Üçlü zirve ve üç maymun düzeni

Fehim Taştekin

Dünya Shēnzhèn’de (Şıncın) ‘tarihi’ diye köpürtülen üçlü zirveye tanık oldu. İçindeki ‘tarihi’ olanı bulmak için bir dünya samanlıkta iğne arıyoruz.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Federasyonu Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump arasındaki zirve evet bir ilkti. Ukrayna bağlamında Avrupalılar oyun dışı kalmanın çaresizliği içinde zirve için “yeni Yalta” benzetmesiyle korkusunu açığa vurdu. Garip olan, Rus milliyetçilerinin de “Yalta 2.0” diyerek yeni bir dünya düzeninin kurulduğu yönünde bu korkuyu kamçılamasıydı. Ne konferansın içeriği ne de tarafların pozisyonları bu tür çıkarımların altını doldurmaya izin veriyor. ABD’nin tek taraflılığı karşısında BM düzenine sadakati öne çıkarsa da Çin ‘hızlı büyüme’ için kuralsız dünya düzeninin avantajlarını kullanıyor. Hedefe varıncaya kadar yeni taahhütler altına girmekten kaçınıyor. Pekin’in zirveye yaklaşımı da büyük kararların çıktığı bir buluşma değil, şaşaalı bir görüntüyle aradığı eşitlik ve itibarın teslim edilmesiydi. Ekonomik ve teknolojik kapasite açısından küresel güç pozisyonunu kaybetmiş olan Rusya da kutuplardan biri olarak köşeye oturmak istiyor. Her şeyden önce Ukrayna savaşını toprak tavizi üzerinden kapatmakla ilgileniyor.

Dört maddelik ortak bildiride stratejik istikrar ve uluslararası güvenliği koruma taahhüdü yer alıyor. Askeri müdahaleyle devlet başkanını kaçırıp Venezuela’yı ele geçiren, İran’a karşı savaş yürüten, gözünü Küba’ya diken ve Gazze’deki soykırımın baş tedarikçisi olan ABD’nin ağzına güvenlik ve istikrar çok yakışıyor.

Veto kartıyla BM Güvenlik Konseyinde oturup her halükarda kendi çıkarlarını temin eden bu üç ülke BM’de reform sözü de veriyor. Ardından kurala dayalı dünya taahhüdünü imha eden ifade geliyor; devlet rızası ilkesine ve devlet yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygı isteniyor. Bildiride Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri organların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği vurgulanıyor. Trump, Gazze soykırımına paralel olarak İsrailli liderler hakkında tutuklama kararı çıkartan UCM ve Filistinlere mültecilere yardımla görevli UNRWA’yı yok etmek için elinden geleni yapıyor. Putin’in de UCM ile başı belada. Bu zirvenin utanç verici tarafı üç ülkenin soykırım, savaş ve insanlık suçları karşısında dokunulmazlık zırhı arayışında buluşmasıdır.

Üç ülkenin ortaklaştığı bir diğer konu; enerji istikrarı. Rafine petrol ürünlerinin üretim ve arzının artırılması konusunda anlaşıyorlar. Ama bu istikrarın bozulmasının müsebbibi ABD. Ukrayna Rus rafinerilerine saldırırken İran da ABD’nin başlattığı haksız savaşın seyrini değiştirmek için Hürmüz’ü kapattı. Küresel arzdaki krizin sorumlusu dünden bugüne Amerikan politikaları. Trump, Kiev’deki savaş baronlarını şamarlasa da Ukrayna’yı Rusya’ya karşı tampon bölgeye dönüştüren ve Rus işgalini kışkırtan Amerikan müdahaleciliği.

Bildiride “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesi teyit ediliyor. Heyecan verici! İran savaşından çıkmak için nükleer silahları kullanma seçeneğini ekibiyle tartışan Trump’ın kendisi değilmiş gibi ya da BM denetimi olmaksızın geliştirdiği nükleer programını gizli silah üretimine dönüştüren İsrail, dokunulmazlığı ABD’ye borçlu değilmiş gibi yahut ABD ve Rusya’nın nükleer başlık sayısına ulaşıncaya kadar sınırlayıcı herhangi bir anlaşmanın müzakeresine bile yanaşmayan taraf Çin değilmiş gibi üç büyükler dünyaya iyilik satıyor. Ne ala!

