Orta Doğu’da, ABD’nin askeri hareketliliğindeki artış ve diplomatik istişarelerin devam etmesiyle eş zamanlı olarak İran, Moskova ve Pekin arasındaki konumunu sağlamlaştırmaktadır.
Çinli teknoloji şirketi ByteDance’e ait olan özel Toutiao medya kuruluşu, İran’ın son dönemdeki askeri ve diplomatik gelişmelerini inceledi.
İran, Rus yapımı Suhoj-35 savaş uçaklarını satın aldığını ve ilgili çatışmaların sona ermesinin ardından bu uçakları teslim alacağını artık resmi olarak teyit etmiştir. Aynı zamanda ABD’nin Orta Doğu’daki askeri faaliyetleri artmış ve çok sayıda Amerikan askeri uçağı İsrail’e giriş yapmıştır. Bu arada İran ile ABD arasında müzakerelerin yapıldığına dair haberler de yayımlanmaktadır.
İran’ı çevreleyen güvenlik ortamı ve bu ülkenin savunma kapasitesini güçlendirme yönündeki genel eğilim incelendiğinde net bir sonuca varılabilir: İran’ın kararlı tutumları boşluktan ve desteksiz bir şekilde şekillenmemiştir; aksine yıllar süren yerli askeri kalkınmaya ve dış desteklere dayanmaktadır.
İran uzun süre dış yaptırımlar ve askeri baskılarla karşı karşıya kalmıştır. Bu nedenle bu ülkenin kapasitesini korumak ve güçlendirmek için izlediği savunma stratejisi; gelişmiş teçhizat ithalatına, yerli askeri endüstrilerin geliştirilmesine ve dış ortaklarla olan ilişkilerin pekiştirilmesine dayanmıştır. Suhoj-35 savaş uçaklarının satın alınması da tam olarak bu yaklaşımın çerçevesinde yer almakta ve İran’ın dış baskılarla mücadele sürecinde askeri güç temellerini sürekli olarak güçlendirmekte olduğunu göstermektedir.
İran hava kuvvetleri geçmiş yıllarda ağırlıklı olarak eski savaş uçaklarından oluşmaktaydı; kimileri uzun süredir hizmette olan ve performansları artık modern hava savaşı ihtiyaçlarıyla uyumlu olmayan uçaklar. İran, hava üstünlüğü sağlama ve taarruz operasyonları icra etme alanındaki kapasitesini yükseltmek amacıyla uzun süredir gelişmiş savaş uçakları satın almanın peşindedir.
Rus yapımı Suhoj-35 savaş uçaklarının girişi, İran hava kuvvetleri teçhizatının modernizasyon sürecindeki mevcut boşluğu bir ölçüde telafi edebilir ve Tahran’ın dış askeri baskılarla mücadele etmesi için yeni araçlar sağlayabilir. Bu hamle geçici bir silah alımı olmaktan öte, İran hava kuvvetlerinin modernizasyonu yolunda önemli bir adım teşkil etmektedir; bu adım, ülkenin genel savunma kapasitesinin artırılmasıyla doğrudan bağlantılıdır.
Suhoj-35 İran İçin Ne Anlama Geliyor?
Suhoj-35, yüksek manevra kabiliyetine, hedefleri tespit ve takip etmede kayda değer yeteneğe ve çok amaçlı görevler icra etme kabiliyetine sahip gelişmiş bir Rus savaş uçağıdır. İran’ın bu savaş uçaklarıyla donatılması, ülkenin hava kuvvetlerinin genel seviyesini belirgin bir şekilde yükseltebilir ve Tahran’ın hava üstünlüğü için rekabet etme ile uzun menzilli saldırılar düzenleme kapasitesini artırabilir.
Bu tür savaş uçaklarının hizmete girmesi, İran’ı bölgesel askeri yüzleşmelerde daha güçlü bir arka planla donatmakta ve dış askeri baskılara karşı ona önemli bir koz daha kazandırmaktadır.
