Batı Asya (Orta-Doğu) kadim uygarlıklarında Melik, Emir, Mülkün Sahibi, Kral gibi lakapları olan Hükümdar, Seçkinler Meclisi tarafından sadece iki sene için seçilirdi. Bu uygulamayı ortadan kaldırmak isteyen, farklı otorite tamahları olana, yasalara uymayanlara, yasaları kendisine uyarlayanlara DİKTATÖR denildi.
AZGIN BOĞA
DİK-TORO kökenlidir. DİK, erkek gücü, penis, horozun gagalaması, boğanın toslaması manasındadır. İngilizcedeki DİCK (penis) isminin de kökenidir. TORO (aslında İngilizcedeki th misali Arapçadaki sa harfiyle yazılan SOR boğa demektir. Ser, Sera, Sara, Tor, Tores, Toros, devrim, isyan, şahlanmak, çılgınca hareket etmek manasındadır. Hükümdar kızgın boğa gibi davrandığında, zincirini koparmış boğanın davranışlarını sergilerse; kural tanımaz, etrafa kriz ve anarşi yayarsa, Meclise saygı göstermezse ona DİK-TATÖR yani çiftleşmek için serserice davranan azgın boğaya benzetmişler.
Viktor Mihail Orban, uysal bir boğa olarak hizmetkar tevazuuyla Macaristan’ı mega yapmaya geldi. Macaristan’da 1998-2002 ve 2010-2026 dönemlerinde toplamda 20 sene iki kez başbakanlık yaptı. Kesintisiz 16 yıllık iktidardan sonra Orban seçimi kaybetti. Macaristan’ı Orban’laştıran Viktor Mihail’in inşa ettiği Fidesz/NER rejimi mi değişecek yoksa sadece Orban ve “ticaret, bürokrasi ve finans çetesi” mi değişecek?
MAGYAR’IN ÖNÜNDEKİ ZORLUKLAR
45 yaşındaki Peter Magyar (Macar) muhafazakâr elit çevrelerle köklü münasebetleri olan bir aileden geliyor. Dedesi Pal Eross ülkede tanınmış, TV programları olan bir hukukçuydu. Eski Macaristan Cumhurbaşkanı Ferenc Madl, Magyar’ın vaftiz babasıdır. 2023’te boşandığı eski eşi Judit Varga, Orban Hükümeti’nde Adalet Bakanı’ydı.
Macaristan’ın “kurtarıcısı” olarak sunulan Peter Magyar, seçimde alt ettiği Orban’ın inşa ettiği rejim sayesinde önemli siyasi ve maddi kazanımlar elde etti. Macar Kalkınma Bankası Hukuk Bölümü Başkanı’ydı. Çeşitli devlet şirketlerinde yönetim kurulu üyesiydi. Yani “anti-yolsuzluk savaşçısı” olmadan önce rejimin nimetlerinden bolca istifade etmiş. Kanaatimce Magyar’ın en büyük imtihanı ülke içinde “tüm kurumları” ele geçirmiş fesat bürokratlar, medya patronları, savcılar, hâkimler, ordu, emniyet ve istihbarat teşkilatı ile bunların güçlü bağlantılar inşa ettiği yerli büyük tefeciler, haramiler, görücü usulü ihale milyarderleri ve yurt dışı sermaye ile ördükleri güçlü ağ ile olacaktır.
ORBAN’IN ÇEVRESİ
Zira Orban’ın babası Gyozo Orban, taş ocağı, inşaat, maden sektöründe büyüdü. Devlet altyapı projeleriyle bağlantılı ihalelerden büyük kazanç sağladı. Damadı Istvan Tiborcz, Orban’ın en büyük kızı Rahel Orban’ın eşi. Gayrimenkul, bankacılık, lojistik, turizm, özel sermaye fonları alanında büyüdü.
Bugün Granit Bank, lüks oteller, lojistik ve emlak yatırımlarıyla anılıyor. Seçim sonrası ABD’ye taşındığı ve varlıklarını korumaya çalıştığı iddiaları da çıktı. Çocukluk arkadaşı Lorinc Meszaros “Orban’ın cüzdanı” diye anılıyor. Bir zamanlar tesisatçıydı. Sonra birkaç yıl içinde Macaristan’ın en zengin insanlarından biri oldu. Serveti milyar avro seviyesinde tahmin ediliyor. Devlet ihaleleriyle büyüdüğü iddia ediliyor.
Orban’ın eşi Aniko Levai muhalefetin iddiasına göre büyük iş bağlantılarını daha çok damat ve arkadaş çevresi üzerinden yürütüyordu. Kızı Rahel Orban lüks turizm, moda, otelcilik ve elit yaşam tarzı üzerinden gündeme geldi. Budapeşte’de ve yurt dışında lüks yaşamı sık sık eleştirildi. Eşi Tiborcz’la birlikte “iktidar zenginliği” sembolü olarak görülüyor.
Bu yüzden Péter Magyar’ın hedefi doğrudan Orban’ın banka hesabı değil, bu ağı çözmek olacak. Gránit Bank, 4iG, Opus Global, oteller, medya şirketleri, özel fonlar, asıl savaş orada olacak gibi görünüyor.
Bu depremin ülkede ve yakın-uzak ülkelerde yaratacağı sarsıntılar birçok ilişkiyi yerle bir edecek cinsten olduğu aşikâr. Orban, Fidesz (Macar Yurttaş Birliği)/NER (Ulusal İşbirliği Sembolü-Düzeni) kıssadan hisse “Milli Birlik ve Dayanışma İçinde Mega Macaristan’ı İnşa” edeceğini vadederek ve 2/3’lük parlamento çoğunluğunu elde ederek iktidar oldu.
İKİNCİ BÜYÜK MEYDAN OKUMA
Son merhalede bu rejimin geldiği noktayı özetleyecek olursak; mutlak tekelci bir otoriteye dönüştü. Medyayı sadece kontrol etmedi, en etkili olanları “adamları” tarafından satın alındı. Yargıyı hükümetin elinde sopa ve yakın iş dünyası çevresinin önünü açan, kollayan bir aparata dönüştürdü. Macaristan mega olamadı ama Orban, ailesi, akrabaları ve yandaşları süper mega olmayı başardı. Bunlarla mücadele etmek kolay olmayacak. Yeni Başbakan Magyar için ikinci büyük meydan okuma, Victor Mihail Orban’ın Netanyahu, Trump, Putin ve Erdoğan ile “devlet babında” ve “şahsi” sahip olduğu ilişkilerin akıbetiyle ilgili gelişecektir.
Not: Gelecek yazımızda Orban’ın Netanyahu, Putin, Trump ve Erdoğan ile inşa ettiği “devlet ve özel” ilişkileri ne olacak, “ülkemize gelirse göz altına alınır” diyerek Netanyahu’ya “rest” çeken Magyar seçimin ardından Netanyahu’yu arayarak “sıcak” bir telefon görüşmesini neden yaptı, Moskova Magyar’ı neden tebrik etmedi, Erdoğan’ın Magyar’ı tebriği Orban döneminde inşa edilen ilşkileri korumaya yetecek mi, ayrıntılı anlatacağız.
