Halkın ve silahlı kuvvetlerin kararlı duruşu, Beyaz Saray’ı bir kez daha yaptırımların kısır döngüsüne sürükledi. Ancak Tahran’ın bu seferki yanıtı oyunun kurallarını değiştiriyor. İran, ABD’nin bölgedeki tüm hayati damarlarını ve yüz milyarlarca dolarlık mevzilerini füze menziline alarak misillemeye hazırlanıyor.
Beyaz Saray’ın İran politikasındaki kısır döngü, ABD’nin askeri ve diplomatik bir çıkmaza girdiğini gösteriyor. ABD yönetimi, İran ile ticari ilişkisi olan ülkeleri izole etme tehdidiyle başarısızlıklarını telafi etmeye çalışsa da Çin ve Rusya’nın tek taraflı yaptırımlara katılmaması, küresel cephenin etkisini yitirdiğini ortaya koyuyor.
İran’ın Misilleme Yelpazesi Genişliyor
İran, ABD’nin bölgedeki askeri üslerini hedef alma aşamasından, Amerikan ekonomik ağlarını ve hayati altyapılarını vurma stratejisine geçiş yapıyor.
Milli Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Tümgeneral Rızai ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi’nin açıklamalarında vurgulanan ana hususlar şunlardır:
- Ekonomik Tesislerin Hedef Alınması: Ekonomik ablukanın sürmesi halinde, ABD’nin bölgedeki petrol ve ticaret şirketlerinin doğrudan hedef alınacağı uyarısı yapıldı.
- Hürmüz Boğazı’nın Ötesindeki Seçenekler: Fars Körfezi’ndeki ticaret ve enerji yollarının tıkanmasının tek aracın Hürmüz Boğazı olmadığı, ABD şirketlerinin bölgedeki varlığının İran için doğrudan misilleme unsuru haline geldiği belirtildi.
Bölgedeki Amerikan Ekonomik Varlığı Menzi̇lde
İran’ın yeni yanıt stratejisi, ABD ve müttefiklerinin Orta Doğu’daki devasa yatırımlarını riske atıyor:
- İsrail: Bölgedeki 430’dan fazla çok uluslu teknoloji şirketinin büyük çoğunluğu Amerikan menşelidir (Google, Amazon, Intel, Microsoft, Nvidia vb.). Bu şirketler, İsrail’in teknoloji ihracatının %60’ını ve Ar-Ge harcamalarının %40’ını oluşturmaktadır.
- Birleşik Arap Emirlikleri: BAE’de 1500’den fazla ABD şirketi faaliyet göstermektedir. Özellikle Dubai entegre ekonomik bölgelerinde 112’den fazla firma bulunurken, Upper Zakum ve Shah petrol sahaları ExxonMobil gibi ABD devlerinin katılımıyla işletilmektedir.
- Suudi Arabistan: 700’den fazla ABD şirketinin aktif olduğu ülkede, ABD’nin doğrudan yatırımı 15,4 milyar dolara ulaşmıştır. Nvidia, Amazon ve Google gibi devler milyarlarca dolarlık veri merkezleri inşa ederken, SAMREF rafinerisi gibi tesisler ExxonMobil ortaklığıyla yönetilmektedir.
- Katar, Kuveyt ve Bahreyn: Katar’ın Kuzey Sahası LNG projesinde ExxonMobil’in 29 milyar dolarlık yatırımı bulunurken; Kuveyt ve Bahreyn’de yüzlerce ABD şirketi savunma, enerji ve finans sektörlerini elinde tutmaktadır.
CNN: Trilyon Dolarlık Yapay Zeka ve Veri Projeleri Tehdit Altında
CNN’in analizine göre, çatışmanın şirket çıkarlarına sıçraması bölgedeki dijital yatırımları sekteye uğratıyor. Körfez ülkelerinin ABD ve Çin’in ardından dünyadaki 3. büyük Yapay Zeka (AI) merkezi olma hedefi (2 trilyon doları aşan yatırım taahhüdü), veri merkezlerinin askeri hedef haline gelme riskiyle belirsizliğe girdi.
Amazon’un Bahreyn’deki veri merkezine yapılan füze saldırısı, teknoloji altyapılarının kırılganlığını kanıtladı. Savaş riski sigorta primlerinin fırlaması ve sigorta şirketlerinin yeni projeleri teminat altına almaktan kaçınması, teknoloji devlerinin bölgeden kaçışını tetikliyor.
Oyunun Kuralları Değişti
Yaptırımlar, ABD için askeri ve siyasi başarısızlıkları örten bir araç haline gelmiştir. Ancak İran’ın kurumsal ve ticari çıkarları misilleme kapsamına almasıyla denklem değişmiştir. Beyaz Saray yaptırım baskısını sürdürdüğü takdirde, bölgedeki yüz milyarlarca dolarlık yatırımlarının güvenlik riskini ve olası yıkımını kabullenmek zorunda kalacaktır.
kayhan.ir
