aldığı önlemler çerçevesinde hastanelerde ara verilen poliklinik yani muayene
işlemlerine geri dönüş için bir plan hazırladı. Bu doğrultuda ertelenen cerrahi
operasyonlar da Sağlık Bakanlığı’nın belirlediği takvim çerçevesinde kademeli
olarak yapılmaya başlanacak.
Bakanlığın hazırladığı normalleşme planında, “Kovid-19
pandemisinin tam olarak sonlanmaması nedeni ile, virüse özgün etkili bir tedavi
ve/veya aşı bulunana kadar risk devam etmektedir. Pandeminin kontrol edildiği
bu dönemde diğer sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç giderek artmıştır. Ancak
salgın eğrisinin düzleşmesi, toplam vaka sayısını azaltmaz, hastalık yükünü
daha uzun bir süreye yayar. Bu nedenle pandeminin devam ettiği dikkate alınarak
diğer sağlık hizmetlerinin de başlaması kaçınılmazdır. Bu durum Kovid-19 olan
ve olmayan hastalara aynı sistem içinde hizmet verilmesi gerekliliğini ortaya
koymaktadır” ifadeleri kullanıldı.
Salgının hafifleme süreci içerisinde dikkat edilmesi gereken
noktalar ise şu şekilde aktarıldı:
– Kovid-19 ile ilişkili önlemlerin ve sağlık bakım
hizmetlerinin devam etmesini sağlamak,
– Kovid-19 tanısı olan ve olmayan hastalar için hastaneleri
güvenli halde tutmak,
– Sağlık çalışanlarının güvenliğini sağlamak,
– Tüm hastalara erişim ve güvenlik açısından eşit
yaklaşılmasını sağlamak ve
– Personeli ve sağlık hizmetlerini mümkün olduğunca ve
kademeli şekilde düzenlemektir.
Bu süreçte tüm hastalar ve refakatçilerde kişisel korunma
önlemlerine dikkat edilmelidir. Tüm kurum ve kuruluşlar, birim, alt birim ve
kişiler; Kovid-19 pandemisi sürecinde kademeli olarak normale dönüş döneminde
rollerini ve sorumluluklarını yerine getirmek üzere hazırlık
yapmalıdırlar” denildi.
İşte Sağlık Bakanlığı’nın planında yer verdiğ hastanelere
önlem önerileri:
“GENEL ÖNLEMLER
Hastaneler İl Pandemi Kurulu ve/veya İl Sağlık Müdürlüğünün
kararlarını takip ederek hizmetlerini planlamalıdır. İl düzeyinde özellikle
elektif hastalara verilecek sağlık hizmetine başlamak için öncesinde en az 14
gün boyunca Kovid-19 insidansında istikrarlı olarak azalma gözlenmesi dikkate
alınmalıdır.
– Yeni normalleşme sürecinin yönetilmesi için hastanelerde
idari yöneticilerin de dahil olduğu çok disiplinli [enfeksiyon, göğüs
hastalıkları, acil, yoğun bakım, anestezi, psikiyatri, kan bankası, aferez
ünitesi, dahiliye (onkoloji, hematoloji vb.) cerrahi, radyoloji ve hastanenin
özelliğine göre ihtiyaç duyulan diğer disiplinler] bir kurul oluşturulması
önerilir.
– Risk değerlendirilmesi ve acil durum planları pandeminin
güncel durumu dikkate alınarak düzenlenmelidir. T.C. Sağlık Bakanlığı
tarafından Kovid-19’a yönelik güncellenen dokümanlara göre planlar yenilenmeli
ve paylaşılmalıdır.
– Hastaları ve sağlık çalışanlarını zamanında, doğru ve açık
bilgilendirmesi, bir iletişim sistemi oluşturulması varsa tekrar gözden
geçirilmesi önerilir.
– Pandemi devam ettiği sürece hastaneye gelen her hastada,
Kovid-19ayırıcı tanıda yer almalıdır.
– Hasta ve hasta yakınlarının mümkün ise hastaneye giriş
noktasında mümkün değilse poliklinikte Kovid-19 bulguları açısından
sorgulanması gereklidir.
