Karadeniz ve Azak Denizi’nde Rusya ile Ukrayna’nın karşılıklı saldırıları tahıl sevkiyatını büyük ölçüde durma noktasına getirdi.
2023 yılından bu yana ilk kez, Rusya’nın “Tahıl Anlaşması”ndan çekilmesinin ardından Kiev’in ticari sevkiyatlar için oluşturduğu Ukrayna deniz koridorunda hiçbir gemi hareket etmiyor. Rusya’ya ait Azak Denizi çıkışının da kapanmasıyla birlikte, dünyanın en önemli buğday ihracat bölgelerinden biri büyük ölçüde durma noktasına geldi. Bu durum, hasat makinelerinin tarlalarda çalışmaya başladığı tahıl sezonunun başlangıcına denk geliyor.
Karşılıklı saldırılar nedeniyle Ukrayna ve Rusya’nın tahıl ihracatındaki gerileme, dünyayı yeni bir riskle karşı karşıya bırakıyor. Karadeniz ve Azak Denizi’nde gemileri hedef alan saldırılar, Hürmüz Boğazı’nın kapalı olması nedeniyle Körfez ülkelerinden gübre tedarikinin doğrudan etkilenmesi ve başlıca tarım ülkelerinde yaşanan kuraklık; üretim ile küresel arzın azalacağı, fiyatların ise yükseleceği endişesini artırıyor.
Son iki ayda denizlerdeki çatışmalar genişleyerek hem Ukrayna’nın hem de Rusya’nın Karadeniz’deki yüzlerce gemi ve stratejik limanı hedef almasına yol açtı. Küresel denizcilik platformu Splash ise “Karadeniz, ticari deniz taşımacılığı açısından dünyanın en tehlikeli bölgesi haline geldi.” değerlendirmesinde bulundu. Açıklamada gemilerin doğrudan hedef alındığı, tahıl yüklü gemilerin Karadeniz ve Azak Denizi’nde battığı belirtildi.
Ukrayna Altyapı ve Ulaştırma Bakanlığı, 3 Ağustos’ta yaptığı açıklamada Rus kuvvetlerinin temmuz ayında Ukrayna liman altyapısına 67, limanlardaki gemilere 35 ve Ukrayna deniz koridorunda faaliyet gösteren gemilere 22 saldırı düzenlediğini bildirdi.
Buna karşılık Ukrayna da Karadeniz ve Azak Denizi’nde 205 Rus gemisini hedef aldığını açıkladı.
Uluslararası tarım platformu AgBul’a göre, birlikte dünya buğday ticaretinin yaklaşık üçte birini gerçekleştiren iki ülke, savaş nedeniyle birbirlerinin ihracat sistemlerinin önemli bölümünü işlemez hale getirmeyi başardı.
Rusya ve Ukrayna birlikte “dünyanın tahıl ambarı” olarak görülüyor. İki ülke, küresel tahıl ve temel gıda arzının yüzde 30’undan fazlasını sağlıyor.
Rusya tek başına dünya buğday ticaretinin yüzde 20-25’ini gerçekleştiriyor ve özellikle Orta Doğu, Kuzey Afrika ile Asya’da 70’ten fazla ülkeye ihracat yapıyor. Rus tahıl ihracatının yaklaşık yüzde 80’i Karadeniz ve Azak Denizi limanları üzerinden gerçekleştiriliyor.
Ukrayna ise küresel buğday ihracatının yüzde 8-10’unu karşılıyor. Aynı zamanda dünyanın en büyük mısır ihracatçıları arasında yer alırken, küresel ayçiçek yağı ticaretinin yaklaşık yarısını tek başına gerçekleştiriyor.
Uluslararası Gıda Politikaları Araştırma Enstitüsü (IFPRI), geçen pazartesi yayımladığı raporda, kuraklık ve Karadeniz’deki deniz taşımacılığı sorunları nedeniyle buğday fiyatlarının son haftalarda sert yükseldiğini belirtti. Rapora göre fiyatlar, Ocak 2026 seviyelerine kıyasla yaklaşık yüzde 25 artarak son iki yılın en yüksek düzeyine ulaştı.
Enstitü ayrıca, büyük ihracatçı ülkelerde buğday üretiminin düşmesinin beklendiğini, bunun da küresel stokların ve ihracat hacimlerinin azalmasına yol açacağını ifade etti.
Son haftalarda Rusya’nın Odessa limanlarına düzenlediği füze saldırıları, Ukrayna’nın tahıl ihracatını önemli ölçüde sekteye uğrattı. Benzer şekilde Ukrayna’nın Azak Denizi’ndeki gemilere yönelik insansız hava aracı saldırıları, Kerç Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatları neredeyse tamamen durdurdu. Rusya’nın Novorossiysk ve Taman limanlarına yönelik saldırılar ise Rus Karadeniz limanlarından yapılan taşımacılığın maliyetini artırdı.
Bunun sonucunda, temmuz ayının sonlarında Karadeniz’den yapılan toplam sevkiyat hacmi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 40’tan fazla azaldı.
Ukrayna, tahılının bir bölümünü kara yoluyla kamyonlar, demiryolu ve Tuna Nehri üzerinden nehir taşımacılığıyla Romanya limanlarına ulaştırabiliyor. Ancak yüksek maliyetler nedeniyle birçok ülke bu yolla ithalata sıcak bakmıyor.
Benzer şekilde Rusya’nın da alternatif ihracat rotaları sınırlı. Baltık Denizi ve Kuzey Buz Denizi’ndeki Rus limanları tahıl üretim bölgelerine oldukça uzak bulunurken, bu limanlarda Karadeniz üzerinden taşınan hacmi karşılayabilecek yeterli tahıl yükleme altyapısı da bulunmuyor.
Devam eden aksaklıkların, Ukrayna’nın mısır ve ayçiçek yağı gibi diğer tarım ürünlerinin ihracatını da olumsuz etkilemesi bekleniyor. Aynı şekilde Rusya’nın üre, azotlu gübreler, fosfat ve potasyum gibi gübre ihracatı da risk altında bulunuyor.
Bu durum, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmaya devam etmesi ve Rusya’nın dünyanın en önemli gübre tedarikçilerinden biri olması nedeniyle daha da büyük endişe yaratıyor.
Geçen hafta Rusya Tahıl İhracatçıları ve Üreticileri Birliği, Ukrayna’nın Rus gemileri ve limanlarına yönelik insansız hava aracı saldırılarının yakın gelecekte Karadeniz üzerinden yapılan tahıl ihracatını tamamen durdurabileceği uyarısında bulundu.
Birlik, bunun dünya genelinde tahıl fiyatlarını yükselteceğini ve Afrika ile Orta Doğu’da açlık riskini artıracağını belirtti.
doğruhaber