İran’ın savaş uçağı satın alması aynı zamanda Tahran ile Moskova arasındaki askeri iş birliğinin derinleştiğinin açık bir göstergesidir. Rusya ve İran; enerji, askeri meseleler ve jeopolitik ilişkiler dahil olmak üzere çeşitli alanlarda birbirleriyle iş birliği yapmaktadır ve Su iki ülkenin askeri ilişkilerini daha da pekiştirebilir.
İran gelişmiş savaş uçaklarını teslim alarak hava kapasitesini artırmakta, Rusya da silah ihracatı pazarını genişletmek için yeni bir rota bulmaktadır. Bu ticarette her iki taraf da isteklerine ulaşmakta ve aralarındaki iş birliğinin temelleri daha da sağlamlaşmaktadır.
Bu anlaşma aynı zamanda her ikisi de dış baskılarla karşı karşıya olan Rusya ve İran’ın pozisyonlarını koordine etmekte ve iş birimlerini güçlendirmekte olduğunu göstermektedir. Tahran ile Moskova arasındaki ilişkilerin artık geçici iş birlikleriyle sınırlı kalmadığı ve kademeli olarak daha derin ve çok katmanlı bir ortaklığa doğru hareket ettiği anlaşılmaktadır.
İran ile Çin İlişkilerine Yeniden Bir Bakış
Çin ve İran uzun süredir dostane ve iş birliğine dayalı ilişkiler sürdürmekte olup ekonomik, enerji ve bölgesel meselelerde birbirlerine yakın pozisyonlar almaktadırlar. İran, dış baskılarla karşı karşıya olduğu koşullarda çeşitli ortakların desteğine ihtiyaç duymaktadır ve Çin, Tahran’ın en önemli iş birliği taraflarından biridir.
İran ile Çin arasındaki enerji ticareti, altyapı geliştirme alanındaki iş birliği ve iki ülkenin bölgesel meselelerdeki koordinasyonu, Tahran ile Pekin ilişkilerinin istikrarlı bir seyir izlemesine izin vermiştir. İran’ın Çin ile iyi ilişkilerini koruması, Tahran’a daha fazla seçim alanı sunmuş ve dış baskılarla mücadele etmek için onun diplomatik ve güvenlik alanlarındaki kapasitesini artırmıştır.
Rusya’dan gelişmiş Suhoj-35 savaş uçaklarının satın alınması ve Çin ile Rusya ile iyi ilişkilerin sürdürülmesi, İran’ın dış arka planının güçlenmesine yol açmıştır. Tam da bu mesele Tahran’ın baskılar karşısında daha büyük bir kararlılıkla görünmesini sağlamış ve ABD’nin Orta Doğu’daki askeri baskısının tek başına İran’ı geri çekilmeye mecbur bırakmasını engellemiştir.
İran’ın Kararlılığı Hangi Temellere Dayanıyor?
İran’ın cesur tutumları çeşitli faktörlerin birleşiminden oluşmaktadır.
Askeri alanda İran, gelişmiş teçhizat ithal etmenin ve yerli savunma sanayilerini geliştirmenin peşinde sürekli olarak koşmuş ve çeşitli tehditlerle mücadele etme kapasitesini artırmıştır.
Diplomatik alanda İran, Çin ve Rusya gibi ülkelerle iş birliği yapmakta ve çeşitli ortakların desteğine sahip bulunmaktadır. Bu husus Tahran’a, rekabetlerde ve diplomatik pazarlıklarda daha fazla seçenek sahibi olma imkanı tanımaktadır.
Ekonomik alanda da İran, enerji kaynaklarına dayanarak bağımsızlık alanını bir ölçüde korumayı başarmış ve dış pazarlara olan aşırı bağımlılığını azaltmıştır. Bu faktörlerin bütünü, İran’ın dış baskılar karşısında kayda değer bir tepki verme kapasitesine sahip olmasına ve diplomatik müzakerelerde pozisyonlarında daha büyük bir öz güvenle ısrar etmesine yardımcı olmuştur.
ABD’nin Askeri Baskısı ve İran’ın Kararlı Tepkisi
ABD’nin Orta Doğu’daki askeri hareketliliği, İran’ın kararlı tutumlarının zıt noktasında yer almaktadır. ABD, İsrail’e daha fazla askeri uçak göndererek bölgedeki askeri varlığını güçlendirmiş ve bu yolla İran’a daha fazla baskı uygulamayı amaçlamaktadır.
