saldırılarında soykırım suçu işlediği için Güney Afrika Cumhuriyeti tarafından
açılan davadaki ihtiyati tedbir taleplerine ilişkin kararı bugün açıklayacak.
Mahkemenin kararı Hollanda’nın Lahey kentinde kamuya açık
görülecek oturumda bugün Türkiye saatiyle 15.00’te ilan edilecek.
Güney Afrika İsrail’in Gazze’deki saldırılarında 1948
tarihli Birleşmiş Milletler (BM) Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması
Sözleşmesi’ni ihlal ettiği gerekçesiyle açtığı davada acil ihtiyati tedbirler
alınmasını talep etmişti.
Başvurunun 29 Aralık’ta, ilk duruşmaların 11-12 Ocak’ta
yapıldığı UAD’de bugün ihtiyati tedbir taleplerine ilişkin karar açıklanacak.
Güney Afrika Uluslararası İlişkiler ve İşbirliği Bakanı Naledi Pandor bugünkü
oturumda ülkesini temsil edecek.
BM’nin en üst mahkemesi olan UAD’nin bugünkü kararına
ilişkin dört senaryo dile getiriliyor:
1) Uluslararası Adalet Divanı Güney Afrika’nın İsrail’in
Gazze’deki askeri operasyonunu durdurması dahil 9 talebinin tamamını kabul
edebilir.
2) Taleplerden yalnızca bir kısmını kabul edebilir. Örneğin
ateşkesi kabul etmeyebilir ancak Gazze’ye insani yardımın girişine ilişkin
ihtiyati tedbir kararı alabilir.
3) Güney Afrika’nın taleplerini reddedip mahkeme kendisi
başka bazı ihtiyati tedbir kararlarına hükmedebilir.
4) Mahkeme davayı reddedebilir.
Tedbir kararı ne anlama geliyor
Divan’ın vereceği karar, İsrail’in Soykırım Sözleşmesi’ne
aykırı hareket edip etmediğine ilişkin olmayıp sadece muhtemel soykırım
tehlikesine karşısında oluşacak zararların önüne geçmek için davada nihai karar
verilinceye kadar tarafların uyması gereken geçici önlemler anlamına geliyor.
Divan, tedbir taleplerine ilişkin yaptığı incelemede Güney
Afrika’nın “makul” gerekçeler sunmasını yeterli bulurken, Gazze’de soykırımın
gerçekleşip gerçekleşmediğine ilişkin incelemesini davanın esasına ilişkin
safhada gerçekleştirecek.
Tedbir kararı bağlayıcı mı?
Divan Şartı’nın 59. maddesi uyarınca UAD’nin aldığı
kararlar, taraflar için bağlayıcı durumda iken üçüncü ülkeler için kararın
bağlayıcılığı bulunmuyor.
Divan, hükmettiği kararları BM’nin ilgili kurumlarına da
tebliğ ediyor ve İsrail, Divan’ın muhtemel tedbir kararına uymazsa bu durumda
Güney Afrika konuyu BM Güvenlik Konseyi’ne taşıyarak Divan kararının
uygulanması için harekete geçilmesini talep edebiliyor.
Divan’ın kararlarını icra ettirmek için kendi askeri gücü
veya organı bulunmazken bu kararların uygulanması büyük oranda BM Güvenlik
Konseyi’nin tasarrufunda bulunuyor.
Divan’ın kararı sonucu oluşacak politik baskı sebebiyle
üçüncü devletlerin İsrail’e açıktan askeri ve siyasi destek vermesinin çok daha
zorlaşması muhtemel.
Davanın seyri ne olacak?
Tedbir talepleri davanın ilk aşaması olurken, bundan sonraki
adımda önce “ilk itirazlar” safhasına geçerek Divan’ın yargı yetkisi
ve kabul edilebilirlik şartları sağlanırsa daha sonra “davanın
esası”na ilişkin yargılama yapılıyor.
Divan’ın kararları kesin ve itiraza tabi değil.
Güney Afrika hangi tedbirleri talep etti?
Güney Afrika, Divan’dan, İsrail’i “soykırım yapmamaya,
soykırımı önlemeye ve soykırımın faillerini cezalandırmaya” zorlamak için
geçici tedbir uygulanmasını istiyor.
Bu tür geçici tedbirler, dava süreci devam ederken durumun
daha da kötüleşmesini önlemeyi amaçlıyor.
Güney Afrika, şu 9 ihtiyati tedbir kararına hükmedilmesini
talep ediyor.
Bu kapsamda Güney Afrika, Divan’dan;
1- Gazze’deki askeri operasyonları derhal durdurmasına,
2- Kontrolü altındaki herhangi bir grup tarafından,
Gazze’deki herhangi bir askeri operasyonu ilerletecek adımlar atmamasına,
3- Filistinlilere yönelik soykırımın önlemesi için gerekli
tüm makul tedbirleri almasına,
4- Soykırım Sözleşmesi’nin 2. maddesi kapsamına giren her
türlü eylemden kaçınmasına,
5- Yerlerinden edilenlerin evlerine dönerek yeterli gıda,
su, yakıt, tıbbi ve hijyen malzemeleri, barınak ve giysi dahil olmak üzere
insani yardıma erişiminin sağlamasına,
6- Soykırıma karışanların cezalandırılmaları için gerekli
adımları atmasına,
7- Soykırımın delillerini muhafaza etmesine ve bu amaçla
gelen uluslararası görevliler ve diğer yetkililerin Gazze’ye erişimini
engellememesine,
8- Verilen tedbirleri uyguladığına ilişkin Divan’a düzenli
rapor sunmasına,
9- Davayı zorlaştıracak veya uzatacak eylemlerden
kaçınmasına hükmetmesini istiyor.
