gerilimle birlikte Rusya yönetimi tarafından sıkça vurgulanan, NATO’nun doğuya
genişlememesi konusunda Batı tarafından verilen sözü ortaya koyan 1991 yılına
ait bir belge yayınladı.
Spiegel’in haberine göre, Doğu ve Batı Almanya’nın
birleşmesi sürecinde Sovyetler Birliği’ne NATO’nun doğuya genişlemeyeceğine
dair söz verildiğini gösteren belge, Boston Üniversitesi Uluslararası İlişkiler
Bölümü’nden Doç. Joshua R. Itzkowitz Shifrinson tarafından İngiltere Ulusal
Arşivi’nde bulundu.
Mart 1991’de Batı Almanya’nın eski başkenti Bonn’da
gerçekleştirilen ve ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya’nın dışişleri bakanlığı
siyasi direktörlerinin katıldığı Orta ve Doğu Avrupa’da güvenlikle ilgili toplantının
tutanağı olan bu belgede, Batı’nın İttifak’ın Almanya’nın doğusuna
genişlemeyeceğini SSCB’ye vaat ettiği belirtiliyor.
Belge, ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya temsilcilerinin
Doğu Avrupa ülkelerinin NATO’ya alınmasının kabul edilemez olduğu konusunda
anlaştığını gözler önüne seriyor.
Spiegel’in yayınladığı belge görüntüsüne göre Almanya
Dışişleri Bakanlığı Siyasi Direktörü Jürgen Chrobog, “2+4 müzakerelerinde,
NATO’yu Elbe’nin ötesine genişletmeyeceğimizi açıkça ifade ettik. Bu nedenle,
Polonya ve diğer ülkelere NATO üyeliği teklif edemeyiz” ifadelerini
kullanıyor.
ABD’li temsilci Raymond Seitz da, aynı fikirde olduğunu
söylüyor:
“2+4 müzakerelerinde ve diğer müzakerelerde Sovyetler
Birliği’ne, Sovyet birliklerinin Doğu Avrupa’dan çekilmesinden fayda sağlama
niyetinde olmadığımızı açıkça belirttik. … NATO doğuya resmi ve gayri resmi
olarak genişlememelidir.”
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, geçen hafta Almanya
Başbakanı Olaf Scholz’la düzenlediği ortak basın toplantısında Rusya’nın
Ukrayna’nın NATO üyeliği sorununu şimdi, Batı’yla yürütülen müzakere sürecinde
çözmek istediğinin altını çizmişti.
Putin, “Harika bir ifade kullandınız: ‘Önümüzdeki
yıllarda Ukrayna’nın NATO’ya alınmayacağını söylüyorlar.’ ‘Söylüyorlar’ ne
demek? Uluslararası ilişkilerde ‘söylüyorlar’ ifadesinin ne anlama geldiğini
anlamamız gerekli. Bize 30 yıldır NATO’nun genişlemesinin bir gün bile
Rusya’nın sınırlarına doğru olmayacağını söylüyorlar, ancak bugün NATO
altyapısını direkt evimizin yanında görüyoruz. (Ukrayna’nın üyeliği) Yarın
olmayacağını söylediniz. Peki ne zaman olacak? Yarından sonra mı? Bu, bizim
için tarihsel perspektifte neyi değiştirir? Hiçbir şeyi. Bugün Ukrayna’nın
NATO’ya girmeye hazır olmadığını duyuyoruz, biz bu tezi biliyoruz. Yarın
almayacaklarını ama Ukrayna’yı buna hazırladıklarında alacaklarını söylüyorlar.
Ancak bu bizim için çok geç olabilir. Bu nedenle, bu sorunu hemen şimdi, en
kısa zamanda, müzakere sürecinde barışçıl araçlarla çözmek istiyoruz.
Çekincelerimizin partnerlerimiz tarafından duyulacağını ve ciddiye alınacağını
umuyoruz” demişti.
Sputnik