Kovid-19 olası vaka tanımına uymayan hastaların yatışları
için acil servislerden veya ilgili kliniklerden Kovid-19 dışlanması için
konsültasyon istenmemelidir
– Yeni normalleşme sürecinde pandemi döneminde hizmet
alamayan hastaların hastaneye artan başvurusu olabilir. Hastane kapasitesi ve
hizmet sayısındaki artış da göz önünde tutularak beklenen talebe yönelik
çalışmalar yapılmalıdır.
Yeni normalleşme sürecine girmeden önce hastanenin fiziksel
kapasitesi (ör. yataklar, yoğun bakım üniteleri, acil servis, ventilatörler,
operasyon odaları, perioperatif anestezi bakım üniteleri, laboratuvarlar vb.)
tekrar gözden geçirilmeli ve planlama yapılmalıdır.
– Yeni normalleşme sürecine girmeden önce hastanenin
personel kapasitesi gözden geçirilmelidir.
– Sağlık çalışanlarının hastalanma olasılığı göz önüne
alınarak iş gücü planlaması yapılmalıdır.
– Sağlık çalışanlarının stres ve yorgunluk düzeyleri göz
önünde bulundurularak gerekli destek sağlanmalıdır.
– Elektif cerrahileri ve girişimsel işlemleri (anjio vb.)
yeniden aktif hale getirmeden önce cerrahi malzeme, kateter, implant ve ekipman
vb. ihtiyacı ve destek işlemleri (örn. anestezi sedasyon ilaçları, minimal
invaziv cerrahi, trokar desuflasyon filtreleri vb.) gözden geçirilmeli ve
planlama yapılmalıdır.
– Pandemi devam ettiği sürece Kovid-19 için ayrılan
poliklinik, klinik alanlarının planlaması ülke, bulunulan ilin ve hastanenin
güncel Kovid-19 hasta sayılarına (yeni vaka insidansı, hastaneye yatış gibi)
göre yapılmalıdır.
Kovid-19 dışı hasta alımı ile ilgili olarak her birimin acil
dahili/cerrahi olgulara ek olarak öncelikli olguları da belirlenmelidir.
Cerrahi birimlerde öncelikli olguların belirlenmesinde her cerrahi disiplinin
ilgili anestezi bölümüyle birlikte karar vermesi önerilir. Elektif olguların
tedavi ve işlem için alınması güncel Kovid-19 hasta verilerine sayılarına (yeni
vaka insidansı, hastaneye yatış gibi) göre kademeli olarak ve gerekli personel
düzenlemesi ile birlikte yapılmalıdır. Bu düzenlemeler yapılırken olası
artışlar söz konusu olduğunda gerekli ek düzenlemeler hemen uygulanabilir
olmalı ve hastanenin bu senaryo için planı hazır olmalıdır.
– Hastane içinde yer alan her birim hizmet özelliğine uygun
olarak gerekli önlemleri Hastane Enfeksiyon Kontrol Komitesi (HEKK) yönetiminde
hazırlamalıdır.
– Hastanede kâğıt-dosya, kırtasiye malzemelerinin ortak
kullanımından kaçınılmalıdır.
– Sosyal mesafe kuralını gözeterek çalışma yöntem ve
şekilleri; kabul edilecek hasta sayıları yeniden gözden geçirilmeli ve gerekli
düzenlemeler yapılmalıdır. Ofis alanları, bekleme alanları, yemekhane ve
asansörler sosyal mesafe kurallarına göre yeniden düzenlenmelidir.
– Toplantı, dinlenme ve yemek molalarında gerekli sosyal
mesafeyi en az 1 metre olacak şekilde korumaya yönelik düzenlemeler
yapılmalıdır.
Sağlık çalışanlarının iş kıyafetleri/üniformaları iş yerinde
bırakılmalı ve günlük olarak değiştirilmelidir.
– Çalışanlara gerekli Kişisel Koruyucu Ekipman (KKE) temin
edilmeli, kolay ulaşabilecekleri yerlerde bulunmalı ve doğru kullanımı
sağlanmalıdır.
