Ürdün’ün doğusundaki Şehit Muvaffak el-Salti Hava Üssü; son yıllarda altyapısının geliştirilmesi, ABD-Ürdün savunma iş birliğinin genişletilmesi, eğitim programları ve koalisyonun ilan edilen misyonlarına ev sahipliği yapmasıyla, Washington’ın Batı Asya’daki en önemli askeri iş birliği merkezlerinden biri haline geldi.
ABD’nin Batı Asya’daki onlarca askeri üssü arasında Ürdün’deki “Muvaffak el-Salti” üssünün adı, Katar’daki El-Udeid veya Bahreyn’deki ABD 5. Filosu kadar sık duyulmuyordu. Ancak bu üssün 40 gün süren savaş boyunca İran İslam Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri’nin operasyon hedefleri listesinde yer alması, dikkatleri bir kez daha ABD’nin bölgedeki en önemli harekat merkezlerinden birine çekti.
Ateşkesle sonuçlanan gelişmelerin öncesinde ve sonrasında, ABD’nin İran’ın güney, merkez, güneybatı ve güneydoğu bölgelerine yönelik çok sayıda saldırıyla ateşkesi ihlal etmesinin ardından bu üs defaatle hedef alındı. Bu durum, El-Azrak’ın sadece Ürdün Kraliyet Hava Kuvvetleri’ne ait bir üs olmadığını, aksine ABD Merkez Komutanlığı’nın (CENTCOM) Batı Asya’daki stratejik komuta ağının en önemli düğüm noktalarından biri olduğunu gösterdi.
Son saatlerde de, geçtiğimiz günlerde olduğu gibi İran İslam Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri, ABD ordusu için stratejik öneme sahip bu üsse yönelik çeşitli operasyonlar düzenledi. İslam Devrimi Muhafızları Ordusu (IRGC) Hava-Uzay Kuvvetleri, farklı dalgalar halinde gerçekleştirdiği “Nasr-2” operasyonlarıyla bu üsse ağır darbeler indirdi.
Muvaffak el-Salti Hava Üssü’nün Konumu
Muvaffak el-Salti Hava Üssü, Ürdün’ün doğusunda, Zarka valiliğine bağlı El-Azrak şehri yakınlarında yer almaktadır. Geniş arazisi, düşük nüfus yoğunluğu ve uçuşa uygun hava koşulları nedeniyle bu çöl bölgesi, onlarca yıldır askeri hava tesislerinin konuşlandırılması için tercih edilmektedir. Üssün başkent Amman’a olan mesafesi yaklaşık 100 kilometredir ve ülkenin doğusunda yer alması, Irak ve Suudi Arabistan sınırlarına uzanan hava koridorlarına kolay erişim sağlamaktadır.
Üs, adını 1966 yılında bir hava kazasında (çatışmada) şehit düşen Ürdün Kraliyet Hava Kuvvetleri pilotu Şehit Muvaffak el-Salti’den almıştır. Bugün Ürdün’ün en önemli hava üssü onun adını taşımakta olup, ülke silahlı kuvvetlerinin resmi literatüründe Muvaffak el-Salti, kraliyet hava kuvvetlerinin gelişimi ve profesyonelleşmesinin sembolü olarak kabul edilmektedir.
Üs İçin Neden El-Azrak Bölgesi Seçildi?
El-Azrak’ın seçilmesi sadece idari bir karar değil, coğrafi, iklimsel ve operasyonel mülahazalara dayanıyordu. Kurak iklimi, görüş açısının iyi olduğu açık gün sayısının fazlalığı, düz arazi yapısı ve altyapı geliştirmeye uygunluğu sayesinde bu bölge, uçuş faaliyetleri için ideal koşullar sunmaktadır. Ayrıca yerleşim yerlerinden uzak olması, kentsel alanlara kıyasla daha az kısıtlamayla hava ve eğitim tatbikatlarının yapılmasına olanak tanımaktadır. Geçen on yıllar boyunca yol ağının ve destek tesislerinin geliştirilmesi de bu bölgenin Ürdün’ün en önemli havacılık merkezlerinden biri haline gelmesini pekiştirmiştir.
Üssün Gelişim Süreci
Muvaffak el-Salti, faaliyetinin ilk yıllarında esas olarak Ürdün Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin operasyonel üslerinden biri olarak biliniyordu. Ancak 1990’lardan itibaren ve özellikle bölgedeki güvenlik gelişmelerinin ardından üssün büyüme süreci hız kazandı. Hava aracı kapasitesinin artırılması, pistlerin modernize edilmesi, park apronlarının genişletilmesi, eğitim tesislerinin kurulması ve lojistik altyapının güncellenmesi gibi adımlar üssün konumunu yükseltti.
