“Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi” (CSIS), birkaç senaryo sıralayarak, savaşırken aynı zamanda müzakere etmenin her zaman ABD diplomasisinin ve askeri tarihinin sabit özelliklerinden biri olduğunu ve İran’ın durumunun da bu kuralın istisnası olmadığını belirtmektedir.
“Benjamin Jensen”, Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) için kaleme aldığı ABD’nin İran’a yönelik askeri seçenekleri analizinde şunları ifade etmektedir:
Amerika Birleşik Devletleri kendini bir kez daha Orta Doğu’daki bir bataklığa saplanmış halde bulmaktadır. Trump yönetimi, kolayca imtiyaz vermesi bek‚lanmeyen ve iktidarının meşruiyetini esasen Amerika Birleşik Devletleri’ne direnmek ve İsrail ülkesine ölüm sloganı üzerine kurmuş bir hükümetle müzakere etmektedir. Sonuç olarak Amerika Birleşik Devletleri, bir sonraki olası seçeneğini güçlendirmek amacıyla, askeri seçenekleri değerlendirmekle eş zamanlı olarak bölgeye daha fazla askeri teçhizat ve birlik sevk etmektedir.
Devamında, askeri tarih ile son operasyonların birleşimine dayanarak muhtemelen değerlendirilmekte olan altı seçenek sunulmuştur. Bu seçeneklerin her birinde, ABD’nin yaptırımlar ve devam eden abluka birleşimini içeren mevcut ekonomik savaş kampanyasını sürdürdüğü varsayılmaktadır. Her bir seçeneğin ayrıca, gerilimin tırmanma ihtimali ve durumun daha geniş bir savaşa dönüşmesi dahil olmak üzere belirli sonuçları ve ödünleşmeleri (trade-off) bulunmaktadır. Bu nedenle, endişeli vatandaşlardan Kongre üyelerine kadar herkesin bu seçenekler üzerinde derinlemesine düşünmesi ve önümüzdeki politikalara dair daha yapıcı bir diyalog oluşturmak üzere endişelerini dile getirmesi zorunludur.
Cebri Diplomasi (Coercive Diplomacy)
İlk seçenek, Amerika Birleşik Devletleri’nin İran ile müzakere ederken bir yandan da bölgedeki güçlerini takviyeye devam etmesidir. Bu yaklaşımın nihai hedefi, İran’ı daha avantajlı şartlarla müzakere masasına çekmek için bir baskı kampanyası uygulamaktır.
Bu yaklaşımın temel mekanizması cebri diplomasi olup; bu yaklaşım, Tahran’ı ikna etmek amacıyla kısa vadeli menfaatler sunarak gelecekteki direniş maliyetlerini göstermek için askeri güç gösterisini birleştirmektedir. Amerika Birleşik Devletleri, bölgeye bir uçak gemisi taarruz grubu daha dahil olmak üzere daha fazla teçhizat ve birlik sevk edecek ve eş zamanlı olarak yakıt ikmal uçakları gibi operasyonel destekleri güçlendirmeye devam edecektir. Ayrıca mesajını Tahran yetkililerine iletmek için stratejik iletişim ile bilgilendirme ve etki faaliyetlerinin birleşimini kullanacaktır.
Cebri diplomasinin belirli sonuçları ve ödünleşmeleri bulunmaktadır. Bu yaklaşım, geniş çatışmaların yeniden başlaması konusunda ihtiyatlı davranan Körfez ülkesi müttefikleriyle uyumu diğer seçeneklere göre koruma olasılığı daha yüksektir.
Bununla birlikte bu yaklaşım, neredeyse kesinlikle daha saldırgan olacak ve bu yaklaşımı aksatabilecek olan İsrail’in askeri planlama ve kampanya tasarımlarından kaynaklanan en büyük riskleri barındırmaktadır. Bu yöntem ayrıca, ABD ablukasını ticaret gemilerine yönelik dağınık saldırılarla ve bölgenin hayati altyapısına saldırı tehdidiyle test etmiş olan İran’ı cesaretlendirme riskini de beraberinde getirmektedir.