Bununla birlikte İran’ın ABD’nin baskıları karşısındaki tepkisi yumuşamamış ve Tahran kararlı tutumlarını sürdürmeye devam etmiştir. İran, ABD’nin baskılarıyla mücadele etmek için yeterli askeri ve diplomatik kaynaklara sahip olduğuna inanmakta ve diplomatik müzakerelerde kolayca taviz vermesinin gerekmediğini düşünmektedir.
ABD’nin azami baskı yaklaşımı, İran’ın mücadele azmini zayıflatmak bir yana, Tahran’ın askeri kapasitesini geliştirme kararlılığını bile güçlendirebilir. Washington’ın artan baskıları, İran’ı savunma ve caydırıcılık kapasitelerini artırması gerektiği sonucuna daha da ulaştırmıştır.
Askeri Yüzleşmenin Gölgesinde İran-ABD Müzakereleri
İran ile ABD arasındaki müzakerelerin ilerletilmesi, iki ülke arasındaki askeri yüzleşmenin devam etmesiyle eş zamanlı olarak sürdürülmektedir. ABD bir yandan askeri baskısını sürdürürken, diğer yandan İran’la temas kurmaya ve müzakere etmeye çalışmaktadır.
İran da kararlı tutumlarına ve dış desteklerine dayanarak müzakereler süresince daha elverişli koşullar elde etmeye çalışmaktadır. Müzakere ile baskının eş zamanlı olması, İran ile ABD ilişkilerinin karmaşıklığını göstermekte ve iki tarafın, çatışmanın ortasında bile diyalog ortamını tamamen kapatmadığını ifade etmektedir.
Her iki taraf da birbirlerinin kırmızı çizgilerini tartmakta ve müzakere yoluyla uzlaşıya varma olasılığını değerlendirmektedir. Böyle bir ortamda askeri saha ile müzakere masası birbirlerinden ayrı değildir; aksine her taraf sahadaki konumunu güçlendirerek müzakerelerde pazarlık için daha fazla koz elde etmeye çalışmaktadır.
İran’ın kararlı tutumları, askeri kapasitenin sürekli geliştirilmesine ve çeşitli dış iş birliklerine dayanmaktadır. Suhoj-35 savaş uçaklarının satın alınması ve Çin ile iyi ilişkilerin sürdürülmesi, aynı destekleyici yapının birer parçasıdır. ABD, sadece askeri baskıya dayanarak İran’ın stratejik tercihlerini zorlukla değiştirebilir.
İran’ın Suhoj-35 satın alması bölgenin askeri dengesini de etkileyebilir. İran hava kuvvetlerinin kapasitesindeki artış, bu ülkenin komşu ülkelerle ve ayrıca ABD’nin Orta Doğu’daki askeri güçleriyle kıyaslandığında güç denklemini değiştirecektir. İran’ın askeri teçhizatının yükseltilmesi, bölgesel askeri çatışmalarda yeni dinamikler ortaya çıkarabilir.
ABD, İran karşısındaki askeri üstünlüğünün hâlâ korunabilir olup olmadığını bir kez daha değerlendirmek zorunda kalacaktır. İran’ın askeri teçhizatını yenilemesi aynı zamanda çevre ülkelerin bölgenin güvenlik durumuna ilişkin algılarını ve değerlendirmelerini gözden geçirmelerine neden olabilir.
İran’ın Çin ve Rusya ile iş birliği, Tahran’a dış baskılarla mücadele etmek için daha fazla manevra alanı sağlamıştır. İran, ABD ile Rusya’nın mutabakatları ile ABD ile Çin’in ilişkileri arasında kendi yerini bulabilir ve farklı ortaklarla olan çeşitli ilişkilerini kullanarak dış baskıları dengeleyebilir.