KKE stokları düzenli olarak takip edilmelidir. Yeni
normalleşme süreçlerine girmeden önce zamanla artacak sayılar da göz önüne
alınarak en az 30 günlük cerrahi aktivite sağlanacak düzeyde KKE stokları hazır
olmalıdır.
Sağlık çalışanı ve hastalara yönelik Kovid-19 test
politikası T.C. Sağlık Bakanlığı Kovid-19 Rehberine göre belirlenecektir.
Hastane Ortak Kullanım Alanlarında Alınması Gereken Önlemler
– Hastanelere kontrollü giriş sağlanmalıdır.
– Mümkünse refakatçi kabul edilmemelidir. Refakat
gerekiyorsa en fazla bir kişi ile sınırlandırılmalıdır.
– Tıbbi tanıtım elemanları ve ziyaretçilerle ilgili
kısıtlamalara devam edilmelidir.
– Hastane içinde bulunan herkes (çalışan, öğrenci, hasta,
refakatçi gibi) bulunduğu süre boyunca maske takmalıdır.
– Hastanede verilen hizmetler acil durumlar hariç randevulu
olmalı, randevular birimlerde yığılma oluşmasını engelleyecek şekilde düzenlenmeli,
hastaların hastanede bekleme süreleri en az olacak şekilde düzenlemeler
yapılmalıdır.
– Kronik hastalığı olan hastaların hastaneye gelişleri en
aza indirilmeli ve bu hastaların hastaneye gelişlerini düzenleyecek bir sistem
kurulmalıdır.
– Randevusu olmayan hasta polikliniklere alınmamalıdır.
– Randevusuz gelen hastalar acil değil ise randevu sistemine
yönlendirilmeli, acil olmayan hastaların muayene, tetkik veya görüntüleme
amacıyla acil servise yönlendirilmesinden kaçınılmalıdır.
– Hastane içinde genel alanlarda dahil olmak üzere uygun
alanlara alkol bazlı el antiseptiği yerleştirilmelidir.
– Hastaların hastane içinde gereksiz dolaşmasını önleyecek
şekilde yönlendirmeler yapılmalıdır. Kalabalığın en fazla olabileceği tüm tanı
üniteleri (görüntüleme, laboratuvar gibi) dijital randevu ile çalışmalı,
randevular mutlaka poliklinik içinden sağlanmalı ve hastanın randevu için
ayrıca o birime gitmesi engellenmelidir.
Sosyal mesafe
– Hastane içinde genel alanlarda, asansörlerde, servis ve
polikliniklerde sosyal mesafe kuralına uygun geçiş işaretlemeleri yapılarak
mesafenin korunması sağlanmalı ve kalabalıklaşma önlenmelidir.
– Genel alanlarda bulunan koltukların arasındaki mesafe en
az bir metre olacak şekilde ayarlanmalı/işaretlenmelidir. Gerekirse koltuk
sayısı azaltılmalıdır.
– Asansörlerin kapasitesi sosyal mesafe kuralına uygun
olarak belirlenmeli buna uygun işaretlemelidir.
– Normal veya yürüyen merdivenlerin önlerine, öndeki kişiyle
arada en az 3 basamak mesafe bırakılması gerektiğine dair uyarıcı tabelalar
yerleştirilmelidir.
Havalandırma ve İklimlendirme Sistemleri
– Hastanede genel alanlar dahil tüm çalışma alanlarının
havalandırma sistemleri gözden geçirilmeli ve periyodik bakımları yapılmalıdır.
Havalandırması pandemi sürecinde kapanan bölüm/birim varsa
tekrar çalıştırıldığında bakım yapılmalı ve etkinliği ölçülmelidir.
– Salon tipi klimalar ve vantilatörler ortak kullanım
alanlarında çalıştırılmamalıdır. Merkezi havalandırma sistemleri dışındaki
klima sistemleri kullanılmamalıdır.
– Merkezi havalandırma sistemlerinde temiz hava dış ortamdan
alınmalıdır. Havalandırma sisteminin filtrelerinin kontrolleri ve değişimleri
düzenli yapılmalıdır. Filtre değişimi aerosol oluşturacak işlem kabul edildiğinden
bu işlem sırasında personel N95/FFP2 maske takmalı, eldiven ve yüz siperliği
kullanmalı, çıkarılan filtre tıbbi atık kutusuna atılmalıdır.
