Tahran yakınlarında düzenlenen suikast sonrası, İran meclisinin nükleer
faaliyetleri hızlandırmak için çıkardığı yasa Anayasayı Koruyucular Konseyi
(AKK) tarafından onaylandı. Onay kararı, Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ve hükümet
üyelerinin karşı çıkışına rağmen geldi.
‘Yaptırımların Kaldırılması ve İran Ulusunun Çıkarlarının
Korunması için Stratejik Eylem Planı’ adı verilen yasa, nükleer faaliyetlerin
artırılıp hızlandırılmasını ve nükleer tesislerdeki uluslararası denetimlerin
sınırlandırılmasını öngörüyor.
Muhafazakarların çoğunlukta olduğu mecliste kabul edilen ve
nihai onay makamı AKK tarafından tasdik edilen yasa, muhalefetini açıklamasına
rağmen hükümete tebliğ edildi.
İran Meclisi Başkanlık Heyeti Üyesi Ahmed Emirabadi, Meclis Başkanı
Muhammed Bakır Galibaf’ın söz konusu yasayı uygulaması için Cumhurbaşkanı Hasan
Ruhani’ye ilettiğini duyurdu.
Uranyumu en az yüzde 20 oranında zenginleştirecek
Yasa, İran Atom Enerjisi Kurumu’nun uranyumu en az yüzde 20
zenginleştirmeye başlamasını ve düşük düzeyli zenginleştirilmiş uranyum
stoklarını artırmasını zorunlu kılıyor.
ABD’nin Barack Obama’nın başkanlığında kotardığı, Donald
Trump’ın başkanlığında çıktığı İran’la nükleer anlaşma, Tahran’a uranyumu en
fazla yüzde 3.67 zenginleştirme izni veriyordu.
Ek Protokol’den ayrılıp nükleer tesislerindeki
denetimleri sınırlandıracak
Yasa, nükleer anlaşmanın taraflarının iki ay içinde İran’ın
bankacılık ilişkilerini ve petrol ihracatını normale döndürecek adımlar
atmaması halinde, Tahran, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması
(NPT) kapsamında 2016’dan beri gönüllü uyguladığı Ek Protokol’den ayrılacak.
İran yönetimi, Ek Protokol uyarınca, Uluslararası Atom
Enerjisi Kurumu (UAEK) denetçilerinin İran’ın nükleer tesislerini istedikleri
anda aniden kontrol etmesine izin vermişti. İran’ın Ek Protokol’den ayrılması,
UAEK denetimlerinin sınırlandırılacağı anlamına geliyor.
Ruhani hükümetinden yasaya karşı çağrı üzerine çağrı
Öncesinde Cumhurbaşkanı Ruhani başta olmak üzere üst düzey
hükümet yetkilileri, tasarının yasalaşmaması ve onaylanmaması için çağrıda
bulunmuştu.
Ruhani, Bakanlar Kurulu toplantısında “Meclisin kabul
ettiği tasarıyı diplomatik faaliyetler süreci için zararlı görüyoruz. Hükümet
bu tasarıyı olumlu görmüyor” demişti.
Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı İshak Cihangiri, AKK
Başkanı Ayetullah Ahmed Cenneti’ye tasarının onaylanmaması gerektiğine dair bir
mektup gönderdiklerini duyurmuştu.
AKK Sözcüsü Abbas Ali Kedhodayi, bugünkü açıklamasında, 6.
maddedeki belirsizlik nedeniyle gözden geçirilmesi için tasarıyı meclise geri
gönderdiklerini söyledi. Tasarı aynı gün içinde mecliste yapılan düzenlemenin
ardından onay için AKK’ye tekrar gönderildi.
Daha önce de muhafazakarların gündeme getirdiği tasarının
yasalaşıp onaylanmasının önünü, ABD’de başkanlık değişimi öncesi İsrail’e mal
edilen Fahrizade suikastı açtı.
Fahrizade’nin başında bulunduğu kuruma beş katı bütçe
Bu arada Ruhani hükümetinin meclis başkanlığına sunduğu 2021
bütçe taslağında suikasta kurban giden Fahrizade’nin başında bulunduğu kuruma
ayrılan pay dikkati çekti.
Her zamankinin tersine bizzat Ruhani değil de temsilcisi
tarafından sunulan bütçe taslağında, Fahrizade’nin başkanlığındaki Savunma
Bakanlığı Araştırma ve İnovasyon Kurumu’na ayrılan pay 5 katına çıkarıldı.
2020’de 47 milyar 36 milyon tümen (yaklaşık 2 milyon dolar)
olan Araştırma ve İnovasyon Kurumu bütçesi, 2021’de 245 milyar tümene (yaklaşık
10 milyon dolar) olarak belirlendi.
