İran ile savaş, bölgedeki Amerikan üslerini artık hem ABD hem de onlara ev sahipliği yapan ülkeler için potansiyel bir tehdide dönüştürdü.
Birleşik Krallık’ın Gloucestershire bölgesindeki Royal Air Force (RAF) Fairford üssünden 1999 yılının Mart ayında havalanan iki B-52 stratejik bombardıman uçağı, güneydoğu yönüne doğru hareket etmişti. Aralarında ikişer dakikalık fark bulunan yedi uçak daha bu uçuşa katılmıştı. Bu uçuşlar, ABD ve NATO liderliğindeki Yugoslavya bombardımanının başlangıcıydı; söz konusu operasyon boyunca Fairford üssü hem Amerikan bombardıman uçaklarının ana kalkış platformu hem de savaş uçakları için yakıt ikmal istasyonu olarak hizmet vermişti.
Bu İngiliz üssü, 2003 yılındaki Irak Savaşı’nda ve ABD ile İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü ortak savaşın ilk aşamalarında da benzer bir rol üstlenmiştir.
Ancak ABD, ekim ayında 12 B-1 Lancer bombardıman uçağının tamamını Gloucestershire üssünden çekti. ABD, bu adımı söz konusu uçakların artan İran tehdidi karşısında güvenli olmadığına dair endişelerin artması üzerine attığını açıkladı.
Fairford üssü, bu durumla karşı karşıya kalan tek Amerikan tesisi değildir. ABD, ayın başlarında İngiltere’deki bir diğer üssünden (RAF Mildenhall) de 12 uçağını tahliye etmiştir.
Bunun yanı sıra temmuz ayında, savaş sırasında ağır hasar alan Körfez ülkelerindeki üslerinde bulunan çok sayıda askerî teçhizatını Ürdün’deki üslere taşıdığına dair raporlar yayımlanmıştır.
Raporlar, Washington’ın o dönemde bu teçhizatın bir kısmını İsrail’e nakletme planını da değerlendirdiğini ortaya koymaktadır.
Ev Sahipliği Denkleminin Değişmesi
“Bu üsler onlarca yıldır ABD’nin askerî güç sergilemesi ve dünyanın uzak bölgelerindeki savaş operasyonlarını yürütmesi için en önemli araçlardan biri olmuştur.”
Washington’ın Avrupa’dan Körfez bölgesine kadar yakın müttefikleri için bu tesisata ev sahipliği yapmak, aynı zamanda dış tehditlere karşı bir güvenlik garantisine sahip olmak anlamına geliyordu.
Ancak analistlere göre İran’ın Orta Doğu’daki Amerikan tesislerine ağır hasar verme kapasitesi ve bu tehditlerin kapsamını İngiltere topraklarına kadar genişletmesi, bu stratejik varlıkları ilk kez hem müttefikler hem de bizzat Washington için potansiyel bir zayıf noktaya dönüştürmüştür.
Lancaster Üniversitesi Uluslararası Siyaset Profesörü Simon Mabon, Al Jazeera’ye yaptığı açıklamada, “ABD’nin güvenlik şemsiyesi çift keskinli bir kılıca dönüştü” ifadelerini kullandı.
Mabon sözlerini şöyle sürdürdü: “Amerikan üslerinin güvenliği sorgulandığında, Washington’ın bu üslerin stratejik avantajlarına yönelik hesapları da değişiyor. Avrupa ve Körfez ülkeleri, bu üslerin saldırı hedefi hâline gelmesiyle birlikte, onlara ev sahipliği yapmayı ciddi şekilde gözden geçirmek için daha fazla nedene sahiptir.”
ABD askerî üslerine ev sahipliği yapmak, uzun süredir Washington’ın Avrupa, Körfez ve Doğu Asya’daki müttefiklerinin güvenlik stratejisinin temel direklerinden biri olarak kabul ediliyordu.