Bu çok katmanlı diplomasi, İran’ın stratejik bağımsızlığını artırmış ve tek taraflı dış baskılar karşısında daha sakin ve esnek bir şekilde hareket etmesine imkan tanımıştır. İran’ın diplomatik tercihleri artık tek bir ortakla sınırlı kalmamakta, aksine bir dizi farklı tarafla yapılan iş birliğine dayanmaktadır.
ABD’nin İran’a Yönelik Politikasını Yeniden Gözden Geçirme Zorunluluğu
ABD, İran’ın kararlı tutumları karşısında Tahran’a yönelik politikasının etkinliğini bir kez daha gözden geçirmelidir. Sadece askeri baskıya dayanmak, İran’ı tutumunu değiştirmeye mecbur bırakma olasılığının zayıf olmasının yanı sıra, Tahran’ın çatışmacı yaklaşımını da şiddetlendirebilir.
ABD, kendi güvenlik mülahazalarını korurken bir yandan da İran’la diyalog yolları bulmalı ve her iki tarafın çıkarlarıyla uyumlu olan çözümler aramalıdır. İran ile ABD arasındaki çatışmanın devam etmesi ve şiddetlenmesi, bölgedeki istikrarsızlığı artırmakta ve taraflardan hiçbirinin uzun vadeli çıkarlarıyla uyuşmamaktadır.
Mevcut koşullarda, bu krizle bağlantılı taraflar pratik ve uygulanabilir çözümler sunmalıdır. İran da askeri kapasitesini geliştirmeye devam ederken, ABD ile yüzleşme riskini yönetmek için diplomatik yolları kullanmalı ve askeri çatışmanın kontrolden çıkmasına izin vermemelidir.
Tahran, Çin ve Rusya ile olan iş birliklerine dayanarak bölgesel meselelerde yapıcı bir rol oynayabilir ve gerilimlerin azaltılmasına ile çatışmaların şiddetlenmesinin önlenmesine katkı sağlayabilir. İran’ın kararlılığı sınırsız bir çatışmaya dönüşmemeli; aksine kontrollü, hesaplı ve sürdürülebilir bir yaklaşıma dayanmalıdır.
Gerilimi Azaltmanın Önemi
ABD, askeri baskılarının gerçek etki derecesini değerlendirmeli ve bölgedeki durumun kontrolden çıkmasına yol açabilecek aşırı baskı uygulamaktan kaçınmalıdır. Washington, güvenlik mülahazalarını korurken İran’la diplomatik müzakereler yoluyla ortak noktalar arayabilir ve çatışmanın şiddetlenme riskini azaltabilir.
ABD, İran’ın kararlı tutumlarının gerçek desteklere dayandığını ve tek taraflı baskının Tahran’ı rotasını değiştirmeye kolayca mecbur bırakamayacağı gerçeğini idrak etmelidir. Konuşma ve iş birliği, böyle bir durumda anlaşmazlıkları yönetmek için daha etkili bir yol olacaktır.
Rusya ve Çin de Orta Doğu’nun istikrarına yardımcı olmada yapıcı bir rol oynayabilirler. Moskova ve Pekin’in İran’la olan iyi ilişkileri, bölgesel diyaloglar için uygun iletişim kanalları sağlayabilir ve farklı tarafların anlaşmazlıkları yönetmesine yardımcı olabilir.
Bölgenin istikrarı, tüm tarafların ortak çıkarlarıyla uyumludur. Büyük güçler ve etkili ülkeler, Orta Doğu’daki gelişmelerin gerilimi azaltmaya doğru hareket etmesi için çaba sarf edebilir ve mevcut anlaşmazlıkların daha geniş çaplı çatışmalara dönüşmesini engelleyebilirler.
Uluslararası toplum da Orta Doğu’daki gelişmelerin seyrini dikkatle takip etmeli ve çatışan tarafları anlaşmazlıkları diyalog yoluyla çözmeye teşvik etmelidir. Orta Doğu’nun istikrarı, küresel enerji güvenliği ve bölgesel barışla doğrudan bağlantılıdır. Bu nedenle tüm taraflar, çatışmaların şiddetlenmesini önlemek ve bölgede barış zeminini hazırlamak için çaba göstermelidir.
not: bu analiz tahririeh.ir sitesinden alınarak tercüme edilmişir.