Son yıllarda da üssün genel altyapısını modernize etmek amacıyla çok sayıda inşaat projesi hayata geçirildi; yeni bir kontrol kulesinin inşası, navigasyon sistemlerinin iyileştirilmesi ve Ürdün hava kuvvetlerinin modernizasyonu ile uluslararası savunma iş birliği çerçevesinde bazı destek imkanlarının genişletilmesi bunlara örnektir.
Altyapı, Filo ve Muvaffak el-Salti Üssü’nün Operasyonel Konumu
Şehit Muvaffak el-Salti Hava Üssü, son yirmi yılda sadece operasyonel bir üs olmaktan çıkıp Ürdün Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin en önemli destek, eğitim ve savaşa hazırlık merkezlerinden birine dönüştü. Kalkınma programlarının uygulanması, tesislerin modernizasyonu, teknik altyapının yükseltilmesi ve ortak tatbikatlara ev sahipliği yapma kapasitesinin artırılması, bu üssün Ürdün’ün savunma yapısında ve uluslararası ortaklarla askeri iş birliğinde daha belirgin bir rol oynamasını sağladı.
Üs; eğitim, lojistik ve operasyonel görevlerin yerine getirilmesini sağlayan geniş bir havacılık ve destek altyapısına sahiptir. Standart uçuş pistleri, taksi yolları, uçak park apronları ve bakım-onarım hangarları havacılık altyapısının çekirdeğini oluşturmakta olup Ürdün hava kuvvetleri filosunun günlük faaliyetlerini destekleyecek şekilde tasarlanmıştır.
Bu bölümlerin yanı sıra kontrol kulesi, hava trafiği yönetim sistemleri, görev planlama merkezleri, komuta-kontrol binaları, eğitim merkezleri, uçuş simülatörleri, bakım atölyeleri, parça ve ekipman depoları, teknik destek tesisleri, idari merkezler ve konaklama/hizmet kompleksleri hava görevlerinin tam destek döngüsünü tamamlamaktadır. Bu imkanlar üssün, rutin görevlerin yanı sıra eğitim kurslarını, çok uluslu tatbikatları ve hava birliklerinin geçici konuşlandırılmasını da desteklemesine olanak tanımaktadır.
* ABD Savaş Uçağı Filosunun Muvaffak el-Salti Üssü’ndeki Varlığı
Filo açısından bakıldığında bu üs, farklı dönemlerde Ürdün Kraliyet Hava Kuvvetleri’ne ait hava araçlarının bir kısmına ev sahipliği yapmış, tatbikatlar ve uluslararası iş birliği süreçlerinde de ortak ülkelerin hava araçlarını dönemsel olarak ağırlamıştır.
Tüm bu altyapı, Muvaffak el-Salti’yi sadece askeri bir havaalanı olmaktan çıkarıp eğitim, teknik destek, filo bakımı ve ortak tatbikatların koordinasyonu için çok amaçlı bir merkeze dönüştürmüştür; bu rol, Ürdün’ün müttefik ülkelerle savunma iş birliğinin genişlemesiyle son yıllarda her zamankinden daha fazla dikkat çekmektedir.
Üste Konuşlu Bilinen Ürdün Hava Kuvvetleri Filosu
Muvaffak el-Salti, Ürdün Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin hava savaş gücünün belkemiğini oluşturan F-16 Fighting Falcon savaş uçaklarının ana konuşlanma üslerinden biridir. Bu uçaklar, yıllar içinde yapılan çeşitli modernizasyon ve güncellemelerle ülkenin en önemli muharip hava aracı olmaya devam etmektedir.
Savaş uçaklarının yanı sıra, C-130 Hercules nakliye uçakları da Ürdün hava kuvvetlerinin operasyonel ağında personel, teçhizat, insani yardım taşınması ve lojistik destek sağlanmasında önemli bir rol oynamaktadır. Ayrıca askeri ve eğitim helikopterleri ile hafif hava araçları da ülkenin hava kuvvetleri yapısında kullanılmaktadır.
Pilot Eğitimi ve Tatbikat Düzenlemedeki Rolü
Muvaffak el-Salti’nin en önemli özelliklerinden biri, pilot eğitimi ve ortak tatbikatların düzenlenmesindeki rolüdür. Ürdün hava kuvvetleri, geçtiğimiz yıllarda çeşitli ülkelerle ortak eğitim kurslarına ve tatbikatlara ev sahipliği yapmış olup bu üs, uygun imkanları nedeniyle söz konusu programların yürütüldüğü ana merkezlerden biridir. Ortak tatbikatlar esas olarak koordinasyonu artırmak, deneyim paylaşımı, uçuş prosedürlerini standartlaştırmak ve katılımcı kuvvetler arasındaki iş birliği kapasitesini yükseltmek amacıyla düzenlenmektedir.