– Pencere bulunan mekanlarda sık olarak pencere açılarak
havalandırma yapılmalıdır.
Hastanede Temizlik, Dezenfeksiyon ve Atıklar
– Hastane içindeki alanların özelliklerine uygun olarak
temizlik/ dezenfeksiyon işlemleri uygun temizlik materyalleri kullanılarak
yapılmalı özellikle sık dokunulan alanlara özen gösterilmelidir (masa, desk,
köşeler, asansörler, merdiven kolları, kapı kolları, sandalye kolları, elektrik anahtar noktaları, yıkama odaları,
klavye, telefon, diyafon, hasta çağrı zilleri vb.). Sık dokunulan yerlerin
önceden her bölge için saptanarak bir kontrol listesi oluşturulmalıdır. Temiz
alandan kirli alana doğru;
– Yer ve yüzey dezenfeksiyonunda, 1/100 oranında,
– Hasta çıkartıları ile kirlenmiş alanlar 1/10 sulandırılmış
çamaşır suyu ya da klor tablet (ürün önerisine göre) kullanılır.
– Genel alanlarda bulunan tuvaletlerde sıvı sabun, kağıt
havlu bulundurulmalı; sık sık temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. El
kurutma makinaları çalıştırılmamalıdır.
– Asansörler günde en az 3 kez, temizlenmeli ve el teması
olan yerler dezenfekte edilmelidir
– Kapaklı ve el teması gerektirmeyen atık kutuları
kullanılmalı ve kapalı olması sağlanmalıdır.
POLİKLİNİKLERDE;
– Hasta ve hasta yakınlarının mümkün ise hastaneye giriş
noktasında mümkün değilse poliklinikte Kovid-19 bulguları açısından
sorgulanması gereklidir.
Kovid-19 için test isteniyorsa solunum yolu örneği
başvurduğu birim tarafından alınmalıdır. Test sonucu çıkana kadar hasta evde
izolasyon konusunda bilgilendirilmelidir.
Poliklinik bekleme alanı ve muayene odasının havalandırması
yeterli olmalıdır. Varsa pencere ve kapılar açılarak temiz hava girişi
sağlanmalıdır.
– Poliklinik sekreteri ve hasta arasındaki mesafenin en az 1
metre olması sağlanmalı gerekirse bu mesafe işaretler ile belirlenmelidir.
Hasta ve sekreter arasında bir bariyer yoksa poliklinik sekreterlerinin tıbbi
maskeye ilave olarak yüz koruyucu kullanması önerilir.
– Hasta ve hasta yakını bekleme alanında diğerlerinden en az
bir metre aralıklar ile oturmalıdır. Oturma düzeni koltukların işaretlenmesi
veya koltuk eksiltilmesi ile sağlanmalıdır.
– Mümkünse randevulu hastalara bakılarak hasta trafiği kontrol
altında tutulmalıdır. Hasta randevuları poliklinikte gereksiz yığılmayı
önlemeye yönelik olmalıdır. Randevu süreleri iki hasta arasında temizlik ve
havalandırmaya yeterli zaman ayıracak şekilde belirlenmelidir.
– Poliklinik alanlarında el antiseptiği erişilebilir bir
yerde olmalıdır.
– Poliklinik bekleme alanı temizlik ve dezenfeksiyonu
düzenli ve sık yapılmalıdır (günde iki kez ve kirlendikçe temizlenmeli).
– Poliklinikte hasta yakınları muayene odasına alınmamalı ya
da ihtiyaca göre hastanın yanında en fazla bir refakatçi olmalıdır.
– Hasta muayene odaları özellikle hastaların temas edeceği
alanlarda (muayene masası gibi) kullanılan örtüler her hasta muayenesinden
sonra değiştirilmelidir.
– Hastayı muayene eden doktor uygun KKE kullanmalıdır.
– Hasta arasında steteskop, mikroskop, refleks çekiçleri ve
birden çok hastada kullanılan diğer tıbbi cihazlar %70 alkol solüsyonu veya
malzemeye özel üreticinin önerdiği uygun dezenfekten ile temizlenmelidir. Uygun
olan alet/cihazlarda (USG ve probları, mikroskop vb.) tek kullanımlık kılıflar
kullanılabilir.
