Rasthaber – Irak parlamentosundaki mevcut 329 sandalye genellikle Şii, Sünni ve Kürt partiler ve koalisyonlar arasında bölünecek ve bazı sandalyeler az sayıda bağımsız partiye gidecek. Bu seçime katılan en önemli siyasi parti ve koalisyonlar ve bunların seçim düzenlemeleri şöyledir:
A) En önemli Şii koalisyonları ve listeleri
Irak tarihi boyunca marjinalize edilen Şii çoğunluk, Saddam’ın düşüşünden bu yana Irak hükümetinin yapısında önemli bir etki elde etmeyi başarmış ve o zamandan beri parlamentoda çoğunluğu elinde bulundurarak bir hükümet kurmuştur. Irak seçimlerinin bu turuna, bazıları yeni kurulan dokuz büyük Şii koalisyonu ve siyasi liste katılıyor. Bu seçime katılan en önemli Şii koalisyonları ve listeleri şunlardır:
1- El-Fetih ve el-Benna
Bu koalisyon, 2018 yılında Bedir Teşkilatı Genel Sekreteri Hadi el-Amiri başkanlığında kuruldu ve Bedir Teşkilatı ve Haşdi Şabi Komutanı Ahmed el-Esedi liderliğindeki El-Sened Cemiyeti ve Asaib Ehli Hak Hareketi Genel Sekreteri Kays Hazali liderliğindeki Sadigun Hareketi gibi siyasi grupları kendi tarafına çekti.
Hammam el-Hamudi başkanlığındaki Yüksek İslam Meclisi, el-Amel el-İslami Teşkilatı, Hasan es-Sari başkanlığındaki el-Cihad el Benna Hareketi ve Ketaib-i Seyyid’üş Şüheda, Irak parlamento seçimlerinin bu turunda el Fetih koalisyonunun diğer müttefikleridir. El Fetih Koalisyonu bir sonraki seçimde 73 adayla katılacaktır.
2- Kanun Devleti
Bu koalisyon, 2006’dan 2014’e kadar iki dönem üst üste Irak Başbakanı olan Nuri el Maliki tarafından yönetiliyor. Maliki liderliğindeki İslami Dava Partisi, Beşair Hareketi, Irak Türkmenleri İslam Birliği Partisi (Şii), birkaç dönem milletvekili olan Hannan el-Fetelavi başkanlığındaki İrade Hareketi Partisi, Mean Li’l Kanun Partisi ve Bidaye Hareketi Partisi bu koalisyonda müttefiktir ve bu seçimlere 72 adayla katılacaktır.
3- Guvve Li Devlet Li Vataniye
Bu koalisyonun Başkanı Ulusal Hikmet Hareketi Lideri Seyyid Ammar Hekim’dir ve Haydar İbadi başkanlığındaki Nasr ve Islah Koalisyonu ve el-Med el-Iraki, el-Mutemer el-Vatani ve Tayyar Vataniyyun Hareketi bu koalisyonda bulunmaktadır. Bu koalisyon seçimlere 78 adayla katılacaktır.
4- El-Sadr
Bu hareketin başkanı Mukteda Sadr’dır ve bu hareket dışında hiçbir aday ve parti bu harekette bulunmamaktadır ve bu koalisyon seçimlere 95 adayla katılacaktır.
5- El-Akd el-Vatani Koalisyonu
Yeni kurulan bu koalisyona Haşdi Şabi Teşkilatı Başkanı Falih Feyyaz başkanlık etmektedir. Falih Feyyaz başkanlığındaki El-Eta Hareketi, el-İslami Partisi (Sünni), el-Subat el-Iraki, Tayyar el-Islah el-Vatani, Tecemmu Rical el-Iraki, el-Varisun el-İslami ve el-Hazm el-Vatani bu koalisyonda yer almaktadır ve bu koalisyon seçimlere 80 adayla katılmaktadır.
6- Gadimun li’l Tagir
Yeni kurulan bu koalisyonda, siyasi partisi veya örgütü olmayan, sadece iş adamları ve bağımsız uzmanlar bulunmaktadır ve Iraklı işadamı Hüseyin el-Ramahi bu koalisyona başkanlık etmektedir ve rakip koalisyonlar arasında en fazla adayla yani 182 adayla bu seçimlere katılmaktadır.
7- Hak Hareketi
Bu Harekete, Hüseyin Munis başkanlık etmektedir ve Hüseyin Munis, bu hareket kurulmadan önce Irak Ketaib Hizbullah Hareketinin Sözcüsüydü ve geçen Temmuz ayında bu görevinden istifa etti ve bu koalisyon seçimlere 32 adayla katılacak.
8- El-Omg-e el-Vatani
Bu yeni koalisyona Dava Partisinin eski lideri Halid Esedi başkanlık ediyor ve Dava partisinden ayrılan bazı teşkilatlar bu koalisyonda yer alıyor ve bu koalisyon seçimlere 37 adayla katılacak.
9- Tesmim Hareketi (Karar)
Tehaluf el-Tesmim Hareketine Amir el-Fayiz başkanlık ediyor ve bu koalisyonda birkaç siyasi parti ve koalisyon yer alıyor. Bu hareket, Mevcut Basra Valisi Esed el-Ayidani’nin aralarında bulunduğu 46 adayla bu seçimlere katılacak.