Uluslararası İş Birlikleri
Ürdün, savunma alanında başta ABD ve uluslararası koalisyonların bazı üyeleri olmak üzere çeşitli ülkelerle geniş ilişkilere sahiptir. Bu çerçevede Muvaffak el-Salti Üssü de zaman zaman eğitim faaliyetlerine, ortak tatbikatlara ve savunma iş birliği programlarına ev sahipliği yapmıştır. Bu iş birlikleri hükümetler arasındaki resmi anlaşmalara dayanmakta; eğitim, ekipman bakımı, teknik becerilerin geliştirilmesi ve deneyim paylaşımı gibi alanlara odaklanmaktadır.
Muvaffak el-Salti Üssü’nün ABD’nin Batı Asya Askeri Politikalarındaki Önemi
ABD Kongresi’nin resmi belgeleri ve araştırma raporları, Şehit Muvaffak el-Salti Hava Üssü’nün son yıllarda ABD’nin bölgedeki hava varlığı ağının önemli halkalarından biri haline geldiğini göstermektedir.
Katar’daki El-Udeid veya Bahreyn’deki 5. Filo gibi bilinen komuta ve kalıcı konuşlanma rollerine sahip üslerin aksine Muvaffak el-Salti, daha ziyade Ürdün ile iş birliği çerçevesinde bir destek, eğitim ve rotasyonel (dönüşümlü) konuşlanma düğümü olarak bilinmektedir.
ABD savunma araştırmaları literatüründe, son yıllarda askeri tesislerin coğrafi olarak dağıtılması ve çeşitlendirilmesi modelinden bir politika trendi olarak bahsedilmektedir; yani tamamen birkaç büyük üsse odaklanmak yerine, farklı ülkelerdeki birden fazla iş birliği ve destek merkezine dayanmak. Bu çerçevede Ürdün, ABD ile olan yakın güvenlik ilişkileri ve coğrafi konumu nedeniyle Washington’ın bölgedeki en önemli ortaklarından biridir ve Muvaffak el-Salti de bu iş birliğinde kullanılan tesislerden biridir.
ABD-Ürdün İş Birliğindeki Rolü
ABD Kongresi’nin resmi raporlarına göre, Muvaffak el-Salti dahil Ürdün’deki hava üsleri, geçmiş yıllarda Irak ve Suriye’de DEAŞ’a karşı yürütülen koalisyon operasyonlarıyla bağlantılı olarak ilan edilen keşif, gözetleme ve destek misyonları için kullanılmıştır. Bu iş birlikleri iki ülkenin resmi anlaşmaları çerçevesinde yürütülmektedir.
Altyapının Geliştirilmesi
Son yıllarda ABD ve Ürdün, savunma iş birliği programları kapsamında bu üssün genel altyapısını geliştirmeye yönelik projeler yürütmüştür. Bu yatırımlar, güvenlik iş birliğini güçlendirme ve ortak eğitim ile iş birliğine ev sahipliği yapma kapasitesini artırma programının bir parçası olarak tanımlanmıştır.
Üste Konuşlu Filo ve Yabancı Askeri İş Birlikleri
Şehit Muvaffak el-Salti Hava Üssü, Ürdün Kraliyet Hava Kuvvetleri filosunun bir kısmına ev sahipliği yapmanın yanı sıra, son yıllarda başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere müttefik ülkelerin hava araçları ve kuvvetlerinin rotasyonel konuşlanması için en önemli merkezlerden biri haline gelmiştir. Üssün coğrafi konumu ile Suriye ve Irak sınırlarına yakınlığı, farklı dönemlerde hava operasyonlarının desteklenmesi, keşif görevleri, ortak eğitimler ve çok uluslu tatbikatlar için kullanılmasına yol açmıştır.
* Ürdün ve ABD Uçaklarının Ortak Uçuşu
Bölge dışı ülkeler arasında üste en belirgin varlığı gösteren ülke Amerika Birleşik Devletleri olmuştur. Farklı dönemlerde F-15E Strike Eagle, F-16 Fighting Falcon savaş uçakları, C-130 Hercules nakliye uçakları, KC-135 Stratotanker tanker uçakları ve bazı dönemlerde A-10 Thunderbolt II yakın hava destek uçakları dönüşümlü olarak bu üste konuşlandırılmıştır.
