Washington ile Riyad Arasındaki Gerilimin 4 Temel Nedeni

RASTHABER-Barack Obama döneminde Amerika’nın siyasetinin değişmesi, Rusya ve İran’ın güç elde etmesi, Arabistan’ın tekfirci grupları desteklemesi (ki, bazı durumlarda Arabistan, Amerika’nın menfaatlerinin aksine hareket etmiştir) Riyad ile Washington arasında soğukluğa neden oldu.El-Neşre gazetesi tarafından yayımlanan analize göre, Obama ve Basra körfezi ülkelerinin katılımıyla gerçekleşen Riyad zirvesinin sona ermesinin ardından Obama bu zirveyi başarılı olarak tanımladı. Ancak katılımcıların gözü kapalı yaptıkları siyasi övgüler ve bütünde anlaşma konusunda meydana gelen ayrılık, şüphesiz Arabistan ve Amerika ilişkilerini bir süre önce tamamen farklı bir aşamaya taşıdı.  Bu konuyu Arabistan bilgi servisi eski başkanı Türki Faysal en güzel şekilde anlatmıştı. Faysal açıklamasında şunları söylemişti; “Arabistan ve Amerika için güzel günler sona ermiştir ve artık geri dönmeyecektir. Aralarındaki ilişki yeniden gözden geçirilmelidir.”Peki Washington ile Riyad arasındaki sıkı ilişkilerin değişmesinin nedenleri nelerdir? 1- Amerikan sebepli: Riyad ile Washington arasındaki ilişkilerin değişmesinin en açık nedeni Amerikan Başkanı Barack Obama’ya dayanmaktadır. Obama,Amerika dış ilişkilerini bir noktadan başka bir noktaya taşımıştır. O, esnek diplomasi siyasetini, Amerikan hücum siyasetinin yerine geçirdi ve dünyadaki birçok savaşın kaynağı olan askeri politikayı Amerika’nın menfaatleri doğrultusunda olan bir siyasete dönüştürdü. Suudi Arabistan bu siyasetin sonucunda, daha önce yararlandığı Amerikan askeri desteğinden mahrum oldu. Bu ülke, meydana gelen boşluğu doldurmak amacıyla doğrudan ve bazen de dolaylı olarak askeri müdahale de bulunmaya mecbur kaldı. 2-Rusya sebepli: Dünya arenasından 70’ler  ve eski Sovyetler Birliği döneminin son bulmasının ardından uzun müddet süren bir kayboluştan sonra, Rusya bir kez daha asıl oyuncu unvanı ile, müttefiklerinin ve  kendisinin menfaatlerini korumak amacıyla, askeri müdahaleye hazır bir şekilde uluslararası arenaya dahil oldu. Aynı şekilde, böyle bir durum Çeçenistan, Ukrayna ve Suriye’de meydana geldi. Rusya, Arabistan ile uluslararası arenada özellikle de Ortadoğu’da menfaatlerinin çatışması nedeniyle karşı karşıya geldi ve bunu, Riyad müttefiki Amerika Rusya ile savaşmak için yardıma koşmadığı bir durumda yaptı. Bunun nedeni Amerika’nın menfaatlerinin Arabistan’ın menfaatlerinden farklı olmasıdır. Suriye gibi çatışma alanlarında dengelerin, Arabistan rejimi düşmanlarının lehine değişmesine neden olan da yine bu konu idi. 3-İran sebepli: İran uluslararası yaptırımlardan dolayı çektiği sıkıntıların ardından, geçtiğimiz 2015 Haziran ayında Batı ülkeleri nükleer anlaşma imzalaması ile yeniden ortaya çıktı. Bu olay, siyasi, ekonomik ve finans arenasında olumlu bir etkiye neden oldu. İran yaptırımlar döneminde, tüm çabasını ülke içindeki askere,Arabistan’da eğitim görmüş olan zengin askeri akımları ve partileri sonlandırmaya harcadı. Bu ülke, sınırlarındaki iki önemli tehlikeyi ortadan kaldırmış olan Amerika’nın doğrudan askeri müdahalesinden faydalandı. İlk tehlike, Washington’un 2001 yılında Afganistan’daki Taliban örgütü ile çatıştığı zaman idi. İkinci tehlike ise, 2003 yılında Washington Saddam Hüseyin rejimini ortadan kaldırdığı zaman idi. Sonuç olarak bu iki savaş İran sınırlarındaki tehlikeyi ortadan kaldırdı. Bu olay da İran’ın bölgedeki etkisinin artmasına ve bu nedenle Arabistan’ın zarara uğramasına sebep oldu. Washington Arabistan’ın İran ile yapılan nükleer anlaşmadan dolayı duyduğu endişelerine önem vermedi ve bu konu Arabistan menfaatlerinin, Yemen’deki Ensarullah Hareketi’ne verilen askeri destekle doğrudan, Suriye ile Hizbullah’ın ve bazı Iraklı yetkililerin desteklenmesi ile de dolaylı olarak tehdit edilmesine neden oldu. 4-Tekfirci teröristler sebepli: Arabistan tekfirci hareketin ilerlemesi ve güç kazanması için büyük hazineler harcadı. Öyle ki, Rusya ile olan ilişkileri; Moskova’nın, Riyad’ı bazı tekfirci grupları desteklemekle suçlaması sebebiyle gergin hale geldi. Bu konu Rusya’nın Balkan ülkelerindeki rahatsız edici menfaatleri eserini ortaya çıkardı. Yine Arabistan’ın Amerika ile ilişkileri, Washington’un Arabistan’ı tekfirci akımı engellemek için çaba harcamamakla suçlaması nedeniyle gergin hale geldi. Çünkü Arabistan’ın aşırıcı grupları desteklemesinin Amerika’nın uluslararası menfaatlerine olumsuz etkisi olmaktaydı. Öyle ki, Riyad bir çok aşırıcı grupla bazen düşünce farklılığı ve bazen de liderlik yarışı nedeniyle çatışmıştır. Bu konu, bu gruplardan birçoğunun Arabistan’ı düşman olarak görmelerine neden olmuştur. Washington bu konuyu Arabistan aleyhine kullanarak bir kez daha 11 Eylül 2001’de meydana gelen kanlı saldırı da Arabistan’ın parmağı olduğunu hatırlatıyor.Son olarak şunu söylemek gerekir; şüphesiz, Arabistan ve Amerika arasındaki bu anlaşmazlık bir taktik değil gerçeğin ta kendisidir. Her ne kadar Barack Obama Arabistan’a yaptığı son ziyarette bu anlaşmazlıkları bir taktik olarak göstermeye çalıştıysa da bu anlaşmazlıklar Arabistan ve Amerika ilişkilerinin kriz noktasına gelmesine neden oldu.  Ancak konunun Arabistan için tek güzel noktası şudur ki, Riyad şu an Amerika’nın eski desteğinin yerini doldurmak amacıyla kendi gücüne daha çok güvenmektedir veya Rusya ile İran’ın bölgedeki etkisini azaltmak amacıyla anlaşmazlık çıkarmaya çalışmaktadır.