İran, Ukrayna ve Yemen savaşlarının yanı sıra soykırımın sürdüğü Gazze’ye dair acil gündemler bildiriye yansımıyor. Belli düzeylerde çıkarların hem çakıştığı hem de ayrıştığı konular zirvenin selameti için öne çıkarılmıyor. Rusya, İran’la ortak ama Ukrayna’da Amerikan tutumunu lehine çevirebilmek için ortaya karışık strateji izliyor. Hürmüz’ün kapanması Çin’in de aleyhine fakat İran’ın çökertilmesi bütün Orta Doğu, Asya ve Kafkasya’yı Amerikan tasallutuna açıp Yol ve Kuşak Girişimi’ni baltalayacağı için Tahran’ın teslim olmasını istemiyor. Üç sebeple İran’a çok da el veremiyor: İran’a desteğin Körfez’le ilişkilerini bozacağını düşünüyor, ABD ile ticaret savaşının kızışmasından kaçınıyor ve Tahran’ın Direniş Ekseni ile kurguladığı bölgesel gündemine paydaş olmak istemiyor.

Şi büyükler arası uyum istiyor. Dünya barışını burada görüyor. “Hepimiz birlikte yükselir ve birlikte düşeriz” diyor. Büyükler çatışmadan kendi çıkarlarını temin ettiğinde dünyanın geri kalanı için refah ve barışın garantide olacağı safsatasına inanmamızı bekliyorlar.

“Üç ülke birbirinin kırmızı çizgilerini aşmasın…” Peki ötekilerin kırmızı çizgileri aşılabilir mi? Sonuçta “Dünya bir yana ABD bir yana” diyen bir zorba dünyaya eşkıya kesilmiş durumda.

Zirvedeki havanın aksine İran’a karşı savaşı tırmandırma seçeneği hâlâ masada. Trump Çin’in yolunu tutarken yeni bir saldırı turunu meşrulaştırmak için ‘sahte bayrak’ haberleri servis edildi. Önce CNN, İran’ın Washington’da kirli bomba (kimyasal ya da biyolojik silah) kullanmayı planladığını iddia etti. Ardından New York Times, İran’ın barajların altına füze üsleri kurduğunu öne sürdü. Biri ABD’ye saldırı bahanesi üretiyor; diğeri hedef belirliyor. Bu iddialar Amerikan istihbarat bilgileri diye sunuluyor.

ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin Kongrede “Yakın bir tehdit yok” dese de Trump zirve sırasında Fox News’le röportajında kirli bomba komplosuna prim veriyor. “Nükleer konuda önlerini kestik. Nükleer silah işi zor. Şimdi gazlarla, biyolojik silahlarla ilgileniyorlar. Başka şeyler de var. Yeni yıla giriyoruz; 1 Ocak’tan sonra ne olacağını göreceğiz” diyor. “Washington’daki insanlar paniğe kapılmamalı?” sorusuna “Sanmıyorum, hayır. Eğer böyle bir şey olursa onları tamamen yok ederiz” yanıtını veriyor. Irak işgaline gerekçe yapılan kitle imha silahları yalanı burada da yükleniyor.

Eş zamanlı olarak CENTCOM Komutanı Brad Cooper, İsrail’e gidip Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, Mossad Başkanı Roman Gofman ve diğer üst düzey komutanlarla yeni operasyon planlarını gözden geçiriyor. Sonra Suudi Arabistan’a geçip Körfez ülkelerinin askeri yetkilileriyle gündemi ortaklaştırıyor. İsrail medyasına göre ABD ve İsrail’in uzlaştığı operasyon planları hazır, iş Trump’ın vur emrini vermesine kaldı.

ABD, Suudilere “Yemen’e karşı savaşı sürdürün; ne güzel Mekke İtitifakı da arkanızda, tereddüt etmeyin, işi bitirin” diye gaz veriyor. Soykırımcı-Epstein Koalisyonunun küçük ortağı İsrail Başbakan Benyamin Netanyahu, Tahran’ı ‘önleyici’ saldırıya zorlayıp ABD’yi yeniden savaşa sürüklemek için Mossad’a İran içinde gizli operasyon yapma talimatı veriyor. Hizbullah’ı silahsızlandırıp Lübnan’ı tamamen savunmasız hale getirmek için iç savaş senaryosu olgunlaştırılıyor. Beyaz Saray ekibinde çatlaklar olsa da Trump manipülasyona açık duruyor. Bütün dünya tehlikelerin farkında.

Yine de Trump, Shēnzhèn’de makul adam pozu kesiyor. Üçlü masada bu ayarsıza ayar verecek bir kararlılık oldu mu, ki zirve tarihi olsun?

EVRENSEL

Bu Haberi Paylaş
Yorum Bırakın