Askeri Yeteneklere Yönelik Sınırlı Saldırı Kampanyası
İkinci seçenek, askeri dengeyi değiştirmek ve kendi seçtiği yer ve zamanda maliyet yükleme yeteneğini sergilemek üzere Amerika Birleşik Devletleri’nin kıyı savunma radarları ve hava savunma sistemleri gibi kilit askeri teçhizat ve tesislerine karşı bir dizi sınırlı saldırı gerçekleştirmesidir.
Bu seçeneğin nihai hedefi; kilit yetenekleri zayıflatan, sonraki askeri saldırı kampanyaları için zemin hazırlayan ve kuvvetler dengesindeki değişime dayanarak İran’ın nükleer hesaplarını kısa vadede değiştiren sınırlı saldırılar düzenlemektir.
Bu yaklaşımın temel mekanizması; saldırının icrası için gerekli koşulları sağlayan uzay, elektronik harp ve siber eylemler dahil olmak üzere tüm alanlarda hava gücü ile ortak operasyonların birleşimidir.
Bu seçeneğe en yakın tarihi örnek, İsrail’in Nisan 2024’te İsfahan nükleer tesislerini savunan S-300 sistemi radar kompleksine düzenlediği sınırlı saldırıdır.
Bu seçeneğin en önemli ödünleşmesi, hedeflenen değer ile karşılaştırıldığında gerilimin tırmanma riskidir. Sınırlı saldırının amacı, müzakereleri desteklemek için direnmenin maliyet ve risklerini göstermektir. Eğer İran tehdit ettiği gibi kapsamlı ve ezici bir yanıt verirse, sınırlı bir saldırıdaki yatırımın getirisi düşük olacaktır.
Dolayısıyla sınırlı saldırılar müzakereleri destekleyebilir, ancak aynı zamanda Tahran’daki risk hesaplarını değiştirme ve hükümeti çatışmanın kapsamını genişletmeye teşvik etme riskini de beraberinde getirir.
Stratejik Değeri Yüksek Nükleer Tesislete Yönelik Sınırlı Saldırılar
Üçüncü seçenek, kilit radar sitelerinden hedefin İran’ın nükleer programındaki hassas bir noktaya kaydırıldığı sınırlı saldırı kampanyasının bir başka biçimidir.
Bu yaklaşımın nihai hedefi, İran hükümetinin müzakereler sürecinde nükleer programı koruma perspektifine ilişkin hesaplarını değiştirmektir.
Bu seçeneğin mekanizması, ülke genelindeki kilit siteleri hassas bir şekilde hedef alma yeteneğine sahip olan uzun menzilli nüfuz edici saldırılara dayanmaktadır.
Burada, “Gece Yarısı Çekici Operasyonu” (Operation Midnight Hammer) temel model kabul edilmektedir. Haziran 2025 saldırıları; bu seçeneğin başarısı için gerekli olan gizlilik teknolojisi, uzun menzilli saldırılar ve ortak koordinasyonun birleşimini gözler önüne sermiştir.
Bu seçeneğin sonuçları ve ödünleşmeleri, radar siteleri gibi askeri hedefler hususunda daha önce değinilen sınırlı saldırılara benzetilmektedir. Her ne kadar bu saldırılar neredeyse kesinlikle İran’ın nükleer hedeflerini boşa çıkaracak olsa da; karşılıklı artan bir saldırı döngüsünün oluşması ve Tahran’da nükleer programı yeniden inşa etmenin ülkenin ulusal egemenliğini korumak için nihai kalkan olduğu inancının daha da pekişmesi riskini beraberinde getirmektedir.
Geniş Çaplı Özel Kuvvetler Operasyonları
Dördüncü ve daha cesur olan seçenek ise, kuvvetlerin nispi üstünlüğü konseptine dayanarak geniş çaplı bir özel kuvvetler operasyonu gerçekleştirmektir.
Ukrayna’nın “Örümcek Ağı” operasyonunda ve ayrıca ABD’nin Maduro’yu tutuklama operasyonunda görüldüğü gibi, özel kuvvetler operasyonları genellikle geçici olsa da dikkat çekici etkiler yaratabilir.
Bu seçeneğin nihai hedefi nükleer tesislere yönelik saldırıya benzerdir; zenginleştirilmiş uranyumun dışarı çıkarılmasının Tahran’ın nükleer silah elde etme yönündeki hızlı hareketini zorlaştıracağı ve sonuç olarak hükümetin müzakerelere yaklaşımını değiştireceği varsayımıyla hareket edilir.
