ormanlık alanın yanmasına neden olan yangınlarla ilgili en tartışmalı konunun
başında yangın söndürme uçakları geliyor.
2019’da Türkiye’de yangın ile mücadelede tek bir uçak bile
kullanılmadı. 2020’de iki, 2021’de ise Rusya’dan üç uçak kullanıldı. Yetkililer
THK uçakları için ‘hurda’ dedi.
Öğretmen kaptan pilot İsmail Çınar, uçakların yangının
büyümesi sırasında kullanıldığını yüzde 95 başarı sağlandığını ifade ederek,
“Yangınları 20-25 dakika içerisinde, suya uzak bir noktada ise 1-2 saate
bastırırdık. Şu an yaşanan kontrolden çıkmış büyük bir yangın. Çoğu uçak ve
helikopter bu yangınlarda çok az etkili olur.” dedi.
Haftalık yayınlanan Gazete Oksijen’den Çağatay Bayraktar,
emekli albay ve eski THK Antalya Şubesi Başkanı Vasıf Yüceliş ve Öğretmen
Kaptan Pilot İsmail Çınar’la, Türkiye’deki orman yangınlarını konuştu.
Söyleşiden satır başları şöyle:
Orman Genel Müdürlüğü, her yıl THK’dan yangın söndürme uçağı
kiralıyordu. 2019 yılında bu uygulamadan neden vazgeçildi?
Vasıf Yüceliş: Uçakların bakımını borçlanarak
gerçekleştiriyorduk. İhale sonucu hak ediş ücretinden aldığımız paralarla hem
uçakların tamiri için aldığımız borçları öderdik hem de kuruma da bir gelir
sağlardık. Bu sistem 2019’da yönetimde olan Ahmet Bertan Nogaylaroğlu ve THK
Genel Sekreteri yaptığı devre arkadaşı Rafet Yavuz dönemine kadar sürdü.
Nogaylaroğlu’ndan önceki THK Genel Başkanı Kürşat Atılgan
döneminde Bertan Nogaylaroğlu’na görevi devretmeden önce CL-215 tipi uçakların
bakımı için 1 milyon dolar tasarruf edildi ve görevinden ayrıldı. Yani Atılgan
görevi devrettiği gibi bu meblağı da yeni yönetime devretmiş oldu. Fakat yeni
yönetim bunu acil olmayan yerlere harcadı.
Kötü niyet söz konusu olabilir mi?
Herhangi bir art niyet söz konusu değil, sadece planlama
hatası vardı. Orman Bakanlığı’nın CL-215 ihale dönemi geldiğinde uçaklara bakım
yaptıracak para kalmamıştı ve bakımı yapılmayan uçaklarla ihaleye girmeye
çalıştılar.
Üstelik bir önceki yıl saatlik ücret olarak verilen 13 bin
doların üstüne çıkıldı ve 14 bin 500 dolar teklif edildi. THK Genel Sekreteri
Yavuz, yangın söndürme konusunda THK’nın rakibi olmadığı düşüncesiyle ve
kurumun borçlarını azaltmak için bunu yaptı.
“Hurda denilen uçak Teknofest’te gösteri uçuşu
yaptı”
Bir diğer tartışma da hangarlarda atıl bekleyen CL-215’ler,
bu uçaklar dendiği gibi hurda mı? Ve geri kazanılmayacak durumda mı?
Hurda ve antika olarak adlandırılan 6 adet CL-215 tipi
yangın söndürme uçağı bulunuyor. Hurda denilen bu CL-215, Teknofest’te gösteri
uçuşu yaptı ve 20 metreden alevlere müdahale etti. Bu uçaklardan ikisi birkaç
gün içerisinde uçmaya hazır hale getirilebilir. Diğer dört uçak ise 2.5 yıldır
uçmadığı ve bakımları da yapılmadığı için yeniden uçabilmeleri 1 ayı bulur.
Türkiye’de yangın uçakları ne zaman kullanılmaya başlandı,
bu işin geçmişi nereye dayanıyor?
Öğretmen Kaptan Pilot İsmail Çınar: M-18 tipi uçaklar
Türkiye’de 1985’ten itibaren kullanılmaya başlandı. İzmir, Çanakkale, İstanbul
ve Antalya’da konuşlanıyorlardı. Bu uçaklar yangına hızlı müdahale için etkili
ve yangını çıktığı anda söndürme kapasitesine sahip. THK’ya ilk olarak 3 ila 4
tane alınan M-18’ler 1.5 ila 2 ton arası taşıma kapasitesine sahip.
Bir tane de yangın keşiflerinde kullanılmak üzere keşif
uçağı bulunuyordu. Bu uçak da önden giderek yangın bölgesini tespit edip
söndürme uçaklarına kılavuzluk ediyordu. Yangın helikopterleri ise ilk olarak
1995’te kullanılmaya başlandı. Bu helikopterlerin su ikmali için orman
bölgelerine çok sayıda yapay gölet yapıldı. Helikopterin bir avantajı su ikmali
yapmak için zemine inmeye ihtiyaç duymadan havuzdan suyu alabilmesidir.
Helikopterler 1.5 ila 2 ton arası su taşıma kapasitesine sahip.
Daha büyük kapasitede olan Kamof Ka-32 isimli uçaklar bu
sene Türkiye’de kullanılmaya başlandı. Bu helikopterler Rusya ve Ukrayna gibi
ülkelerden kiralanıyordu. İtalya’da kullanılan ve 10 ton su taşıma kapasitesine
sahip Skycrane S-64 Sikorsky helikopterleri de yüksek kapasiteli olmalarına
rağmen pahalı oldukları için kiralanabiliyor ve satılmıyor.
“Yangınları 20-25 dakika içerisinde 1-2 saate
bastırırdık”
Uçaklar etkin kullanılsaydı yangın bu kadar büyür müydü?
İsmail Çınar: Yangınlar dip ve tepe yangını olarak temelde
ikiye ayrılır. Arazinin yapısı, ağaçların tipine göre de yangınlar değişiklik
gösterir. Dip yangınlarda sadece otlar yanarken tepe yangında ağaçlar yanıyor.
Dip yangın olduğunu beyaz duman çıktığında anlıyoruz. Fakat dip yangın büyürse
ve tepe yangınına dönüşürse siyah dumanlar çıkmaya başlıyor, alevler ormanın
üzerine çıkıyor. Tepe yangınlarda ısı artışı oldukça fazla, öyle ki 600
dereceyi aşan sıcaklıklar oluyor ve önüne çıkan ne varsa kurutup yakıyor.
Dip yangınlarda bazen o kadar çok duman olur ki
helikopterler işe yaramayabilir, zaten helikopterler yoğun dumanlı alana
giremez. Fakat uçak da helikopter de müdahale için gerekli. Uçaklar yangının
büyümesi sırasında kullanılır ve yüzde 95 başarı sağlanır. Yangınları 20-25
dakika içerisinde, suya uzak bir noktada ise 1-2 saate bastırırdık. Şu an
yaşanan kontrolden çıkmış büyük bir yangın.
