Ermenistan Başbakanı’nın “Trump Yolu” projesinin resmen başlatıldığını duyurması, Güney Kafkasya’daki yeni denklemde İran’ın herhangi bir payının bulunmadığı bir döneme denk geliyor.
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın, “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Yolu” (TRIPP) projesinin resmen başlatılmasına ilişkin son açıklamaları, Washington anlaşmasının uygulama aşamasına geçtiğinin işareti olarak değerlendiriliyor.
Paşinyan, Nvidia şirketinin başkan yardımcısı Ro Laberdian ile gerçekleştirdiği görüşmede, Ermenistan’ın söz konusu projenin başlangıcını resmen ilan etmeyi planladığını açıkladı.
Paşinyan ayrıca Erivan yönetiminin ülkenin elektrik şebekesini Azerbaycan ve Türkiye’ye bağlamayı planladığını bildirdi. Bu açıklama, projenin yalnızca bir ulaşım ve transit güzergâhı oluşturmanın ötesinde boyutlara sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Ermenistan Başbakanı’na göre ülke, hâlihazırda elektrik şebekesi aracılığıyla Gürcistan ve İran’a bağlı bulunuyor. Erivan yönetimi, elektrik iletim verimliliğini artırmak amacıyla yatırımlarını da sürdürüyor.
Ancak dikkat çekici nokta, Erivan’ın yeni perspektifinde Türkiye ve Azerbaycan ile enerji bağlantılarının geliştirilmesine de özel bir yer verilmesi. Oysa bu iki ülkeyle Ermenistan arasındaki ilişkiler, siyasi ve güvenlik gerekçeleri nedeniyle bugüne kadar ciddi kısıtlamalarla karşı karşıyaydı.
Ulaşım koridorundan çok daha fazlası
TRIPP projesi, 8 Ağustos 2025’te Washington’da ABD Başkanı Donald Trump, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın katılımıyla ilan edilen anlaşma çerçevesinde şekillendi.
Anlaşmaya göre Azerbaycan ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki kara bağlantısı, Ermenistan’ın Sünik (Zengezur) eyaleti üzerinden sağlanacak.
Söz konusu güzergâh, kara yolu ve demir yolunun yanı sıra enerji nakil hatları, telekomünikasyon bağlantıları ve ekonomik altyapıların oluşturulmasına da imkân tanıyor.
Projenin ABD açısından önemi yalnızca ekonomik boyutuyla sınırlı değil. Washington, Güney Kafkasya’daki ulaşım ve bağlantı ağları denklemine doğrudan müdahil olarak, geçmişte onlarca yıl boyunca Rusya’nın başlıca aktör olduğu bir bölgede kendi konumunu sağlamlaştırmaya çalışıyor.
Öte yandan Türkiye ve Azerbaycan da birbirlerine daha doğrudan bağlanarak transit ve ekonomik kapasitelerini artırabilecek.
Son haftalarda yaşanan gelişmeler, anlaşmanın siyasi açıklama aşamasını geride bıraktığını gösteriyor. 7 Kasım 2026’da ABD, Ermenistan ve Azerbaycan, projenin ilerletilmesi amacıyla üçlü teknik çalışma grupları oluşturdu.
İlk çalışma grupları ulaşım ve elektrik iletimi konularına odaklanıyor. Ayrıca Ermenistan Parlamentosu, ekim ayında ABD ile iş birliği çerçeve anlaşmasını onayladı.
Açıklanan yapıya göre projeyi geliştirecek şirket, 49 yıl boyunca yüzde 74 ABD ve yüzde 26 Ermenistan ortaklığıyla faaliyet gösterecek.
Bu durum, Washington’ın yalnızca siyasi düzeyde değil, projenin ekonomik ve idari yapılanmasında da güçlü bir varlık göstereceğine işaret ediyor.
İran: Enerji bağlantısında var, yeni denklemde yok
Ancak bu gelişmeler arasında İran’ın konumu dikkat çekiyor.
Paşinyan açıklamasında Ermenistan’ın elektrik şebekesinin İran ve Gürcistan’a bağlı olduğunu belirtirken, yeni kalkınma planlarından söz ettiğinde Ermenistan’ın elektrik şebekesinin bağlanacağı sonraki ülkeler olarak Türkiye ve Azerbaycan’ı gösterdi.
Başka bir ifadeyle İran, mevcut durumda Ermenistan’ın enerji bağlantısı bulunan ülkelerden biri olmasına rağmen yeni TRIPP projesinin tasarımında ve yönetiminde herhangi bir konuma sahip değil.