Bu operasyon, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunu muhtemelen sakladığı tesisler kompleksinin yeraltı ağını hedef almalıdır.
Bu operasyona en yakın örnek, İsrail komandolarının Eylül 2024’te Suriye’de “Çoklu Yollar Operasyonu” olarak da bilinen yeraltı füze üretim tesisine düzenlediği baskındır.
Bu operasyon; aralarında 669. Birimin ve uzun menzilli nüfuz operasyonlarında uzmanlaşmış olan Shaldag Birimi’nin de bulunduğu birkaç İsrail birimini içermekteydi.
Bununla birlikte, İran içindeki birden fazla yeraltı kompleksini hedef almak, dış güvenlik halkasını sağlayacak muharip güçleri ve operasyon sırasında İran’ın karşılık verme yeteneğini sınırlayacak sürekli hava saldırılarını içermesi gereken çok daha büyük bir güç gerektirecektir. Böyle bir operasyon birkaç saat değil, muhtemelen birkaç gün sürecektir.
Böyle bir operasyonun yürütülmesi için gereken karmaşıklık ve zaman, sonuçlarını ve ödünleşmelerini açıkça göstermektedir.
Amerika Birleşik Devletleri, Nisan 2025’te düşürülen iki pilotu kurtarma operasyonu sırasında İran içinde özel kuvvetler merkezli karmaşık misyonları yürütme yeteneğini göstermiştir, ancak aynı zamanda böyle bir operasyonun maliyetleri de ortaya çıkmıştır.
İran, ABD özel kuvvetler ekiplerinin uranyumu çıkardığı aynı siteleri hedef almak için balistik füzeleri bile kullanabilir; bu eylem, kuvvetler ve misyon açısından dikkate değer bir risk oluşturacaktır.
Deniz Kontrol Kampanyası
Beşinci seçenek, İran’ın deniz iletişim ve ulaştırma hatlarını tehdit etme yeteneğini sınırlamak amacıyla tasarlanmış uzun vadeli bir deniz kontrol kampanyasının seçilmesidir.
Bu yaklaşımın nihai hedefi, İran hükümetinin kısa ve orta vadede nakliye hatlarını hedef alma yeteneğini azaltmaktır. Bu yaklaşım temel olarak Sun Tzu’nun şu askeri stratejisini takip etmektedir: “Düşmanın stratejisine saldırmak, askeri komutanlığın en yüce ve en etkili biçimidir.”
Bu yaklaşım önceki seçeneklere kıyasla daha fazla zaman gerektirmekte ve halihazırda stokları azalmakta olan daha büyük hacimli mühimmat harcanmasını zorunlu kılmaktadır.
Amerikan uçakları öncelikle İran’ın savunma yeteneklerini geri püskürtmeli ve karşılık verme risk ve maliyetlerini azaltmak için bu ülkenin balistik füze sitelerini hedef almalıdır.
Bu koşullar sağlandıktan sonra uçaklar; İran’ın nakliye hatlarını tehdit etmek için deniz mayınlarının yanı sıra güvendiği taarruz tipi sürat teknelerini, İHA’ları ve gemisavar seyir füzelerini avlamaya başlayabilir.
Bu kampanya, askeri çevrelerde uzun süredir tartışılan ve gizlenen ile arayan arasındaki rekabetle bağlantılı olan zorlukları gözler önüne serecektir.
İran, düşmanın deniz erişimini engelleme yeteneklerini, bu teçhizatın kentsel ve kırsal alanlarda saklanabileceği şekilde geliştirmiştir; bu eylem, onları bulmak için gereken kaynakları ve süreyi artırmaktadır.
Bu seçeneğin temel ödünleşmesi, zaman ve caydırıcılığı zayıflatma riskidir.
Amerika Birleşik Devletleri İran üzerindeki kesintisiz askeri operasyonlarını ne kadar uzun süre sürdürürse, bu ülkenin artan petrol fiyatları ve deniz taşımacılığı sigorta primlerinden kaynaklanan ekonomik maliyetlerin yanı sıra olumsuz diplomatik sonuçlarla karşılaşma ihtimali o kadar artacaktır.
