Nükleer Doktrin Değişikliği Neden Toplumsal Bir Talebe Dönüştü?

Betul

Nükleer silah üretimi bahanesiyle İran’a karşı iki topyekûn savaşın geride bırakılması ve İran’ın azami iş birliğine rağmen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) bu saldırıların gerçekleşmesine yardımcı olması, İran’ı şu gerçeklik duvarıyla yüz yüze getirdi: Ülke için caydırıcılık oluşturmak ve yeni bir saldırıyı önlemek istiyorsa, nükleer doktrinini gözden geçirmelidir.

Nükleer silah üretimi bahanesiyle İran’a karşı iki topyekûn savaşın yaşanması ve İran’ın UAEA ile azami düzeyde iş birliği yapmasına karşın Ajans’ın bu saldırılara zemin hazırlaması, İran’ı caydırıcılık tesis etmek ve olası yeni saldırıları engellemek adına nükleer doktrinini yeniden değerlendirme zorunluluğuyla karşı karşıya bıraktı.

Artık İran’ın nükleer doktrininde değişiklik ve gözden geçirmenin gerekli olmadığına inananların sayısı oldukça azdır. İran’ın nükleer programında nasıl bir revizyona gidilmesi gerektiğine dair farklı argümanlar öne sürülse de; kimileri “nükleer belirsizlik” politikasının sürdürülmesi gerektiğini savunurken, kimileri silah denemesi yapılması ve taktik nükleer silah üretimine yönelinmesi gerektiğini dile getiriyor. Bazıları ise dünyaya net bir mesaj vereceği gerekçesiyle Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’ndan (NPT) çekilmenin öncelikli olması gerektiği görüşünde.

Uzmanlar Meclisi Sekreterliği tarafından yayımlanan ve “NPT’den çekilme gerekliliği”, “ülkenin savunma doktrininin değiştirilmesi” ve “gerekli caydırıcılığın oluşturulması” konularına vurgu yapan bildiri, toplumsal taleple birleşerek İran yönetiminin nükleer doktrinini gözden geçirmeye her zamankinden daha fazla yaklaştığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdi.

Nükleer Doktrin Değişikliği; Ulusal Bir Talep

12 günlük savaştan üç ay sonra ve dayatılan yeni savaşın başlamasına altı ay kala Şehit Ali Laricani, İnkılap Rehberi’nin Eserlerini Koruma ve Yayınlama Ofisi ile yaptığı söyleşide, “NPT’nin bizim için hiçbir faydası olmamıştır” demişti. Şehit Kemal Harrazi de İran’a yönelik 12 günlük savaşın başlamasından bir yıl önce El-Cezire’ye verdiği demeçte, “İran’ın varlığı tehdit edilirse nükleer doktrinimizi değiştirmek zorunda kalırız” vurgusunda bulunmuştu. 40 günlük savaşın başlamasından 9 ay sonra, İran’a yönelik deniz ablukasının sürdüğü ve yine nükleer bahane üzerinden yeni bir savaş gölgesinin ülkenin üzerinde dolaştığı bir ortamda; nükleer doktrin değişikliği gerekliliği İran yönetiminin kesin ve yaygın söylemine dönüşmüştür. Nitekim Muhammed Cevad Laricani gibi isimler de açık bir ifadeyle “nükleer kapasiteyle silahlanmalıyız” vurgusunu yapmaktadır.

İran Meclisi (Baharistan) milletvekilleri ilk kez Eylül-Ekim 2024 (Mehr 1403) döneminde İran’ın savunma doktrininin değiştirilmesi gerekliliği konusunu gündeme getirmişti. Bu yılın Kasım ayı ortalarında (Aban ayı ortası) Uzmanlar Meclisi de aynı konuya ilişkin bir bildiri yayımladı. Bildirinin bir bölümünde şu ifadelere yer verildi: “NPT’den çekilme konusunun incelenmesi, ülkenin savunma doktrininin gözden geçirilmesi ve gerekli caydırıcılığın oluşturulması kaçınılmaz bir zorunluluk haline gelmiş; genel ve ulusal bir talebe dönüşmüştür.” Bildirinin devamında yetkililerden, İnkılap Rehberi’nin yönlendirmelerinden yararlanarak bu talebe dikkat etmeleri istendi.

Bu bildirinin yanı sıra, Cuma İmamları Politika Belirleme Konseyi Başkanı Hüccetülislam Ali Ekberi’nin de Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’ndan çekilmemiz gerektiği yönündeki açıklaması, uzmanlar tarafından kamuoyunda dile getirilen görüşlerin salt bir medya tutumunun ötesinde olduğunu ve uygulamada ciddi bir iradenin söz konusu olduğunu ortaya koydu. Bu tutumlar, yeni bir savaşın başlamasını önlemek için nükleer doktrin değişikliğine gidilmesi gerektiği yönündeki kamuoyu algısıyla da örtüşmektedir.

Tecrübe; Nükleer Doktrin Değişikliği İsteğinin Temel Nedeni

Hem yönetim kademesinde hem de toplumun genelinde bu talebin şekillenmesinin nedenini son iki savaşın tecrübesinde aramak gerekir. İran, savaş başlamadan önce çatışmayı önlemek ve nükleer programının barışçıl olduğunu kanıtlamak için azami iş birliği ve esneklik göstermişti; ancak nihayetinde UAEA, İran tesislerine ait bilgileri paylaşarak ve yanlı raporlar yayımlayarak İran’a karşı savaş başlatılmasına ortak oldu. Bu somut tecrübe, Ajans ile iş birliği yapmanın ve nükleer programı mevcut haliyle sürdürmenin yalnızca ABD’nin bahane üretmesine zemin hazırladığını ve Washington’ın aşırı taleplerini durdurmayacağını kanıtladı.

Caydırıcılık Üretimi ve Nükleer Doktrinin Değiştirilmesi

İşte bu nedenle İran, 40 günlük savaşı geride bıraktıktan sonra UAEA müfettişlerinin ülkedeki varlığını tamamen yasakladı, nükleer belirsizlik politikasını sürdürdü ve nükleer doktrinin değiştirilmesi ile NPT’den çekilme yönündeki ulusal talebi gündeme taşıdı. Bu talebin dile getirilmesi ve medyada yer bulması birkaç temel amaca hizmet etmektedir:

  1. Düşmanların zihnindeki “zayıflamış İran” algısını bozmaktadır.
  2. Düşmanlara, İran’ın doktrin değişikliği konusunda ciddi olduğunu kanıtlamaktadır.
  3. Ülke için caydırıcılık üretilmesine katkı sağlamaktadır.
  4. İran’ın bu yolda halkının genel desteğine ve rızasına sahip olduğunu göstermektedir.

İran’ın tesislerine yönelik saldırı tehditlerinin dile getirildiği bir konjonktürde, İran’ın nükleer güç konusundaki yaklaşımını değiştirmesi, düşmanları İran’a karşı yeni saldırı koordinatları belirleme hususunda ciddi tereddütlere sevk edecektir. Nükleer tesislere yönelik herhangi bir saldırının, İran’ı nükleer doktrinini değiştirme konusunda daha da kararlı hale getireceği açıktır.

Not: bu analiz snn.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir

Bu Haberi Paylaş
Yorum Bırakın