Ayasofya’nın Danıştay’ın 1934 tarihli müze kararını bozması ve ardından
açıklanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile camiye çevrilmesi başta Yunanistan, ABD,
Avrupa Birliği ve Rusya olmak üzere uluslararası toplamda tepkiyle karşılandı.
Yabancı basın da karara geniş yer ayırdı.
ABD’nin eski başkan yardımcısı ve kasım ayındaki başkanlık
seçiminde Demokratların adayı Joe Biden da, bir açıklama yaparak karara tepki
gösterdi:
“Ayasofya 1985’ten beri UNESCO’nun Dünya Kültür Mirası
statüsüne de sahipti. Türk hükümetinin Ayasofya’yı camiye çevirme kararından
derin üzüntü duyuyorum. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a bu kararı iptal
etmesini, bunu tersine çevirip bu kıymetli yerin mevcut müze statüsünün
korunması ve herkese eşit erişim sağlanmasını şiddetle tavsiye ediyorum.”
UNESCO: Ayasofya’nın Dünya Kültür Mirası statüsünü gözden
geçireceğiz
UNESCO, Dünya Kültür Mirası listesinde yer alan Ayasofya’nın
statüsünün bir sonraki toplantıda gözden geçirileceğini açıkladı. Ayasofya,
1985 yılından bu yana UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.
Müslümanlar için İstanbul’un fethiyle birlikte çok büyük
sembolik önemi olan Ayasofya, ilk etapta Ortodoks Hristiyanlar için bir
manastır olarak inşa edildiği için bu inanca sahip kişiler için de kutsal
olarak kabul ediliyor.
Bu nedenle Yunanistan ve Rusya en sert tepkiyi
gösterenler arasında yer alıyor.
Yunanistan Başbakanı Kyriakos Miçotakis, bu kararın sadece
iki ülke ilişkilerini değil, Türkiye’nin AB sürecini de etkileyeceğini söyledi.
Yunan Başbakanlığı’ndan yapılan açıklamada, “Yunanistan,
Türkiye’nin Ayasofya’yı camiye dönüştürme kararını olabilecek en sert şekilde
kınamaktadır. Bu karar, bu anıtı Dünya Mirası olarak kabul eden herkesi rencide
eden bir tercih olmuştur. Elbette ki, bu karar, sadece Türkiye’nin Yunanistan
ile olan ilişkilerini değil, Avrupa Birliği ile olan ilişkilerini de
etkileyecektir” dedi.
Bu açıklamadan birkaç saat önce de Yunanistan Kültür Bakanı
Lina Mendoni, bunu “açık bir provokasyon” olarak nitelendirmişti.
Rus Ortodoks Kilisesi de kararı “esefle
karşıladıklarını” açıkladı. TASS ajansının aktardığına göre kilise, bu
kararın mevcut ayrışmaları derinleştirebileceği uyarısında bulundu ve
milyonlarca Hristiyan’ın konuyla ilgili görüşlerinin duymazdan gelindiğini söyledi.
ABD ve AB’den tepki
ABD Dışişleri Bakanlığı, karardan dolayı “hayal
kırıklığına” uğradığını söyledi.
Bakanlık Sözcüsü Morgan Ortagus, “Türk hükümetinin
Ayasofya’nın statüsünü değiştirme kararından hayal kırıklığı duyuyoruz. Türk
hükümetinin Ayasofya’yı tüm ziyaretçilerin girişine açık tutma kararlılığının
sürdüğünü anlıyor ve bu mekana herkesin hiçbir sıkıntıya uğramadan erişimini
sağlama planlarını duymayı merakla bekliyoruz” dedi.
Konuyla ilgili açıklama yapan bir diğer kurum da AB oldu
AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi
Josep Borrell, bu kararın “esef verici” olduğunu söyledi.
Borrell, “Danıştay’ın modern Türkiye’nin en önemli
kararlarından birini tersine çevirme kararı ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu
anıtı Diyanet’in yönetimine bırakma kararı esef vericidir” dedi.
Dış basında Ayasofya kararı
İngiliz Guardian gazetesi, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın
Ayasofya’yı camiye çevirme kararının siyasi olduğunu, uluslararası tepki çekmiş
olsa da kendi muhafazakar kitlesini çok memnun ettiğini yazdı.
Guardian haberinde Ayasofya’nın camiye çevrilmesiyle ilgili
yapılmış olan farklı kamuoyu yoklamalarına da yer verdi; “Hükümete yakın
bir gazetenin kamuyo yoklamasına göre Türklerin yüzde 73’ü Ayasofya’nın camiye
çevrilmesini destekliyor. Metropoll araştırma şirketinin araştırmasına göre ise
halkın yüzde 44’ü Ayasofya konusunun dikkati kötü giden ekonomiden saptırmak
için gündeme getirildiğine inanıyor”
New York Times da kararın uluslararası “sansasyon”
yaratabileceğini yazdı. Gazete Ayasofya’yı camiye çeviren Cumhurbaşkanlığı
kararının, Danıştay’ın kararını açıklamasının ardından “dakikalar
içinde” alındığına dikkat çekti. Gazetede ayrıca Ayasofya’nın müze olarak
“son 80 yıldır uyum ve Türkiye’nin kuruluş ilkelerinden biri olan
laikliğin sembolü olduğu” ifade edildi.
Financial Times ise Ayasofya’nın dünyanın en önemli Bizans
Hristiyan mimari örneklerinden biri olduğuna vurgu yaptı. Haberde İslam’da
insan ve hayvanların resmedilmesinin yasak olduğu hatırlatılarak, sanat
tarihçilerinin, Ayasofya’nın camiye çevrildikten sonra içindeki büyüleyici
mozaik ve fresklerin seyre kapalı hale getirilmesinden endişe ettikleri
belirtildi.
Telegraph gazetesi ise bu kararı Atatürk’ün laik ve yüzü
Batı’ya dönük Türkiye vizyonundan geri götüren adımlardan biri olarak
yorumladı.
Yunan Ekathimerini gazetesi ise Ayasofya ile ilgili
haberlere geniş yer ayırdı. Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis’in kınama
mesajını yayımlayan gazete Miçotakis’in, 2005 yılında Medeniyetler İttifakı
için çalıştığını hatırlattığı Türkiye’nin şimdi ters yöne gitmeyi seçtiğini
söylediğini aktardı.
Londra merkezli Arapça ve İngilizce yayın yapan Asharq
Al-Awsat da, Ayasofya’nın camiden müzeye çevrilmesinin Osmanlı
İmparatorluğu’nun küllerinden doğan yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli
reformlarından biri olduğu belirtti. Haberde ayrıca Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın
son yıllarda Osmanlı’nın Bizans’ı yendiği savaşlara büyük önem atfederek,
İstanbul’un fethinin gösterişli törenlerle kutlandığı aktarıldı.
