Üniversitesi’nden Prof. Dr. Erinç Yeldan’ın hazırladığı Covid-19 Raporu,
salgının gayri safi yurt içi hasılada (GSYH) yüzde 26.7, toplam istihdamda ise
yüzde 22.8’lik kayba neden olacağını ortaya koyuyor.
Sözcü’den Özlem Ermiş Beyhan’ın haberine göre, işsizlik
oranı yüzde 14 düzeyinden yüzde 33’e yükselecek. Çalışma, işsiz sayısının 4.7
milyon kişiden 11.7 milyona çıkacağına vurgu yapıyor. Tüm bu gelişmelerin
sonunda hane halkı harcanabilir gelirlerinin 2019’a görece olarak yüzde 46
düşeceği tahmin ediliyor. Rapora göre, bu büyük çöküşün gelir eşitsizliklerini
daha da derinleştirmemesi için halka dağıtılacak doğrudan bir gelir desteğinin
faydası, maliyetinden çok daha fazla olur.
‘Gelir desteği verilsin’
Prof. Voyvoda ve Prof. Yeldan, Covid-19 virüsünün yol açtığı
krizin, Türkiye ekonomisinin makroekonomik dengelerinin zayıf olduğu ve
özellikle kamu kesiminde bütçe açığının yüksek ve sabit sermaye yatırım
performansının gerilemekte olduğu bir konjonktürde yaşandığını vurguluyor.
Raporda Türkiye’nin krize karşı politika önlemlerinin
etkinliğini de kısıtlayan bu zayıflıklarla uygulanabilecek alternatif bir
politika paketi tasarlanıyor. Bu paketin önceliği hane halkları emek
gelirlerinin desteklenmesi. Bu çerçevede önerilen “emek gelir desteği”
paketinde, ücretliler ortalama ücretin yüzde 50’si kadar bir ödeme ile
destekleniyor, küçük ve orta boy şirketler ve kendi hesabına çalışan kesime
destek veriliyor ve kamu tüketim harcamaları yüzde 20 düzeyinde artırılıyor.
Model sonuçları emek gelir desteği paketinin mali yükünün
2019 sabit fiyatlarıyla 123.5 milyar TL düzeyinde olacağını ve 2019 milli
gelirinin yüzde 2.9’una ulaşacağını gösteriyor.
‘Bütçe açığı azalır’
Çalışmaya göre, böyle bir paketin uygulanması ile, hane
halkları kullanılabilir ücret geliri kayıplarının yüzde 85’i telafi ediliyor ve
yurt içi GSYH Covid-19 salgınının yaratması muhtemel düzeye görece yüzde 60’lık
bir kazanım sağlıyor. Bunun da ötesinde bu model bütçe açığını yarı yarıya
azaltıyor. Model sonuçları, böyle bir programın özellikle ara ve yatırım
malları üreten sektörlerde canlanma yaratacağını gösteriyor.
‘Çarpan etkisi yaratır’
Prof. Voyvoda ve Prof. Yeldan salgının derinleştireceği
gelir eşitsizliğine karşı emek gelir desteğine öncelik verilmesi gerektiğini
belirtiyor. Raporda, emek gelir desteğinin neden gerekli olduğu şu ifadelerle
ortaya konuyor:
“Toplumun sağlığı nedeniyle faaliyeti durdurulan ve gelirini
kaybeden insanlara bizzat öncelikle toplumun destek olması gerekir. İkinci olarak,
bu yönde bir gelir desteği ekonomik daralmayı azaltır; dolayısıyla, odaklanmış
emek gelir desteği programı sadece destek olunan kişilere değil, çarpan etkisi
ile tüm topluma olumlu katkıda bulunur.”
