Tümgeneral Muhsin Rızai’nin İran-ABD ilişkilerinin durumuna ilişkin son açıklamaları, Washington’ın diplomatik ortam yaratma çabalarının perde arkasına daha net bir ışık tutuyor.
ABD bir yandan diplomatik yollardan ve olası bir anlaşmadan bahsederken, eş zamanlı olarak İran’a yönelik ekonomik baskının artırılması gerektiğini vurguluyor. Bu çelişki, Washington’ın gerçek bir müzakere arayışından ziyade; müzakere atmosferini piyasaları —özellikle enerji ve petrol piyasasını— etkilemek, enflasyon beklentilerini düşürmek ve kamuoyunu yönetmek için kullandığını gösteriyor.
Bu haberlere bakıldığında, CIA’ye yakınlığıyla bilinen Axios ve diğer Amerikan medyasının haber yayma konusunda yine sahnede olduğu görülüyor. Özellikle Vance’in daha önce bizzat mektup yazma girişiminde bulunmuş olması, gerçek bir haberin temel alınarak bu tür marjinal dezenformasyonların dozunun ve şiddetinin artırılmasına zemin hazırlamıştır.
Tümgeneral Muhsin Rızai’nin İran-ABD ilişkilerinin durumuna ilişkin son açıklamaları, Washington’ın diplomatik ortam yaratma çabalarının perde arkasına daha net bir ışık tutuyor.
Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile görüştüğü yönündeki haberleri yalanlayarak Amerikalıların şimdiye kadar İran’ın şartlarına net bir yanıt vermediklerini ve sunulan yanıtların da hilekarca olduğunu vurguladı.
Rızai ayrıca İran ile ABD arasında hiçbir müzakerenin yürütülmediğini ve İran’ın yedi şartı yerine getirilene kadar Hürmüz Boğazı’nın açılmayacağını net bir şekilde ifade etti.
Bu açıklamalar ABD’li yetkililerin tutumlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Washington’ın İran’a yönelik ekonomik kuşatmayı şiddetlendirme tercihinden bahsetti. Bu tutumların yan yana gelmesi önemli bir çelişkiyi ortaya koyuyor: Bir yandan ekonomik baskı ve kuşatmayı vurgulayan bir yönetim, diğer yandan müzakere ve anlaşmaya ilişkin haber ve spekülasyonların medya alanında öne çıkarılmasına izin veriyor.
Müzakere Kartıyla Psikolojik Oyun
Bu ortamı yaratmanın en önemli hedeflerinden biri küresel enerji piyasasını yönetmek olabilir. Hürmüz Boğazı, petrol ve gaz taşımacılığındaki stratejik konumu nedeniyle enerji piyasası beklentilerinde belirleyici bir role sahiptir. Bu bölgedeki gerilimin her türlü tırmanması, petrol arzına ilişkin endişeleri artırabilir ve fiyatların yükselmesine yol açabilir.
Böyle bir ortamda olası müzakerelere, muhtemel temaslara ve tarafların anlaşmaya yaklaştığına dair haberlerin yayılması, tüccarların endişelerinin bir kısmını hafifletebilir. Uygulamada bir anlaşma olmasa bile, gerilimin düşme ihtimali algısı piyasa beklentilerini etkilemek için yeterlidir.
Bu açıdan bakıldığında, müzakere haberlerinin öne çıkarılması, ABD’nin artan petrol fiyatı beklentilerini dizginleme çabasının bir parçası olarak değerlendirilebilir; özellikle de enerji fiyatlarındaki artışın ABD hükümeti için ciddi ekonomik ve siyasi maliyetler yaratabileceği göz önüne alındığında.
Sözde Müzakere, Eylemde Kuşatma
Daha da önemli olan husus, Washington’ın müzakereye ilişkin tutumunun sahadaki pratik davranışlarıyla bağdaşmamasıdır. ABD Dışişleri Bakanı ekonomik kuşatmayı artırma arzusundan bahsederken, medyanın olası bir anlaşmaya dair haberlerle dolup taşması şu soruyu gündeme getiriyor: Amaç gerçekten anlaşmazlıkları çözmek mi, yoksa psikolojik ve siyasi ortamı yönetmek mi?
Muhsin Rızai’nin açıklamaları da bu açıdan önem taşımaktadır. Müzakere olmadığını vurgulaması, Vance ile görüşme haberinin asılsızlığı ve ABD’nin yanıtlarının aldatıcı nitelikte olduğunu belirtmesi; en azından İranlı yetkililerin gözünde Washington’ın İran’ın şartlarına dayalı gerçek bir sürece girmesi konusunda henüz hiçbir ciddiyet işareti vermediğini göstermektedir.
Nitekim, olası temas ve görüşmelere dair haberlerin yayımlanması tek başına diplomatik bir ilerlemenin göstergesi sayılamaz. Müzakere; ancak karşı tarafın pratik tutumlarından geri adım atması, net yanıt vermesi, taahhütlere ve öne sürülen şartlara dikkat göstermesi halinde anlam kazanır.
ABD’nin Ciddiyet Testi
Bugün ABD’nin davranışlarında gözlemlenen şey, bir yaklaşım değişiminden ziyade ekonomik baskı, psikolojik operasyon ve beklenti yönetiminin bir bileşimidir. Washington eş zamanlı olarak kuşatma kozunu elinde tutmak, gerilimin ekonomik maliyetlerini azaltmak ve müzakere haberleri aracılığıyla petrol piyasasını krizin tırmanması endişesinden uzak tutmak istemektedir.
Böyle bir durumda ABD’nin ciddiyetini ölçme kriteri; ne medyadaki demeçler ne de muhtemel görüşmelere dair gayriresmi haberlerdir. Asıl kriter, İran’ın şartlarına verilecek net yanıt ve Washington’ın sahadaki pratik davranış değişikliğidir.
Başka bir ifadeyle ABD, aynı anda hem ekonomik kuşatmayı bir baskı aracı olarak kullanıp hem de sadece müzakere haberleri yayarak İran tarafının ve küresel piyasaların hesaplarını değiştirmesini bekleyemez. Müzakerenin gerçek bir anlam taşıyabilmesi için medya ve psikolojik oyun seviyesinin ötesine geçmesi gerekmektedir.
Not: bu analiz farsnews.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