İran ile Ermenistan arasındaki mevcut elektrik bağlantısı, tek başına Tahran’ın yeni projeye katıldığı veya projenin ekonomik getirilerinden pay aldığı anlamına gelmiyor.
ABD, Ermenistan ve Azerbaycan ulaşım, elektrik iletimi ve uygulama ayrıntılarını belirlemek üzere ortak mekanizmalar oluştururken İran’ın adı bu üçlü yapılanmada yer almıyor.
Diğer taraftan Ermenistan’ın elektrik şebekesinin Türkiye ve Azerbaycan’a bağlanması, üç ülke arasında enerji alışverişi kapasitesinin artırılacağı yeni bir bölgesel ağın oluşmasına yol açabilir.
Böyle bir gelişme, özellikle yeni altyapıların İran’ın katılımı olmadan geliştirilmesi durumunda, ülkenin ekonomik fırsatlarını ve transit taşımacılıktaki rolünü gelecekte baskı altına alabilir.
İran’ın transit konumu aleyhine dengeler mi değişiyor?
Tahran’ın temel endişelerinden biri, Güney Kafkasya’da alternatif bağlantı projelerinin tamamlanması hâlinde İran’ın ulaşım güzergâhlarının öneminin azalması.
İran, geçmiş yıllarda Ermenistan’ın Türkiye ve Azerbaycan ile kara sınırlarının kapalı olması nedeniyle Nahçıvan’a ulaşımda ve Azerbaycan ile Türkiye arasındaki ticari malların taşınmasında önemli bir coğrafi avantaja sahipti. Ancak Ermenistan toprakları üzerinden doğrudan bir güzergâh oluşturulmasıyla bu avantajın bir bölümü zayıflayabilir.
Elbette TRIPP projesinin hayata geçirilmesiyle İran’ın tüm transit kapasitesinin ortadan kalkacağını düşünmek doğru değil. İran güzergâhları, Fars Körfezi, Umman Denizi ve Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru’na bağlantı açısından önemini koruyor.
Ancak asıl mesele, İran’ın bölgesel rakiplerinin İran topraklarından geçmeye ihtiyaç duymadan birbirlerine daha doğrudan bağlanmalarını sağlayacak altyapılar inşa etmesidir.
Başka bir ifadeyle İran, bu projede ne hissedar konumunda ne karar alma mekanizmasında yer alıyor ne de Tahran için ekonomik ve transit gelirlerden belirlenmiş bir pay bulunuyor.
Elektrik iletimi alanında da İran ile Ermenistan arasındaki mevcut bağlantı devam etmesine rağmen Erivan’ın Türkiye ve Azerbaycan ile şebeke bağlantılarını geliştirmeye yönelik açıkladığı planlar, İran’ın katılımına değinilmeden ilerliyor.
Carnegie Araştırma Merkezi de daha önce TRIPP’in jeopolitik sonuçlarını ele aldığı değerlendirmesinde, İran’ın temel endişelerinden birinin Nahçıvan ve Güney Kafkasya ile mevcut bağlantı güzergâhlarının önemini kaybetmesi olduğunu vurgulamıştı. Bu durumun Tahran’ın transit gelirlerini ve jeopolitik nüfuz araçlarını etkileyebileceği belirtilmişti.
İran ne kazandı?
Gerçek şu ki, Güney Kafkasya’daki yeni denklemde İran, en azından mevcut aşamaya kadar TRIPP projesinden somut bir kazanım elde etmiş değil.
ABD, projeyi geliştirecek şirkette yüzde 74’lük payla; Ermenistan yüzde 26’lık payla yer alırken Azerbaycan da teknik ve altyapı görüşmelerine doğrudan katılarak bu denklemde kendisine bir konum oluşturmuş durumda. İran ise uzun vadeli çıkarlarını etkileyebilecek bir süreci dışarıdan izlemekle yetiniyor.
Bu tablo, her şeyden önce İran’ın Güney Kafkasya’daki ekonomik ve transit diplomasisini yeniden gözden geçirmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Tahran, yalnızca coğrafi konumunu öne sürerek bölge ülkelerinin İran’ın imkânlarından yararlanmak için sıraya girmesini bekleyemez.
Bölgesel rakiplerin yatırımlar, çok taraflı anlaşmalar ve ortak altyapı projeleri aracılığıyla bölgenin bağlantı haritasını değiştirdiği bir dönemde İran’ın da bölgesel ekonomik ve enerji projelerinde etkin biçimde yer almak için inisiyatif alması gerekiyor.
Not: bu analiz tabnak.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