– Temassız ölçüm yapan ateş ölçerler kullanılmalıdır.
Tansiyon manşonları hastalar arasında %70 alkol veya hastanede kullanılan yüzey
dezenfektanı ile dezenfekte edilmelidir.
KLİNİKLER VE YOĞUN BAKIMLARDA;
Olası/kesin Kovid-19 hastaları önceden belirlenmiş Kovid-19
servisine standart, damlacık ve temas izolasyon önlemlerine uyularak
yatırılmalıdır.
– Başka hastalıkları nedeniyle diğer kliniklere yatırılan
hastalar başvurusu sırasında ve yattıkları süre içinde her gün Kovid-19 semptom
ve bulguları açısından sorgulanmalıdır. Test isteniyorsa örnek ilgili birim
tarafından alınmalı ve sonucu gelene kadar hasta bulunduğu bölümde izole
edilerek izlenmelidir.
Kovid-19 tanılı hastalar mümkün ise tek kişilik odalarda
mümkün değil ise en az 1 metre mesafe olacak şekilde yatırılmalıdır.
– Hasta ve refakatçilerin yattıkları süre boyunca tıbbi
maske takması sağlanmalıdır.
– Hasta ve refakatçiler el hijyeni konusunda
bilgilendirilmeli, uygun el antiseptiği her hasta odasında ve koridorlarda
kolay ulaşılabilir yerlerde bulunmalıdır.
– Hasta ve refakatçilerin yattıkları süre içinde diğer hasta
odalarına veya personel çalışma/dinlenme alanlarına girmemesi ve sık sık
hastane dışına çıkmamaları konusunda uyarılmalıdır.
– Hasta odaları ve tuvaletleri günlük düzenli olarak ve
kirlenme oldukça uygun temizlik materyali ile temizlenmeli ve dezenfekte
edilmelidir.
– Hasta odaları ve kliniklerdeki tuvaletlerde sıvı sabun,
tuvalet kağıdı, kağıt havlu bulunmalıdır.
– Hastaların kullandığı sedye, hasta sandalyesi gibi
transferde kullanılan araçların her hasta kullanımından sonra temizlik ve
dezenfeksiyonu sağlanmalıdır.
– Hasta ve yakınlarının dışarıdan yiyecek ve içecek
getirmesi önlenmelidir.
Ameliyathane, Radyoloji, Bronkoskopi, Endoskopi, Nükleer
Tıp, Hemodiyaliz vb. gibi Özel Birimler
– Bu alanlarda hasta takibi yukarıda tanımlanan
poliklinik/klinik bölümünde önerilenlere göre yapılmalıdır.
Günübirlik işlemlerde hasta ve hasta yakınları mümkün ise
hastaneye giriş noktasında mümkün değilse ilgili birimde Kovid-19 bulguları
açısından sorgulanması gereklidir.
Kovid-19 için test gerekiyorsa, örnek başvurduğu birim
tarafından işlemden en az 48 saat önce alınmalıdır. Test sonucu çıkana kadar
hasta evde izolasyon konusunda bilgilendirilmelidir. Negatif test sonucu
üzerinden 7 gün geçmeden işlem yapılmalıdır.
Yemekhane/Kafeterya
– Yemekhanede masalar ve sandalyeler arası mesafe en az 1
metrede olacak şekilde (tercihen 2 metre) düzenleme yapılmalıdır. Temaslı
takibinin kolay yapılabilmesi için; yemek saatleri gruplara göre belirlenmeli
ve mümkün ise aynı kişilerin aynı masada yemek yemeleri sağlanmalıdır. Çay içme
molalarında da benzer kurallara dikkat edilmelidir.
– Bardak ve tabak gibi ortak kullanılan eşyalar her kullanım
sonrasında su ve deterjanla yıkanmalı ve sonraki kullanımına kadar temiz bir
ortamda saklanmalıdır.
– Mümkünse yiyecek ve içecekler tek kullanımlık kaplarda
servis edilmelidir.
