Dün İran’ın misilleme saldırısında ICL Rotem’in hedef alınması, sadece bir “gübre fabrikasının” vurulması değil, aynı zamanda küresel askeri tedarik zincirinin önemli bir halkasına yönelik yapılmış stratejik bir hamle gibi görünüyor.
ABD-İsrail’in ortak saldırılarını sürdürdüğü İran İsrail’e ve bölge ülkelerindeki ABD üslerine yönelik misillemelerine devam ediyor.
Dün de İsrail’deki Hayfa, Dimona, Hadera, Tel Aviv’in kuzey ve güneyi dahil olmak üzere 70’ten fazla nokta füzelerle hedef alındı. İran Devrim Muhafızları “Sadık Vaat 4 Operasyonu”nun 81. dalgası kapsamındaki saldırıların “İmad”, “Kıyam” ve “Hürremşehr 4” füzeleriyle gerçekleştirildiğini duyurdu.
Bu hedeflerden biri de İsrail’in güneyinde Necef’te, Dimona Nükleer Santrali’nin de bulunduğu bölgede yer alan sanayi bölgesiydi. İran’dan gönderilen füzeler hedefe isabet etti.
İsrail ordusundan yapılan açıklamada, İran’dan füze ateşlendiğinin tespit edildiği ve hava savunma sistemlerinin bunları önlemeye çalıştığı bildirildi.
İsrail basını füzenin isabet ettiği bölgeyle ilgili detaylı bilgi paylaşmadı, söz konusu alanda maddi hasar meydana geldiği kaydedildi. Can kaybı olmadığı söylendi. Ancak daha önemlisi hedef alınan fabrika ve ABD’yle ilişkileri.
ICL Rotem’in İsrail açısından önemi
İran’ın dün vurduğu ve Dimona Nükleer Santrali’nin bitişiğinde bulunan “ICL Rotem” adlı kimya kompleksi sıradan bir sanayi tesisi değil.
ICL Rotem’in temelleri 1952 yılında bizzat İsrail hükümeti tarafından Necef Çölü’ndeki fosfat madenlerini işletmek amacıyla atıldı. 1968’de kurulan Israel Chemicals Ltd. (ICL) bünyesine katıldığında da devlet mülkiyetindeydi. İsrail hükümeti, 1992 yılında şirketi halka açmaya başladı. 1995-2000 yılları arasında hisselerinin neredeyse tamamı satıldı. Şu an ana hissedar, İsrail’in en zengin ailelerinden olan Ofer ailesine ait Israel Corporation. Şirket hisselerin yaklaşık yüzde 44’üne sahip.
ICL Rotem (ve çatı şirketi olan ICL Group) doğrudan bir devlet kuruluşu olmasa da devlete çok sıkı bağlarla bağlı. Necef’teki madenler devlet arazisinde. ICL Rotem bu madenleri işletmek için devletten belirli süreli imtiyaz alıyor. Yani madenler devletin, işletme hakkı şirketin.
ICL Rotem İsrail’in enerji, tarım ve savunma sanayisi için kritik bir önem taşıyor. Şirket aynı zamanda 2030 yılına kadar Ölü Deniz’den Filistin kaynaklarını çıkarma haklarında münhasır bir tekel sahibi. ICL Group’un alt kuruluşu olan Dead Sea Works (Ölü Deniz İşletmeleri), 1961 yılında çıkarılan bir yasayla bölgede mineral çıkarıyor.
Beyaz fosfor doğada saf halde bulunmaz; fosfat kayalarından elde edilir. ICL Rotem’in Necef Çölü’ndeki madenlerinden bu fosfatı çıkaran ve işleyen ana merkez olduğu düşünülüyor.
Şirket hangi madeni çıkarıyor?
ICL Rotem, bölgedeki devasa fosfat madenciliği ve gübre üretiminin yanı sıra yüksek saflıkta fosforik asit üretimiyle biliniyor.
Peki fosfat madenciliği nerede kullanılıyor?
Beyaz fosforun ana hammadde kaynağı fosfat kayaları. ICL Rotem ise beyaz fosfor tedarik zincirinde kilit bir rol oynuyor. ICL Group’un ABD’deki iştiraki olan ICL-IP America, ABD Savaş Bakanlığı (Pentagon) ile yapılan sözleşmeler kapsamında ABD ordusuna beyaz fosfor tedarik eden ana firma.
2020-2023 yılları arasında Pentagon’un ICL’den yaklaşık 180 bin pound (yaklaşık 82 ton) beyaz fosfor sipariş ettiği ve ödemesini de yaptığı biliniyor.
ICL, ABD’ye beyaz fosfor satıyor, ABD bunu mühimmat haline getiriyor sonra bu mühimmatlar askeri satış programları kapsamında tekrar İsrail ordusuna gönderiliyor. Yani madenler, Necef’ten çıkıp dünyayı dolaştıktan sonra mühimmat olarak bölgeye geri dönüyor ve Gazze ile Lübnan’da halkın üzerinde kullanılıyor.
ICL Rotem’in çıkardığı ve “yeşil fosforik asit” veya “beyaz fosforik asit” haline getirdiği hammadde, grubun diğer tesislerinde, ABD veya İsrail içindeki diğer birimlerde beyaz fosfor elementine dönüştürülüyor. Yani Rotem, bu ölümcül maddenin dünyadaki en büyük kaynak noktalarından biri.
ICL, teknik olarak dünyadaki tek üretici olmasa da, 2020-2024 periyodu boyunca ABD ordusunun beyaz fosfor mühimmatları için tek yasal ve stratejik adresiydi. 2025 yılında yapılan sözleşmeler tartışmalı hale gelse de, son durum tam olarak belli değil.
İsrail yerleşim yerlerinde kullanılması yasak olan ve buralarda kullanılması savaş suçu sayılan beyaz fosforu özellikle Gazze ve Lübnan’da kullanıyor.
sol