Buna ek olarak, hiçbir kampanya İran’ın balistik füzeler, İHA’lar, siber operasyonlar, gizli operasyon ekipleri veya vekil güçler aracılığıyla vereceği karşılığı tamamen ve yüzde yüz oranında engelleyemez. Bu mesele, gerilimin tırmanması için bir tuzak oluşmasına yol açabilir.
Sonuç olarak, İran’a karşı harcanan her mühimmat, Çin, Rusya ve Kuzey Kore’ye karşı caydırıcılık sağlamak için bir savaş başlığının daha az olması demektir.
Hükümete Karşı Saldırı Kampanyası
Altıncı seçenek ise, Amerika Birleşik Devletleri’nin İran hükümetinin güvenliğini tehdit etmek amacıyla saldırılarının kapsamını ve ölçeğini genişletmesidir.
Bu seçeneğin nihai hedefi, Tahran’ın hükümetin bekasına ilişkin endişesinin, hatta hükümetin felaketle sonuçlanan bir çöküşüne bile yol açabilecek şekilde müzakere sürecinde dramatik bir değişikliğe yol açmasıdır.
Askeri alandaki en yakın tarihi örnek, Sırbistan hükümetine baskı uygulamak için hava gücünü diğer cebri araçlarla birleştiren Kosova hava kampanyası olan “Müttefik Güç Operasyonu”dur (Operation Allied Force).
Geniş uluslararası destek gören bu kampanyanın aksine, bu seçenek muhtemelen İran’daki ayrılıkçı gruplar ve iç muhaliflerle birlikte hareket edecek olan geniş kapsamlı gizli operasyon katılımına ve hatta özel kuvvetler ekiplerine ihtiyaç duyacaktır.
Bu gerçek, eski yeşil berelilerin terminolojisinde “yerli güçlerin seferberliği” olarak adlandırılan şeyi oluşturmak için gereken zaman ve altyapı göz önüne alındığında, bu seçeneğin başarı olasılığını azaltmaktadır.
İran genelinde gerilla birimleri oluşturmak, hükümeti zayıflatmak ve protestoların yeniden başlamasını teşvik etmek için hava saldırıları kullanmakla eş zamanlı olarak, yüksek riskli ve olası yüksek ödüllü bir kumar olacaktır.
Kosova hakkında karşı olgu senaryosunun (counterfactual scenario) incelenmesi, bu seçeneğin risklerini göstermektedir.
Eğer sivil huzursuzluklar ve geniş çaplı protestolarla karşı karşıya olan Sırbistan geri adım atmamış olsaydı ve Amerika Birleşik Devletleri kara güçlerini sahaya sürmek zorunda kalsaydı, bu durum uzun ve yıpratıcı bir kampanyaya yol açabilirdi.
İran, Kosova’dan 151 kat daha büyüktür, 90 milyondan fazla nüfusa sahiptir ve büyük bir askeri güce maliktir.
Uzun vadeli bir kara kampanyasına dönüşme riskini taşıyan herhangi bir seçenek, ABD içinde ve dışında neredeyse kesinlikle muhalefetle karşılaşacak bir kumardır.
Her Zaman Zor Olan Müzakereler
Savaşırken aynı zamanda müzakere etmek, her zaman diplomasinin ve askeri tarihin sabit özelliklerinden biri olmuştur. İran’ın durumu da bu kuralın istisnası değildir.
En düşük riskli seçenek, sürekli bir baskı kampanyasını sürdürmektir; ancak Tahran, Washington’ın blöfünü görebilir ve bu fırsatı yeniden silahlanmak, ABD müttefikleri arasında çatlaklar oluşturmak ve hatta yıkıcı saldırılar gerçekleştirmek için kullanabilir.
Bu arada, İran’a karşı kampanyada elde edilen geçmişteki askeri başarıların, ABD saldırılarının kapsamı ve ölçeği genişletilse bile daha büyük ve kalıcı siyasi kazanımlara dönüşebileceğinin hiçbir garantisi yoktur.
Mevcut seçeneklerin gerçekçi bir şekilde incelenmesinin, demokratik bir sistemde makro stratejinin temel eksenlerinden biri olmasının nedeni de budur.
Not: bu analiz tahririeh.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