B) Ehli Sünnet siyasetçilerin en önemli koalisyonları
1-Azm-i Irak
Bu koalisyon Iraklı tanınmış bir işadamı olan Hamis el-Hancer tarafından yönetiliyor. Hamis el-Hancer başkanlığındaki el-Meşru el-Arabi gibi parti ve teşkilatlar, şu an tutuklu bulunan Cemal el-Kerbuli başkanlığındaki el-Halel, eski Enerji Bakanı Kasım el-Fehdavi başkanlığındaki el-Vefa, el-Mesar el-Medeni, el-Ketalet’ul Iraki el-Hürre, el-Tecemmü el-Medeni li’l Islah, el-Tasaddi, el-Mecd el-Iraki gibi teşkilatlar bu koalisyonda yer alıyor ve bu koalisyon seçimlere 123 adayla katılacak.
2- İntikam el-Vatani
Bu koalisyona Irak parlamentosunun şu anki başkanı Muhammed el-Halbusi başkanlık ediyor ve bizzat başkanlığını yaptığı El-Tegaddum Partisi ve el-Hayyar el-Arabi, Tecemmü el-Teavun, el-Hak el-Vatani Partisi, Muktedirun li’l Selem ve el-Benna, Tecemmu Nehzeti Cil ve el-Mubaderet’ül Vataniye Partilerini kapsıyor ve bu koalisyon seçimlere 105 adayla katılacak.
3- Cephetü’l İnkaz
Bu koalisyona Irak parlamentosunun eski başkanı Usame el-Necifi başkanlık ediyor.
4-El-Meşru el-Vatani el-Iraki
Bu koalisyona, tanınmış bir Iraklı işadamı olan Cemal el-Zari başkanlık ediyor.
C) En önemli Kürt koalisyonları ve partileri
18 Ekim parlamento seçimlerinde Kürdistan Bölgesi’nden 146 aday parlamentoda 46 sandalye için yarışacak ve bunlardan en önemlileri şunlardır:
1- Kürdistan Demokrat Partisi
Partinin başkanlığını Irak Kürdistan Bölgesi eski başkanı Mesud Barzani yapıyor ve aday listesi Kürdistan Bölgesi içinde ve dışında 11 ilde 55 adayla yarışan partinin üyeleriyle sınırlıdır.
2- Kürdistan İttifakı
Merkezi Süleymaniye’dir ve Lahor Şeyh Cengi tarafından yönetilmektedir. Bafel Talibani başkanlığındaki Kürdistan Yurtseverler Birliği, Nuşirvan Mustafa başkanlığındaki Goran, el-Cephe el-Türkmeniye el-Irakiye ve el-Adalet el-Türkmeni el-Iraki, el-Hak el-Medeni el-Türkmeni, el-Karar el-Türkmeni, Vefa el-Türkmeni Hareketi, İyla Türkmenleri, el-İradet’ül Türkmeni ve el-Kavmiye el-Türkmeni Hareketini kapsamaktadır ve bu koalisyon seçimlere 42 adayla katılacaktır.
Bu arada, bazı Kürt partileri yaklaşan seçimlerde bireysel olarak yarışıyor ve herhangi bir koalisyona katılmadılar, örneğin; Kadihi Kürdistan, Hürrak el-Cil el-Cedid, el-Adl el-Kürdistaniye Cemaati….
D) Yeni partiler
Bu partilerin çoğu, 2019 yılında Ekim gösterileri olarak bilinen protestoların ardından kurulmuştur. Yüksek Seçim Kuruluna kayıtlı parti sayısı 40’tır, ancak adaylarının isimleri hala listelerde ve oy pusulasında olmasına rağmen, çoğu seçimleri boykot etmeye ve seçimlere katılmaya karar vermişlerdir.
Ekim 2019’daki protestolarda yeni kurulan sekiz partinin seçimlerde yer alması bekleniyor ve bunlardan en önemlileri şunlardır:
1-Meşrek el-Farici başkanlığındaki Nazil Ahiz Hakkı Hareketi ve bu hareket 19 adayla seçimlere katılacaktır.
2- Ala el-Rakibi başkanlığındaki İmtidad Hareketi ve bu hareket seçimlere 38 adayla katılacaktır.
E) Boykot edenler
1- Ulusal Koalsiyon
Bu koalisyona, el-Vefak el-Vatani partisinin lideri ve 2004’teki geçici hükümette Irak eski Başbakanı olan İyad Allavi başkanlık ediyor.
2- Tehaluf el-Medeni el-Demokrati
Bu koalisyona Ali Rafii başkanlık ediyor ve istifa eden bir milletvekili olan Raid el-Fehmi başkanlığındaki Irak Sosyalist Partileri, el-Baska el-Vatani ve el-Tayyar el-İctimai el-Demokrati hareketleri bu koalisyonda yer alıyor. Şimdiye kadar Yüksek Seçim Kurulunda isimleri kayıtlı olan 23 aday faaliyet gösteriyor ve bu isimler önümüzdeki seçimlerde sandıkta yer alacaktır.