Ayrıca yayınlanan uydu görüntüleri ve raporlar, ABD koalisyonunun Suriye ve Irak’taki operasyonlarında keşif, gözetleme ve destek misyonlarında kullanılan MQ-9 Reaper insansız hava araçlarının da bu üste bulunduğuna işaret etmektedir.
ABD’nin yanı sıra, koalisyon üyesi bazı diğer ülkeler de ortak tatbikatlar veya eğitim misyonları çerçevesinde geçici olarak bu üssü kullanmışlardır. İngiltere Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF) farklı dönemlerde Eurofighter Typhoon savaş uçaklarını, A400M Atlas nakliye uçaklarını ve Voyager tanker uçaklarını bu üsse göndermiştir. Ayrıca Fransa, İtalya, Hollanda, Belçika, Kanada, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne ait hava araçları da, aralarında Eager Lion’ın da bulunduğu çok uluslu tatbikatlar sırasında bu üste yer almıştır.
Tüm bu kapasiteler, Muvaffak el-Salti Üssü’nün ulusal bir üs olmanın ötesine geçerek Ürdün’ün bölgedeki müttefik hava kuvvetlerinin en önemli destek, eğitim ve rotasyonel konuşlanma merkezlerinden biri olmasını sağlamıştır. Ancak bölgedeki bazı büyük ABD üslerinin aksine, bu üste yabancı muharip birliklerin kalıcı olarak konuşlandırılmasına dair doğrulanmış kamuoyu bilgisi bulunmamaktadır.
* Bir ABD Savaş Uçağının Muvaffak el-Salti Üssü’ne İnişi
Muvaffak el-Salti’nin CENTCOM Sorumluluk Alanındaki Rolü
Resmi kaynaklara ve genel araştırmalara dayanarak, Muvaffak el-Salti’nin ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) sorumluluk alanındaki rolü dört bölümde tanımlanabilir:
- Bölgesel Operasyonların Desteklenmesi: Ürdün’deki hava üsleri (Muvaffak el-Salti dahil), ABD Kongre belgelerinde ABD ve koalisyonun Suriye ve Irak’taki ilan edilen misyonları için; özellikle İstihbarat, Gözetleme ve Keşif (ISR) ile hava desteği alanlarında önemli merkezler olarak tanıtılmaktadır.
- ABD Hava Kuvvetleri Sevk Birliklerine Ev Sahipliği Yapması: ABD Kongre raporları, ABD Hava Kuvvetleri’nin sevk birliklerinden biri olan 32nd Air Expeditionary Wing‘in (32. Hava Sevk Kanadı) karargahının bu üste bulunduğunun rapor edildiğini belirtmektedir. Bu birlik, CENTCOM misyonları çerçevesinde ilan edilen görevler için çeşitli muharip, nakliye, tanker uçakları ve insansız sistemleri kullanmaktadır.
- ABD-Ürdün Savunma İş Birliğinin Desteklenmesi: Muvaffak el-Salti, ABD ve Ürdün arasındaki savunma iş birliği programlarının, eğitimlerin ve ortak tatbikatların yürütüldüğü en önemli merkezlerden biri kabul edilmektedir. Üssün altyapısının geliştirilmesi de bu iş birlikleri kapsamında yapılmıştır.
- Bölgesel Lojistik Mimarideki Konumu: Kongre araştırma belgeleri, 2021 savunma anlaşmasının ardından ABD’nin bazı askeri teçhizat ve stoklarının Katar’dan Ürdün’e taşındığını göstermektedir. Aynı belgelerde bu adımın, bölgesel varlığın esnekliğini artırmak ve Ürdün ile iş birliğini güçlendirmek amacıyla atıldığı ve ABD’nin genel caydırıcılık politikası çerçevesinde de önem taşıyabileceği belirtilmektedir.
CENTCOM Komuta Merkezinin Bölgedeki Üsse Taşınması
İslam Devrimi Muhafızları Ordusu (IRGC) dün yayınladığı bildiride, ABD’nin bölgedeki kuvvetlerinin komuta merkezinin (CENTCOM) Katar’dan Ürdün topraklarındaki El-Azrak üssüne taşındığını açıkladı.
İran’ın Muvaffak el-Salti Üssü’nde Konuşlu ABD Filosuna İndirdiği Darbeler
İslam Devrimi Muhafızları Ordusu yaptığı bildiride; Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri savaşçılarının dün sabaha karşı, ABD’nin bir önceki gece gerçekleştirdiği saldırılara yanıt olarak, “Nasr 2” operasyonunun 20. dalgasında ve mübarek “Ya Ebu’l-Fazl el-Abbas (a.s)” parolasıyla, ABD’nin Ürdün El-Azrak’taki üssünü eş zamanlı olarak füze ve İHA’larla hedef aldığını duyurdu.