Bu ülkeler, topraklarında Amerikan güçlerini konuşlandırarak karşılaştıkları tehditlere karşı caydırıcılık sağlamayı amaçlıyorlardı.
Eski ABD Başkanı Barack Obama bir zamanlar ülkesinin Körfez güvenliğine yönelik “sarsılmaz taahhüdünden” söz etmişti.
İngiltere de ABD ile olan ilişkisini her zaman “özel ilişki” olarak nitelendirmiştir. Londra ve Körfez ülkeleri geçmiş onlarca yılda kendilerini, mevcut ABD Başkanı Donald Trump iş başına gelmeden önce en azından iyi niyetli bir güvenlik garantörü olarak gören bir gücün gönüllü ortakları olarak tanıtmışlardı.
Bununla birlikte İran’a karşı yürütülen savaş, bu anlatıyı şüpheye düşürmüş ve bu taahhütlerin gerçek çıkarlarını ile Amerikan güçlerine ev sahipliği yapmanın ev sahibi ülkelerin güvenliği üzerindeki sonuçlarını sorgulamaya açmıştır.
Körfez bölgesinde İran, Amerikan üslerinin varlığını ev sahibi ülkelere saldırılmasının gerekçesi olarak açıkça beyan etmiş; Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Bahreyn ve Kuveyt’i hedef almıştır.
İran ayrıca önemli Amerikan askerî tesislerine ev sahipliği yapan Ürdün ve Irak’ı da bombardıman hedefi yapmıştır.
ABD Savunma Bakanlığı Başmüfettişi tarafından eylül ayında yayımlanan bir rapor, savaşın ilk dört ayında İran’ın gerçekleştirdiği saldırıların Kuveyt, Bahreyn, Katar, BAE, Suudi Arabistan, Irak, Umman ve Ürdün’deki Amerikan tesislerinde yüzlerce bina ve yapıyı tahrip ettiğini veya zarar verdiğini ortaya koymuştur.
Suudi Arabistan’daki Prens Sultan Hava Üssü’ne düzenlenen saldırıda en az beş adet KC-135 yakıt ikmal uçağı hasar görmüştür. Bir başka saldırıda ise yerde bulunan erken uyarı ve havadan komuta kontrol uçaklarından en az biri zarar görmüştür.
Uzmanlar, bu olayların Körfez ve Avrupa’daki Amerikan müttefiklerini zorlu bir güvenlik ikilemiyle karşı karşıya bıraktığını belirtmektedir. Amerikan güçlerine ev sahipliği yapmak, bu ülkeleri, çıkışında hiçbir rollerinin olmadığı bir savaşın misilleme saldırılarıyla yüz yüze getirebilmektedir.
Orta Doğu meseleleri analisti Muhammed Ali Şaabani, Al Jazeera’ye şu değerlendirmede bulundu: “Yabancı askerî üslere ev sahipliği yapmak her zaman bu üslerin sağladığı varsayılan güvenlik garantisiyle risklerin tartılmasını gerektirmiştir; ancak Körfez’deki Arap ülkelerinin bakış açısının açıkça değiştiği görülmektedir. Bu tesislerin savunmasızlığı, savaş istemeyen ve çıkışında gerçek anlamda bir karar rolü bulunmamasına rağmen bu girdabın içine çekilen ev sahibi devletler için giderek öncelikli bir endişe kaynağı hâline gelmektedir.”
Washington’ın Hesapları
Washington da benzer bir ikilemle karşı karşıyadır. Avrupa ve Orta Doğu’daki Amerikan üsleri bu ülkeye uzak bölgelerde askerî varlık gösterme ve savaşma imkânı tanımaktadır, ancak aynı varlık, İran’a karşı uzun bir potansiyel hedefler listesini hazırda sunmaktadır.
Mart ayında bir İran dronu, Kıbrıs’taki bir İngiliz üssünde yer alan uçak hangarına isabet etmiştir. ABD bu üssü istihbarat operasyonları ve lojistik destek için de kullanmaktadır.
