Yemen Silahlı Kuvvetleri, “Ve Allah onları arkalarından kuşatmıştır” (Vallahu min verâihim muhît) operasyonu kapsamında yaklaşık 7.100 kilometrekarelik yeni bölgelerin kontrolünü ele geçirdiğini duyurdu. Bu kazanım, savaşın Yemen içindeki, bölgesel düzeydeki ve küresel ticaret üzerindeki kapsamı, sonuçları ve etkilerine dair yeni soruları gündeme getiriyor.
Sana yönetimi 17 Kasım’da yaptığı açıklamada, söz konusu operasyonun Lahic ve Taiz illerinde yaklaşık 7.100 kilometrekarelik alana yayılan 10 ilçenin kontrol altına alınmasıyla sonuçlandığını bildirdi. Bu saha ilerleyişi, Yemen Silahlı Kuvvetleri’ne hayati öneme sahip Babülmendep Boğazı üzerinde daha fazla hâkimiyet kurma yolunu açtığı için Riyad’ın seçenekleri ve bu geçitteki hareketliliği üzerindeki baskıyı artırabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Peki, güneybatı Yemen’deki güç dengesi ne ölçüde değişti? İlan edilen bu ilerleyiş Aden’e kadar ulaşacak mı? Bu kazanım, olası müzakerelerde Riyad’a hangi baskı kartlarını dayatacak?
Gerilimin Tırmanmasından Geri Çekilmeye; Sahada Neler Değişti?
Mustafa Halife, El-Meyadin televizyonunun internet sitesinde yayımlanan son makalesinde bu durumu şöyle analiz etti: Suudi Arabistan’ın yaz aylarında Yemen’e yönelik gerilimi yeniden tırmandırmasının ardından, Yemen Silahlı Kuvvetleri geçtiğimiz eylül ayında kıyı bölgesinde ilerleyerek El-Muha ilçesini kontrol altına aldı. Ekim ayında Suudi destekli gruplar, Taiz kenti üzerindeki kuşatmanın şiddetlendiği bir sırada “Zübâb da dâhil olmak üzere Babülmendep yakınlarındaki mevzileri geri aldıklarını” duyurdu. Ancak bu karşı operasyonun başlamasından yaklaşık altı hafta sonra, 15 Kasım tarihinde Riyad’a bağlı gruplar Zübâb Havalimanı’ndan ve Babülmendep Boğazı çevresindeki bölgelerden çekildi ve bu adımı “konum değişikliği” (kuvvet kaydırma) olarak nitelendirdi.
Yemen Askeri Medyası (El-İlam el-Harbi) tarafından dün yayımlanan haritanın incelenmesi, Taiz ilindeki Cebel Habeşi, El-Misrah, El-Meafir, El-Mevasıt, Eş-Şemayiteyn, Sami ve Es-Salu ilçelerindeki bölgeler ile El-Vaziye ve Hayfan’ın bazı kısımlarının artık Yemen Silahlı Kuvvetleri’nin kontrolünde olduğunu gösteriyor. Lahic ilinde ise bu harita El-Mukatire, El-Mudaribe, Res el-Are bölgelerini ve Tur el-Baha’nın bir bölümünü kapsıyor.
Fransız Haber Ajansı (AFP) de Aden merkezli askeri ve hükümet kaynaklarına dayanarak, Yemen Silahlı Kuvvetleri’nin El-Mukatire ve El-Mudaribe bölgelerinin kontrolünü ele geçirdiğini ve Aden’e 60 kilometre mesafedeki Haraz askeri kampına ulaştığını bildirdi.
Askeri uzman Tuğgeneral Abid es-Sevr, El-Meyadin kanalına verdiği demeçte son gelişmeyi Yemen Silahlı Kuvvetleri’nin görünürdeki geri çekilmesine bağlayarak, bunun aslında Taiz kentini kuşatmak için yapılmış taktiksel bir manevra olduğunu belirtti. Gelen raporlar, ilin farklı bölgelerinde ilerlemeler kaydedilirken bizzat Taiz kentinin kuşatma altına alındığını gösteriyor. Es-Sevr bu kazanımı analiz ederken, Aden Körfezi’ndeki her türlü hareketliliğin artık Yemen Silahlı Kuvvetleri’nin fiili ve ateş kontrolü altında olduğunu vurguladı.