– Açık büfe yemek servisi kullanılmamalıdır. Masalarda
açıkta baharat, kürdan, tuz, ekmek bulundurulmamalıdır.
– Yemekhane görevlileri tıbbi maske ve bone takmalıdır.
Eldiven kullanmamalı ancak sık el hijyeni sağlanmalıdır.
– Yemekhane girişinde lavabo veya el antiseptiği olmalıdır.
Kovid-19 PANDEMİSİNİN HAFİFLEME SÜRECİNDE CERRAHİ
OPERASYONLARIN VE GİRİŞİMSEL İŞLEMLERİN NORMALE DÖNÜŞ PLANI
Pandemi nedeni ile Kovid-19 dışındaki hastalara verilen
planlı sağlık hizmetleri ertelenmiştir. Özellikle acil dışında cerrahi
işlemlerin yapılmaması nedeni ile bazı işlemlerin zaman içinde acil
kategorisine girmesi kaçınılmaz olmuştur. Öte yandan salgının hafiflemekle
birlikte devam edeceği gerçeğinden yola çıkarak, planlı cerrahi girişimlerin
kademeli olarak yapılmaya başlanması gereklidir. Bu hizmetler verilirken
hastanelerde Kovid-19 olan ve olmayan hastalara aynı zamanda sağlık bakımı
verilmesi kaçınılmazdır. Bu süreçte ertelenen planlı işlemler nedeni ile artan
talebin yönetilmesi için bir planlama yapılması gereklidir. Bu planlama
yapılırken Kovid-19 ilişkili önlemlerin devam ettirilmesi, kritik sağlık bakımı
gerektiren hizmetlerin aksatılmaması, süreç içerisinde hasta ve sağlık
çalışanlarının güvenliğinin sağlanması önemlidir.
Tüm kurum ve kuruluşlar, birim, alt birim, kişi; bulaşıcı ve
toplum sağlığını tehdit edenKovid-19 pandemisi sürecinde kademeli olarak
normale dönüş döneminde rollerini ve sorumluluklarını yerine getirmek üzere
hazırlık yapmalıdırlar. Bu hazırlıkta il düzeyinde son 14 gün içerisindeki
Kovid-19 insidansında azalma ile prevalans ve /veya test pozitiflik oranları
dikkate alınmalıdır.
Bu doküman ile birlikte aşağıda belirtilen dokümanların
sürecin yönetilmesi için dikkate alınması gerekir.
Hastanede Planlı Cerrahiye Başlamadan Önce Yapılması
Gerekenler
– Hastaneler İl Pandemi Kurulu ve/veya İl Sağlık
Müdürlüğünün kararlarını takip ederek hizmetlerini planlamalıdır. İl düzeyinde
özellikle planlı cerrahi hastalarına verilecek sağlık hizmetine başlamak için
öncesinde en az 14 gün boyunca Kovid-19 insidansında istikrarlı olarak azalma
olduğu gözlenmelidir.
– Hastanede yapılacak planlı cerrahi işlemlerin belirlenmesi
amacıyla değişen il ve hastane verilerine göre planlanma ve düzenlemenin
yapılması için idari yöneticilerin de dahil olduğu bir kurul (enfeksiyon
hastalıkları, cerrahi, anestezi, patoloji, gastroenteroloji ve gerek durulan
diğer bilim dalları) oluşturulmalıdır.
– Geçiş süreci idareciler tarafından kararlaştırıldıktan
sonra, programın aşamaları sağlık çalışanları ile paylaşılmalıdır. Operasyon
sürecinin (öncesi ve sonrası da dahil olmak üzere) yönetiminde hasta güvenliği
açısından mutlaka kontrol listeleri hazırlanmalı ve güncellenmelidir.
– Planlı cerrahi girişimlere başlanmadan önce artacak ihtiyaca
uygun olarak kurum olanaklarının gözden geçirilmesi gereklidir;
– Personel kapasitesi
– Fiziksel kapasite (operasyon odaları, genel hasta
yatakları, yoğun bakım yatağı, laboratuvar, patoloji, radyoloji, perioperatif
anestezi bakım üniteleri, ventilatör sayısı vb.)