Muhafızlar Ordusu’nun açıklamasına göre bu operasyonda, savaş uçaklarının korunduğu hangarlar (shelter) ve büyük bir uçak park apronu isabet aldı; en az 2 savaş uçağı ve 3 Amerikan hava aracı tamamen imha edilirken, diğer bazıları da ciddi hasar gördü. Tabii ki bu, Devrim Muhafızları’nın gerçekleştirdiği çok sayıda operasyondan sadece biridir; İran İslam Cumhuriyeti Ordusu da farklı dalgalar halindeki “Saika” operasyonlarında kendi İHA’larıyla bu üsse önemli darbeler vurmuştur.
Son saatlerde yayınlanan görüntülerden biri, İran’ın bu üsse yönelik füze operasyonlarının başarısını ortaya koymaktadır. Buna göre ilk aşamada Patriot hava savunma sistemi iki önleyici füze ateşleyerek balistik füzelerden birini önlemeyi başarıyor. Ancak devamında, altı önleyici füze daha ateşlenmesine rağmen, diğer iki balistik füze hava savunma sistemini aşarak nihayetinde hedefe isabet ediyor.
The Wall Street Journal gazetesi, Amerikalı yetkililere dayandırdığı haberinde, İran’ın geçtiğimiz günlerde Ürdün’deki Muvaffak el-Salti üssüne düzenlediği ve Amerikan askerleri arasında geniş kayıplara yol açan füze ve İHA saldırılarında, çok sayıda insansız ve insanlı uçağın da isabet alarak yok edildiğini bildirdi. Uydu görüntülerine göre, Ürdün’deki Muvaffak el-Salti Hava Üssü’ndeki bir uçak hangarı 16-17 Temmuz gecesi imha edildi. Naya kanalı da kendi kaynaklarına dayanarak, İran saldırılarında bu üsteki bir F-15 savaş uçağının imha edildiğini yazdı.
New York Times’ın Muvaffak el-Salti’deki Amerikalı Teröristlerin Kayıplarına Dair Raporu
The New York Times‘a göre İran, son beş gün içinde Ürdün’deki Amerikan kuvvetlerine yönelik dört saldırı gerçekleştirdi:
- İlk saldırı, Kral Faysal Hava Üssü’ndeki bir yerleşim merkezini hedef aldı ve 5 Amerikan askerinin yaralanmasına neden oldu.
- İkinci saldırı, Ürdün’ün doğusunda Amerikalı Black Hawk helikopterleri tarafından kullanılan bir üssü vurdu ve bunlardan önemli bir kısmına hasar verdi.
- İki gün sonra, İran füzeleri Azrak’taki Muvaffak el-Salti Hava Üssü’ne saldırdı ve sığınaklara kaçmaya çalışan yaklaşık 20 Amerikan askerini yaraladı.
- Cuma günü Muvaffak el-Salti Hava Üssü’ne yapılan bir sonraki saldırı ise 2 Amerikan askerinin ölümüyle, 1 kişinin kaybolmasıyla ve 4 kişinin yaralanmasıyla sonuçlandı.
The New York Times raporunda, İran’ın Ürdün’deki Muvaffak el-Salti üssüne düzenlediği füze saldırısında çok sayıda Amerikan helikopterinin de hasar gördüğünü belirtti.
İran, Kendisine Yönelik Tehditlerin Çıkış Noktasına Şiddetle Saldırıyor
Muvaffak el-Salti bugün ulusal bir üs olmanın ötesine geçerek ABD-Ürdün savunma iş birliğinin önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir; ancak Batı Asya’nın güvenlik gerçekleri, bölgedeki hiçbir stratejik gelişmenin İran İslam Cumhuriyeti’nin konumu ve caydırıcılık gücü hesaba katılmadan değerlendirilemeyeceğini göstermektedir.
Son yıllarda Batı Asya’daki güç dengesi her zamankinden daha fazla karşılıklı caydırıcılık temelinde şekillenmiş ve bu gerçek, tüm bölgesel ve bölge dışı aktörlerin güvenlik hesaplamalarını etkilemiştir. Bu doğrultuda İran İslam Cumhuriyeti, kendisine yönelik tehditlerin çıkış noktasını şiddetle ve ezici bir güçle vuracağını defaatle ilan etmiş ve bu ilke Muvaffak el-Salti üssü için de uygulamaya konulmuştur.
not: bu analiz farsnews.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