Yemen Silahlı Kuvvetleri’nin bildirisinde ise “60 tugaydan oluşan 12 tümenin bozguna uğratılıp imha edildiği, yüzlerce zırhlı araç ve birliğin yok edildiği, devre dışı bırakıldığı veya ele geçirildiği, ayrıca çok miktarda silah, mühimmat ve teçhizata el konulduğu” ifade edildi. Medya yansımaları da Sana’nın açıkladığı hedefle —yani saldırıların başlatıldığı belirtilen bölgelerin güvenliğini sağlama amacıyla— örtüşen bu saha ilerleyişlerini ve bazı mevzilerin boşaltılmasını doğruluyor.
Aden ve Savaşın Geleceği
Taiz yaylalarının Lahic iline ve Aden’e uzanan kıyı şeridine bağlanması nedeniyle, bu mevzilerin kaybedilmesi ikmal hatları ve savunma derinliği üzerinde ağır bir baskı oluşturuyor. Sonuç olarak Suudi Arabistan’a bağlı grupların önceliği, saldırıyı genişletmekten “Aden’de konuşlu hükümet merkezini koruma” hedefine kaymış durumda. Bu baskının bizzat Aden kentini ele geçirmeye yönelik topyekûn bir savaşa dönüşüp dönüşmeyeceği; Lahic’deki cephe hatlarının sabitlenmesine, savunma güçlerinin uyumuna ve Yemen Silahlı Kuvvetleri’nin operasyonel ivmesini koruma kapasitesine bağlı olacaktır.
Bu süreçte “Başkanlık Liderlik Konseyi” olarak adlandırılan yapı, komutası altındaki güçleri koordine etme zorluğuyla karşı karşıya. Konsey üyesi Abdurrahman el-Muharremi liderliğindeki gruplar “Aden’in güvenliğini sağlama” önceliğini vurgularken, Güney Geçiş Konseyi liderini temsil eden Amr el-Beyd, Riyad’ın bu harekâtı yönetme biçimini eleştiriyor. Bu tutumlar, Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon içindeki derin ayrılıkları ve bunun koalisyonun güçlerini seferber etme kapasitesi üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor. Bu arada Sana yönetimi, güney illerinin sakinlerine bu operasyonların kendilerine karşı olmadığı güvencesini vererek, bölgelerinin saldırı rampası haline getirilmesine engel olmalarını istedi.
Aden’de yerleşik istifa etmiş hükümetin son gelişmelere ilk tepkisi, Ulaştırma Bakanlığı’na limanların hazırlık seviyesini artırma talimatı vermek ve acil durum planlarını devreye sokmak oldu. Öte yandan PortWatch sisteminin verileri, son gelişmelerin yaşanmasından önce, 6 Kasım’da sona eren haftada Aden Limanı’na yedi geminin yanaştığını gösteriyor.
Sana: “Aden’e Gitmiyoruz Ama Paralı Askerleri Nerede Olurlarsa Olsunlar Vururuz”
Ensarullah Hareketi Siyasi Büro Üyesi Dayfullah eş-Şami, El-Meyadin’e yaptığı açıklamada “Sana için bu savaşın Babülmendep Boğazı savunmasının bir parçası olduğunu ve güney illerine doğru ilerlemenin stratejik hesapları arasında yer almadığını” söyledi. Eş-Şami, Aden’e doğru hareket etme niyetleri bulunmamasına rağmen, Yemen Silahlı Kuvvetleri’ne karşı kullanılmak istenen her türlü askeri kampı veya paralı asker toplanma noktasını nerede olursa olsun hedef alacaklarını ekledi.
Riyad ve Deniz Koridoru: Yemen’in Ötesine Geçen Sonuçlar
Sana güçlerinin söz konusu bölgeleri ele geçirmesinin gölgesinde Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdülaziz, 16 Kasım’da yayımladığı kararname ile Müşterek Kuvvetler Komutanı Fehd es-Selman’ı görevden alarak, Genelkurmay Başkanlığı görevine ek olarak Feyyad er-Ruveyli’yi Yemen’e karşı kurulan Suudi koalisyon güçlerinin komutanlığına atadı. Reuters haber ajansı dahi iki Batılı diplomata dayandırdığı haberinde bu değişikliği savaş meydanında elde edilen sonuçlarla ilişkilendirdi.