– Kişisel koruyucu ekipman (KKE) stok ve tedarik kapasitesi
– Cerrahi malzeme, kateter, implant ve ekipman vb. ihtiyacı
ve destek prosedürleri için gerekli
malzeme kapasitesi (örn. anestezi sedasyon ilaçları, minimal girişimsel cerrahi
trokar desuflasyon filtreleri vb.)
– Oluşturulan kurul tarafından her bir birim için hastanede
yapılacak öncelikli cerrahi işlemlerin listesini değişen ülke, il, hastane
verilerine göre oluşturmalıdır. Bu liste oluşturulurken kademeli geçiş ile
başlanmalıdır.
Pandemi ile ertelenen girişimlere öncelik verilebileceği
gibi olanakların çok kısıtlı olduğu durumlarda özellikle düşük riskli
hastaların (ASA I- II) oluşturduğu günübirlik cerrahiler veya tanısal
girişimler planlı operasyonlara geçişte ilk basamağı oluşturabilir. Geniş
cerrahi profile sahip kurumlarda, cerrahi önceliğin planlanması için skorlama
sistemlerinden yararlanılabilir.
– Kademeli geçişte ameliyatların önceliklendirilmesinde
dikkate alınması gereken hasta, hastalık ve cerrahi işleme ait etkenler Tablo
1’de özetlenmiştir.
– Hastaların hastaneye girdikten sonra çıkıncaya kadar
dikkat edilmesi gereken durumlar için T.C. Sağlık Bakanlığının dokümanları
dikkate alınmalıdır.
Hastane içinde Kovid-19 hastaları için ayrılan bölümler ile
diğer hastalara hizmet verilecek alanlar açıkça belirlenmelidir. Hasta
transferi için araçlar ve yollar tarif edilmelidir.
– KKE Planlaması
– Hastanenin kılavuzlarına uygun şekilde çalışan güvenliğini
sağlayacak yeterli sayı ve nitelikte KKE (N95/FFP2 maske, cerrahi önlük,
eldiven, gözlük, yüz koruyucu, tek kullanımlık bone, galoş, antiseptikler)
olmalıdır. KKE temininde süreklilik sağlamalıdır. Gerekli malzemeler
hesaplanırken potansiyel ikinci Kovid-19 dalgası olasılığı dikkate alınarak KKE
planlaması yapılmalıdır. Planlı işlemlerin başlatılmasından önce kurumda en az
30 günlük KKE stokunun olması sağlanmalıdır.
– KKE israfının önlenmesi için KKE uygun kullanımı
sağlanmalı ve bunun için bir kılavuz oluşturulmalıdır. Bu kılavuz tüm
çalışanlar ile paylaşılmalıdır. KKE’nin uygun olmayan kullanımı önlenmelidir.
Örneğin aerosol oluşturmayan işlemlerde N95 maske kullanımı uygun olmayan bir
kullanımdır. Aerosol oluşturan işlemler: aspirasyon, bronkoskopi ve
bronkoskopik işlemler, entubasyon, endoskopi, solunum yolu numunesi alınması
gibi solunum sekresyonları ile yoğun temas gerektiren işlemler
Cerrahi İşlemler Öncesi Hastalar İçin Yapılması Gerekenler
– Sadece randevulu planlanmış cerrahi işlem yapılmalıdır
(acil cerrahi işlemler hariç). İşlem öncesi, işlem sırasında ve işlem sonrası
personel, malzeme, yoğun bakım yatağı, servis yatağı, laboratuvar ve patoloji
hizmetleri planlanmalıdır.
– Hasta tek kişilik odada yatırılmalı mümkün değil ise iki
hasta arası en az bir metre mesafe olmalıdır.
– Refakatçi gerekli ise tek kişi olmalı ve Kovid-19
bulguları ve korunma yolları konusunda eğitim verilmelidir.
– İşlem öncesi hasta ve hasta yakını Kovid-19 bulguları
açısından sorgulanmalıdır.
– Asemptomatik kişilerde tarama amaçlı Toraks BT
istenmemelidir.
