Haber kaynakları, ABD Başkan Yardımcısı tarafından Milli Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri’ne, İran ve ABD müzakerelerinin başlamasını vurgulayan bir mektup gönderildiğini bildiriyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri saldırıların yeniden başlama olasılığını bir kez daha gündeme getirdiği bir sırada, Wall Street Journal gazetesinin ABD Başkan Yardımcısı JD Vance tarafından İran Milli Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai’ye bir mektup gönderildiğine ilişkin haberi, Tahran ile Washington arasında yeni bir iletişim kanalının aktif hale geldiğini gösteriyor; gazetenin yazdığına göre amacı, İran-ABD müzakerelerinin yeniden başlama imkanını incelemek ve yeni bir çatışma dalgasını önlemektir.
Wall Street Journal, Amerikalı yetkililere ve bilgili kişilere dayandırdığı haberinde, Vance’in bu mektubu Trump’ın talimatıyla gönderdiğini ve iki tarafın müzakere için ortak bir çerçeveye ulaşıp ulaşamayacağını anlamaya çalıştığını bildirdi; muhtemelen ABD Başkanı’nı İran’a karşı kısa ama şiddetli bir saldırı emri vermekten caydırabilecek bir çerçeve.
New York Times gazetesi, bir Amerikalı ve bir İranlı yetkiliye dayandırarak mektubun Pazar günü Katar’ın arabuluculuğuyla Rızai’ye teslim edildiğini bildirdi.
Bu habere göre Vance mektubunda, anlaşmazlıkların doğrudan müzakereler yoluyla çözülmesinin zaruretini vurguladı ve İran’ın nükleer dosyasının görüşmelerin en başından itibaren gündeme alınmasını talep etti.
New York Times, Vance’in önerisinin kabul edilmesi halinde müzakerelerin ön koşulsuz başlayacağını ve önümüzdeki haftanın başından itibaren Katar veya Türkiye’de yapılabileceğini yazdı. Gazeteye göre, Vance’in ABD adına müzakereleri yürütme önerisi İranlı liderler tarafından olumlu karşılandı.
Bu haberdeki önemli husus; Vance’in mektubunun, anlaşmazlıkları sona erdirmeye yönelik kapsamlı bir önerinin aksine, barış anlaşmasına dair somut detaylar içermemesi ve daha çok müzakereler için bir çerçeve oluşturma imkanına odaklanmış olmasıdır. Böylece şu anda yürütülen süreç, bir anlaşmaya varıldığının göstergesi olmaktan ziyade, iki tarafın siyasi iradesini tartma ve diyalog yolunu açma çabasıdır.
Neden Muhsin Rızai?
İran Milli Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai’nin bu mesajın muhatabı olarak seçilmesi de anlamlıdır. Wall Street Journal’ın yazdığına göre bazı Amerikalı yetkililer, İran’ın güvenlik yapısındaki nüfuzlu ve sert tutumlu figürlerle görüşmenin farklı sonuçlar getirebileceğine inanıyor.
Aynı zamanda bu seçim, olası müzakerelerin bileşimi ve yönetim biçimi üzerinde etkili olabilir. Eğer Rızai temasların ana merkezlerinden biri haline gelirse, İran’ın diğer siyasi ve diplomatik figürlerinin karar alma veya müzakere sürecindeki rolü değişebilir.
Vali Nasr’ın Şüphesi; Diplomasi mi Yoksa Seçim Hesabı mı?
Johns Hopkins Üniversitesi Profesörü ve Obama hükümetinin Orta Doğu Danışmanı Vali Nasr, bu girişim hakkındaki değerlendirmesinde önemli bir çelişkiye parmak basıyor: Vance, MAGA hareketinin destekçi tabanının bazı kesimleri arasında savaşın popüler olmadığı ve 2028 başkanlık seçimlerinin de siyasi hesaplarının ufkunda yer aldığı bir ortamda diplomasi yolunu açmaya çalışıyor.
Bu açıdan bakıldığında mektup Vance’e, savaşın yeniden başlaması halinde çatışmayı önlemek için çaba sarf ettiğini iddia etme imkanı verebilir. Bununla birlikte Nasr’ın asıl şüphesi önceki müzakerelerin geçmişine dayanıyor; Vance’in mutabakat zaptına ulaşma sürecine katıldığı, ancak ardından anlaşmanın yürütülmesi sorumluluğunun Marco Rubio’ya devredildiği ve yaklaşık iki hafta sonra savaşın yeniden başladığı döneme.
Bu tecrübe Tahran’ın hesaplarını etkileyebilir. İran, mevcut diplomatik çabanın da uygulama aşamasında askeri kararlarla veya Washington’ın yeni talepleriyle etkisiz hale geleceği geçici bir anlaşmayla sonuçlanmasından endişe edebilir.
Dolayısıyla Tahran için mesele sadece bir mesaj almak veya müzakereyi kabul etmek değildir; ABD’nin taahhütlerinin güvenilirlik derecesi ve çatışmanın tekrarlanmasını önleyecek pratik garantilerin varlığı önem taşımaktadır.
Bölgesel Arabulucular ve Başlangıç Noktası Üzerindeki Anlaşmazlık
Wall Street Journal haberinin yayınlanmasıyla eş zamanlı olarak, bölge ülkelerinin iki tarafın tutumlarını yakınlaştırma çabaları da devam ediyor. Yayınlanan haberler, Katar’ın rolüne ve mesajların iletilmesi ile olası anlaşma çerçevelerinin incelenmesinde Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye gibi ülkelerin eşlik ettiğine işaret ediyor.
Bu arada temel anlaşmazlık hâlâ taahhütlerin uygulanma sırasındadır. Tahran, nükleer müzakerelere girmeden önce ekonomik baskının, deniz ablukasının kaldırılması ve dondurulan varlıkların serbest bırakılması yönünde somut adımlar atılmasını istiyor; buna karşılık Washington, yaptırım imtiyazları verilmeden önce nükleer dosya hakkındaki görüşmelerin başlamasını talep ediyor.
Aşamalı güven artırıcı fikirlerin inceleme altında olduğunu gösteren 7 günlük plan ve arabulucuların önerilerine ilişkin yayınlanan raporlar mevcuttur. Bununla birlikte Hürmüz Boğazı, yaptırımlar, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetimi ve nükleer taahhütlerin sınırları üzerindeki anlaşmazlıklar varlığını korumaktadır.
İran’ın 7 günlük planı hakkında ve Seyyid Abbas Irakçi’nin en son tutumunda, 28 Ekim 2026 Çarşamba gecesi X ağında şunları yazdı: Cesur Silahlı Kuvvetlerimiz vatanı savunmaya tamamen hazır olmakla birlikte, İran diplomasiye başarı fırsatı vermeye devam edecektir. Irakçi şunları ekledi: Yedi günlük planı bir haftadan daha kısa bir sürede bile uygulayabilecek fikirleri incelemek için aracılarla yakın ve sürekli temasımızı sürdüreceğiz.
Vance’in mektubu, askeri seçeneği korumanın yanı sıra Washington’ın diplomasi yolunu test etme çabasının bir işareti olarak görülmelidir; ABD’nin saldırıdan vazgeçtiği yönünde kesin bir delil olarak değil.
Yetkililer Vance’in mektubunda müzakerelerin yapılacağı belirli bir yerin tayin edilmediğini iddia ettiler; ancak her iki yetkili de doğrudan müzakerelerin muhtemelen önümüzdeki haftadan itibaren Katar veya Türkiye’de başlayabileceğini söylediler.
Not: bu analiz tabnak.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