Zaman geçtikçe bu kazanımların pekişmesi Riyad için savaşın maliyetini artırırken, Sana’nın eline hem sınır güvenliğini hem de deniz taşımacılığını kapsayan müzakerelerde güçlü bir koz veriyor. Yemen Silahlı Kuvvetleri, ülkelerinde Suudi Arabistan tarafından gerçekleştirilen yeni katliamların ardından silahlarını geliştirirken daha hassas ve stratejik hedefleri vurma sözü verdi. Ayrıca “kuşatmaya karşı kuşatma ve gerilimi tırmandırmaya karşı gerilimi tırmandırma” denklemine bağlı kalarak Suudi Arabistan topraklarının derinliklerindeki operasyonlarını saldırılar durana ve Yemen ablukası kaldırılana kadar sürdüreceklerini taahhüt ettiler.
Askeri analist Tuğgeneral Abid es-Sevr, Sana güçlerinin Aden Körfezi’ndeki ateş hâkimiyetinin Babülmendep Boğazı yakınlarındaki etki alanını genişlettiğini —yani boğaz yakınındaki trafiği hedef alma veya kontrol etme kabiliyetini artırdığını— savunurken; Müşterek Denizcilik Bilgi Merkezi (CMIC) 15 Kasım tarihli bülteninde, yüksek düzeyli tehditlerin devam etmesine rağmen deniz trafiğinin sürdüğünü ve nispeten istikrarlı olduğunu bildirdi.
Ancak Windward şirketi, 13 ile 16 Kasım tarihleri arasında bölgeden 50 metreden uzun 97 geminin geçtiğini kaydetti; bu rakam 6 ile 9 Kasım arasındaki 115 geçişe kıyasla yüzde 16’lık bir düşüşe işaret ediyor (yalnızca 16 Kasım günü 42 geçiş gerçekleşti). Rapor, 20 Temmuz’da kısıtlamaların uygulanmaya başlanmasından bu yana Suudi Arabistan ile bağlantılı gemilerin büyük ölçüde bu boğazdan uzak durduğunu, diğer gemilerin ise seyrüseferine devam ettiğini ortaya koyuyor. Dahası Yemen Silahlı Kuvvetleri’nin bildirisinde, bu operasyonun ardından deniz taşımacılığı güvenliğinin arttığı ve deniz ablukasının Suudi Arabistan’ın Yemen halkına yönelik abluka ve saldırılarına misilleme olarak yalnızca bu ülkeye karşı uygulandığı vurgulandı.
Eilat; Nefes Nefese Kalmış Bir Liman
Bu gelişmelerin sonuçları İsrail’i de etkiliyor. Yemen Silahlı Kuvvetleri’nin Babülmendep Boğazı yakınlarındaki mevzilerini sağlamlaştırması, İsrail’in Kızıldeniz’deki tek ticari kapısı olan Eilat Limanı’na doğrudan deniz erişiminin yeniden canlandırılmasını zorlaştırabilir. Geçtiğimiz eylül ayında İsrail’in Globes gazetesinde yayımlanan istatistikler limanın karşı karşıya olduğu krizin boyutlarını gözler önüne seriyor: Ocak-Temmuz 2024 döneminde bu liman üzerinden yaklaşık 21 bin araç taşınırken, savaşın başlamasından önceki yıl olan 2023’ün aynı döneminde bu rakam yaklaşık 111 bin araç seviyesindeydi.
Ancak bu durumun sonuçları limanın ticari göstergelerinin ötesine geçerek İsrail’in stratejik seçeneklerini de etkiliyor. İsrail medyasının da itiraf ettiği üzere Eilat’ın zayıflaması, Akdeniz kıyısındaki limanların faaliyetlerinde bir aksama yaşanması durumunda hayati bir alternatif oluşturabilecek güneydeki bu deniz geçidinin işlevselliğini azaltıyor. Mevcut tablo göz önüne alındığında, Birleşmiş Milletler temsilcisinin katılımıyla yürütülen Maskat görüşmeleri gibi arabuluculuk çabaları gerilimin tırmanmasını dizginlemeye yardımcı olabilse de Riyad ile Sana arasında çatışmaların yayılma ve karşılıklı saldırıların devam etme ihtimali varlığını koruyor.