– Cerrahi planlanan hastalarda ancak aşağıda belirtilen
durumlarda Kovid-19 için PCR testi yapılması gerekir;
– T.C. Sağlık Bakanlığı Kovid-19 Rehberi Olası Kovid-19 vaka
tanımına uyan veya bu hastaların temaslıları
– Asemptomatik olup bilinen veya şüphe edilen Kovid-19 hasta
ile teması olmayan hastaneye yatan hastalarda ve prevalans ve /veya test
pozitiflik oranları (<%2) bölgelerinde test önerilmez.
– Asemptomatik olup bilinen veya şüphe edilen Kovid-19
hastası ile teması olmayan hastaneye yatan hastalarda ve prevalans ve /veya
test pozitiflik oranları (≥ %2) bölgelerde test önerilir.
– Aşağıdaki durumlarda prevalans ve /veya test pozitiflik
oranları bakılmaksızın işlem öncesi PCR test önerilir.
– İmmunsupresif tedavi; sitotoksik kemoterapi, solid organ
veya kök hücre nakli, uzun etkili biyolojik tedavi, sellüler immunoterapi,
yüksek doz kemoterapi vb.
– Asemptomatik Kovid-19 vakalarında, üç ay içinde tıbben
yapılması gerekli majör ameliyatlarda
– PCR testi planlanan tedavi/prosedür öncesi en kısa sürede
(48 saat) yapılmalıdır.
– Kovid-19 için PCR testi cerrahi işlemden en az 48 saat
önce yapılmalıdır. İlk test sonucu negatif olanlarda ancak Kovid-19 şüphesi
yüksek ise, en az 24 saat sonra ikinci testin yapılması önerilir. Kovid-19
şüphesi yok ise ikinci test önerilmez. Test için örnek alınma işlemi yatan ve
ayaktan hastalarda işlem yapacak birim tarafından gerçekleştirilmeli ve sonucu
takip edilmelidir.
Test sonucu gelene kadar evde veya hastanede izole
edilmelidir. Negatif test sonucu üzerinden 7 gün geçmeden işlem yapılmalıdır.
Test sonucu pozitif çıkan hasta T.C. Sağlık Bakanlığı Kovid-19 Rehberine göre
yönetilir.
– Test sonucu negatif olsa bile aerosol oluşturan işlemlerde
N95/FFP2 maske, gözlük/yüz koruyucu kullanılmalıdır. https://covid19bilgi.
saglik.gov.tr/depo/rehberler/COVID-19_Rehberi.pdf (Teması Olan Sağlık
Çalışanlarının Değerlendirilmesi bölümü), https://covid19bilgi.
saglik.gov.tr/depo/Brosur/COVID-19_N95_FFP2_MASKELERININ_KULLANIMI_41X22_3KIRIMLI_BROSUR.pdf
– Elektrokoter ve lazer kullanımı ile oluşan dumanın
tahliyesi etkin bir şekilde sağlanmalı ve bu cihazlar mümkün olan en düşük
güçte çalıştırılmalıdır.
– Hastanın testi pozitif ve/veya Kovid-19 uyumlu semptomları
var ise planlı cerrahi ertelenmelidir. Hastanın iyileşme kriteri olarak T.C.
Sağlık Bakanlığı Kovid-19 Rehberi dikkate alınır.
– Hastanın işlemi hastaneye yatıştan sonra en kısa sürede
(mümkün ise aynı günde) gerçekleştirilmeli, işlem öncesi ve sonrası dönemler
kısa tutulmalıdır.
Ameliyathane Temizliği
– Bu süreçte ameliyathane temizliği pandemi koşullarına göre
planlanmalıdır. Kovid-19 Pandemi Döneminde Ameliyathanelerde Alınacak
Enfeksiyon Kontrol Önlemleri dokümanına göre yapılır.
https://covid19bilgi.saglik.gov. tr/depo/enfeksiyon-kontorl-onlemleri/COVID19-PandemiDonemindeAm
eliyathanelerdeAlinacakEnfeksiyonKontrolOnlemleri.pdf
– Ameliyathanelerde havalandırma sistemlerinin etkin
çalıştığı kontrol edilmelidir. Düzenli havalandırma ve iklimlendirme
çalışmalarının teknik standarda uygun yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.
