım gözetmeyen bir saldırı olduğunu ve uluslararası hukuk kapsamında savaş suçu teşkil ettiğini değerlendirdi.
Rapora göre okul, İran Devrim Muhafızları’na ait bir deniz üssünün yakınındaydı. Ancak ABD’nin hedef veri tabanındaki bilgileri güncellememesi ve binanın askeri hedef olup olmadığını doğrulamadan saldırı düzenlemesi, heyete göre basit bir ihmalin ötesine geçti.
BM uzmanları okulun açık biçimde sivil bir yapı olduğunu ve askeri amaçlarla kullanıldığına ilişkin herhangi bir kanıt bulunmadığını da kaydetti.
ABD Başkanı Donald Trump haziran ayında yaptığı açıklamada, İran’daki bir kız okulunun kasıtlı olarak hedef alınmadığını söylemişti. Reuters daha önce ABD ordusunun ilk incelemesinde Minab’daki saldırıdan Amerikan güçlerinin sorumlu olabileceği sonucuna varıldığını bildirmişti.
Spor tesisine saldırı da raporda
Heyet, Lamerd kentindeki bir spor merkezine yönelik saldırıyla ilgili de benzer bir sonuca vardı.
Rapora göre saldırıda çevredeki konutlar ve bir okul zarar görürken 22 sivil öldü veya yaralandı. BM heyeti saldırının ayrım gözetmediği ve bu nedenle savaş suçu oluşturduğu sonucuna vardı.
ABD Merkez Komutanlığı ise mart ayında yaptığı açıklamada, Amerikan güçlerinin söz konusu tarihte Lamerd kentine herhangi bir saldırı düzenlemediğini bildirmişti.
İran yönetimine “insanlığa karşı suç” suçlaması
BM heyeti, İran yönetiminin aralık sonunda başlayan protestolar sırasında sivillere karşı yaygın ve sistematik saldırılar gerçekleştirdiğini de belirtti.
Raporda hukuka aykırı öldürmeler, işkence, keyfi gözaltılar, zorla kaybetmeler ve ifade özgürlüğüne yönelik ağır kısıtlamalar sıralandı.
İnsan hakları örgütleri, protestolara yönelik müdahalede göstericilerin yanı sıra olaylarla ilgisi olmayan kişilerin de öldürüldüğünü bildiriyor. İran yönetimi ise şiddet olaylarından sürgündeki muhalifler ile ABD ve İsrail tarafından desteklendiğini öne sürdüğü “teröristler ve isyancıları” sorumlu tutuyor.
BM heyeti ölü sayısını bağımsız olarak doğrulayamadığını ancak gerçek can kaybı ve yaralı sayısının resmi rakamların çok üzerinde olabileceğini belirtti. İran’ın resmi verilerine göre olaylarda 3 bin 38 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 25 bin kişi yaralandı.
Raporda, protestolar sırasında uygulanan şiddet, internet kesintileri ve ölüm cezasının kullanımının İran’ın geçmişteki muhalefeti bastırma yöntemlerine kıyasla ciddi bir tırmanışa işaret ettiği ifade edildi.
