ardından Avrupa’da ve Türkiye’de et tesislerinde de benzer artışlar görünmeye
başladı. Dünyada et fabrikalarının salgının merkezleri konumuna gelmesiyle
birlikte gözler buralardaki vaka artışlarının nedenlerine ve alınacak önlemlere
çevrilmeye başlamıştı.
Gıda ve Çevre Raporlama Ağı’na (Food & Environment
Reporting Network – Fern) göre ABD’de ve Avrupa’da yaklaşık 30.000 et tesisi
çalışanı virüse yakalandı, 100’den fazla can kaybı yaşandı. ABD’deki dev et
üretim tesislerinden Sioux Falls fabrikası’nda 3700 çalışandan 644’ü, Tyson
Foods’un sadece Iowa’daki işletmesinde çalışan 2300 işçiden 815 işçinin Covid
19 testi pozitif çıkmıştı.12
Bu vakaların büyük çoğunluğu ABD’deki et tesislerinde
meydana geliyor.3 ABD’de 194.000’i mezbaha ve paketlemede olmak üzere toplamda
474.000 işçi bu alanda çalışıyor. Her alanda olduğu gibi bu alanda da iş yükü
göçmen işçilere ve siyahilere yüklenmiş durumda. ABD’deki toplam işgücünün %17
sini oluşturan göçmen işçiler et sektöründeki işgücünün %51,5 ini oluşturmakta.
%25,2’lik iş gücü siyahilerden, %44,4 lük oran ise İspanyol işçilerden
oluşuyor.
Siyahiler ve göçmen işçilerin bu sektördeki çalışma
oranlarının artması ise yoğun çalışma koşullarından kaynaklanıyor. Sendikalara
ve çalışanlara göre kendilerine çok az seçenek veriliyor. Haftalık ortalama 15
dolar maaş alıyorlar, işten çıkarılırlarsa işsizlik ödeneği almaya hak
kazanmıyorlar ve bir maaş ile kıt kanaat geçinebiliyorlar. Smitfield
çalışanları hasta olsalar da çalışmaları durumunda nisan ayında tüm vardiyalarını
tamamlayanlara 500 dolarlık “sorumluluk bonusu” verilerek şirketin onları
teşvik etmeye çalıştıklarını belirtmişti.4
AbiMar Foods’ta çalışan göçmen işçi Mfaume Lawi işyerlerinde
vaka çıktıktan sonra hastalığın kendisine bulaşma riskinin çalışma ortamından
kaynaklı olarak ne kadar yüksek olduğunu anlıyor ve virüsün kendisine ailesine bulaşması ile işe gitmeyip
geçimlerini sağlayan tek işi kaybetmek arasındaki ikilemini paylaşıyor.5
Gıda sistemindeki Covid-19 salgınlarının haritalanması
İlk bakışta virüsün bir süredir hızla artış gösterdiği ve
sağlık sisteminin nerede ise çöktüğü ABD’de artış göstermesi normal gelebilir.
Ancak pandemi sürecinde vaka sayısının az olması ve güçlü sağlık sistemi ile
öne çıkan Almanya’da da durum benzer görünüyor. Avrupa’da toplam et tesisi
çalışanı 350.000 olarak belirtiliyor.6 Vakaların çoğu Almanya ve İrlanda’da
görüldü. Almanya’daki Tönnies et tesisindeki pozitif vaka sayısı 1500’ü buldu.7
Çalışan kompozisyonu burada da benzer şekilde: Göçmen işçiler ve taşeron
şirketler. Almanca bilen veya bilmeyen, Polonya, Romanya ve Bulgaristan başta
olmak üzere Doğu Avrupa ülkelerinden gelen göçmen işçiler aynı mahallelerde
yaşıyor hatta aralarında aynı yatakları paylaşmak zorunda kalanlar var.8
Gerek ABD gerekse Avrupa’da et tesislerinde vaka sayılarının
hızlı artışının nedenleri aynı görünüyor. Vardiya usulü çalışan et tesislerinde
ortak noktanın başında tekelleşme geliyor. Gün geçtikçe sektör birkaç aktörün
kontrolüne geçer ve tesisler büyürken çalışma koşulları ağırlaşıyor. İşçiler
birbirlerine yakın neredeyse dirsek dirseğe çalışıyorlar. Yüksek hız, gürültülü
ortam birbirlerinin kulağına bağırarak konuşmayı gerektiriyor. Çok fazla atık
ortaya çıkıyor, çok fazla su tüketimine ihtiyaç duyuluyor. Bu işçileri bakteri ve
virüslere karşı hassas hale getiriyor. Üzerine virüsün yayılması için elverişli
soğuk hava ve nemli ortam koşulları, gün ışığı almayan çalışma ortamı, tamamı
taze hava ile çalışmayan klima santralleri eklenince et tesisleri virüsün
yayılma merkezleri haline dönüşüyor.
1.https://en.wikipedia.org/wiki/Impact_of_the_COVID-19_pandemic_on_the_me…
2.https://www.france24.com/en/20200524-covid-19-how-the-meat-industry-bec…
3.https://www.theguardian.com/environment/2020/jun/22/poor-conditions-in-…
4.https://www.businessinsider.com/south-dakota-slaughterhouse-coronavirus…
5.https://thefern.org/2020/06/the-pandemic-is-just-the-latest-threat-face…
6.https://thefern.org/2020/06/how-did-europe-manage-to-avoid-the-covid-19…
7.https://www.dw.com/en/europes-meat-industry-is-a-coronavirus-hot-spot/a…
8.https://news.cgtn.com/news/2020-06-23/Why-have-meat-factories-become-ho…