Bulgaristan’ın, İran’a yönelik saldırılarda kullanılan uçaklara yakıt ikmali yapılması için Bezmer Hava Üssü’nü ABD’ye kullanmasına izin verdiğine dair haberlerin çıkmasının ardından Tahran bu NATO üyesi ülkeyi tehdit etmiştir.
Birkaç hafta sonra Bulgaristan Savunma Bakanı, Amerikan yakıt ikmal uçaklarının Bezmer üssünü kalıcı olarak terk ettiğini açıklamıştır.
Ülkenin Cumhurbaşkanı da “görevin sona erdiğini” duyurarak, üssün adını aldığı köyün sakinlerini rahatlatan bir kararı kamuoyuna bildirmiştir.
Orta Doğu’da da analistlerin belirttiğine göre, Amerikan güçleri tarafından kullanılan bazı önemli üsler neredeyse devre dışı kalmış; Kuveyt’teki üsler ise en büyük hasarı görenler arasında yer almıştır.
Şuveyh Limanı’na düzenlenen saldırıda altı Amerikan askeri hayatını kaybetmiş ve ABD ordusuna ait bir operasyon merkezi imha edilmiştir.
İran dronları ve füzeleri, Ali el-Salim Hava Üssü’ndeki havacılık tesislerine zarar vermiş ve buradaki çok sayıda personeli yaralamıştır. Buhayring Kampı’na yapılan saldırılar ise bakım, onarım ve yakıt ikmal tesislerinde hasara yol açmıştır.
Katar’da, İran’ın Al Udeid Hava Üssü’ndeki erken uyarı radar sistemine düzenlediği saldırı zarar yaratmıştır; bu üs, ABD Merkez Komutanlığı’nın (CENTCOM) hava operasyonları komuta merkezidir.
Bahreyn’de de bir İran dronu, ABD Donanması’na ait Beşinci Filo karargâhında bulunan iletişim ekipmanlarını hedef almıştır.
Bu hasarlar temel bir soruyu gündeme getirmiştir: ABD, bu üsler hedef alındıktan sonra buraları ne ölçüde kullanmaya devam edebilir?
Katar’daki Georgetown Üniversitesi’nde uluslararası ilişkiler ve Körfez çalışmaları profesörü olan Gerd Nonneman, Al Jazeera’ye yaptığı açıklamada, savaşın bu üslerin bazılarının “son derece savunmasız” olduğunu ve “kuruluş amaçları olan görevlerin birçoğunu artık yerine getiremediğini” kanıtladığını ifade etti.
Amerikan Üslerini Savunmak Neden Daha Zor Hâle Geldi?
King’s College London Savunma Çalışmaları Departmanı kıdemli öğretim görevlisi Mark Hilbourne, Al Jazeera’ye verdiği demeçte, “Büyük üsleri hedef almak artık gerçekten daha kolay hâle geldi” dedi.
Hilbourne sözlerini şöyle sürdürdü: “Nispeten ucuz balistik füzelerin yanı sıra bu imkânı tanıyan teknolojilerden biri de dronlardır.”
İran, düşük maliyetli ve yerli üretim dronlar geliştirmek için geniş çaplı yatırımlar yapmıştır; bu dronlar maliyetlerinin çok ötesinde hedeflere zarar verebilecek kapasiteye sahipken, aynı zamanda karşı tarafın çok pahalı önleyici füze stoklarını tüketebilmektedir.
İngiltere’deki Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü’nden (RUSI) araştırmacı Urban Cunningham, Al Jazeera’ye yaptığı değerlendirmede, “Üsleri hedef alabilecek aktörlerin yelpazesi değişti. Üsler daha savunmasız hâle geldi ve bu durum risk hesaplarını kökten değiştiriyor” ifadelerini kullandı.
Not: bu analiz farsnews.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
