ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bugün Fox News kanalına verdiği röportajda, İran’ın Hürmüz Boğazı’na ilişkin sunduğu iddia edilen planı reddetti.
Rubio, daha önce Pakistan aracılığıyla Washington’a iletildiği öne sürülen İran planının ABD veya diğer ülkeler için kabul edilebilir olmadığını söyledi.
İran’ın bu hayati su yolu konusundaki yaklaşımının diğer ülkelerden farklı olduğunu belirten Rubio, şu ifadeleri kullandı:
“Onların ‘boğazın açılması’ndan kastı, boğazın açık olması ama İran’la koordinasyon yapılması ve izin alınmasıdır. Aksi halde sizi patlatırız ve bize ödeme yapmanız gerekir diyorlar.”
Rubio, bunun gerçek anlamda bir açılma olmadığını vurgulayarak,
“Orası uluslararası bir su yoludur. İranlıların geçişi belirlediği bir sistem kabul edilemez ve biz de buna tahammül etmeyiz” dedi.
İran’ın önerdiği plan (iddia)
Associated Press, iki bölgesel yetkiliye dayandırdığı haberinde, İran’ın savaşı sona erdirmek için yeni bir planı Pakistan üzerinden ABD’ye ilettiğini öne sürdü.
Bu iddiaya göre İran:
- ABD’nin kapsamlı ablukayı kaldırması
- ve savaşın sona ermesi halinde
Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı teklif etti.
Ayrıca plana göre, İran’ın nükleer programına ilişkin hassas görüşmelerin daha sonraki bir tarihe ertelenmesi önerildi.
Ancak haberde, ABD Başkanı Donald Trump’ın bu teklifi kabul etmeye isteksiz olduğu belirtildi.
Washington açısından bu planın kabulü, savaşın başlangıcına neden olan temel anlaşmazlıkların çözümsüz kalması anlamına geliyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki durum
ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaş, küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda stratejik bir çıkmaza yol açtı.
Savaş öncesinde dünya petrol ve gazının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyordu.
İran, düşman taraflarla bağlantılı gemilere geçiş izni vermeyeceğini açıkladı.
ABD ise buna karşılık, İran’ın petrol ihracatını sıfırlamayı hedefleyen deniz ablukası planladı.
Bu durum:
- petrol ve benzin fiyatlarında ciddi artışa
- Körfez’deki ABD müttefikleri üzerinde baskıya
- küresel ekonomide gıda ve temel ürün fiyatlarında yükselişe
yol açtı.
Nükleer müzakereler: temel anlaşmazlık
Associated Press’e göre, İran’ın önerisinin en tartışmalı yönü, nükleer müzakerelerin ertelenmesi oldu.
Trump daha önce, savaşa girme gerekçelerinden birinin İran’ın nükleer silah kapasitesini ortadan kaldırmak olduğunu vurgulamıştı.
Diplomasi trafiği
İran Dışişleri Bakanı Seyyid Abbas Irakçi, gelişmelerle eş zamanlı olarak Rusya’ya giderek Vladimir Putin ile Saint Petersburg’da görüştü.
TASS’ın aktardığına göre Putin, görüşmede
“İran halkının egemenliği için verdiği mücadeleyi” övdü ve Rusya’nın barış için çaba göstereceğini söyledi.
Ayrıca Pakistan’ın, Tahran ile Washington arasındaki durmuş görüşmeleri yeniden başlatmaya çalıştığı belirtildi.
İslamabad’da yapılması planlanan görüşmelerin, Trump’ın temsilcilerini geri çekmesi nedeniyle telefon görüşmesine dönüştürülmesi önerildi.
Ek gelişmeler
- İran’ın, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden geçiş ücreti alınması konusunda Umman’ı ikna etmeye çalıştığı iddia edildi.
- İsrail ile Hizbullah arasındaki ateşkes uzatılmış olsa da düşük yoğunluklu çatışmalar sürüyor.
Ekonomik etkiler
Kuzey Denizi Brent petrolü yaklaşık varil başına 108 dolar seviyesine çıkarak savaş öncesine göre %50 artış gösterdi.
Savaşın geldiği noktada her iki taraf da, karşı tarafın ekonomik ve askeri baskıya ne kadar dayanabileceğini test etmektedir.
ABD’li analistlere göre İran, uzun yıllara dayanan yaptırım tecrübesi nedeniyle ekonomik dayanıklılık açısından daha avantajlı konumdadır.
