Allame Tabatai’nin Deniz Yoluyla Yaptığı Hac Yolculuğunun Anlatılmamış Öyküsü

Betul

“Muhammed Hüseyin Tabatai”, ailenin en büyük oğulcuydu. Bu nedenle Tebriz halkının büyük oğula tanıdığı özel konum gereği, herkes ona baştan beri “Büyük Ağa” anlamına gelen “Büyük Ağa” (Büyük Bey) diyordu. Ancak Beytullah’a (Kabe) yaptığı hac yolculuğu onun unvanını ve tanınırlığını değiştirdi; gemiyle gerçekleştirilen ve 6 ay süren bu maceralı seyahat…

“Genel olarak Hacı Ağa’nın varlığından pek çok kez yararlanamazdık; çünkü günün çoğunu mütalaa ederek, ders çalışarak, tartışarak ve yazarak geçirirdi. Evimizde akşam yemeği saati de bu yüzden oldukça geç olurdu. Ancak buna rağmen akşam yemeğinden sonra mutlaka sohbet (şebnişin) düzenlerdik ve Hacı Ağa her akşam bir saatini aileye ayırırdı. Hacı Ağa her ne kadar özünde az konuşan biri olsa da, fırsat bulduğunda o kadar güzel konuşurdu ki dinlemeye doyamazdık. Hacı Ağa ile aramızdaki bu akşam meclislerinin konusu genellikle onun Necef’teki hatıralarıydı. Hacı Ağa’nın en tatlı anılarından biri de hac yolculuğuyla ilgiliydi; gemiyle yapılan o 6 aylık maceralı ve inişli çıkışlı yolculuk…”

Eskiden televizyon, cep telefonu ve sosyal medya yokken; uzun sonbahar ve kış geceleri, ailenin ve akrabaların bir araya geldiği, sevgi dolu sohbetlerle geçerdi. Seyahat hikâyelerinin, büyüklerin tanışma ve evlilik hatıralarının ve uzak geçmişteki toplu ziyaret maceralarının yâd edilmesiyle o geceler hem kısalır hem de tatlanırırdı. Allame Tabatai’nin evinde de bu akşam sohbetleri oldukça canlıydı. Ev halkı ise her zaman vuslatını ve meclisini arzuladıkları o sevgili babanın anılarını dinlemeye can atıyordu. Fıkıh, felsefe, tefsir ve irfan ehli olan o adamın, Mevla’nın (Hz. Ali) türbesinin civarında geçirdiği değerli ömrüne dair anlatacak çok şeyi vardı. Ancak bunların arasında Beytullah yolculuğunun hatırası bambaşkaydı…

Allame “Muhammed Hüseyin Tabatai”nin vefatının 25. yıl dönümü münasebetiyle, kızının naklettiği bu hac yolculuğunun duyulmamış hikâyesini birlikte okuyalım.

Necef, Gemi ve Mekke; 6 Ay Süren Bir Hikâye!

“Evde Hacı Ağa’nın gençlik yıllarına ait, nerede ve ne zaman çekildiğini bilmediğim bir fotoğrafı vardı; çünkü eskiden insanların farklı konumlarda fotoğraf çektirmesi pek yaygın deðildi. Bir gün sonunda anneme o fotoğrafın hikâyesini sordum. Hanım Çun (anneciğim) şöyle dedi: ‘Bu fotoğraf Hacı Ağa’nın Mekke’ye gittiği döneme aittir; Necef’ten yola çıkıp maceralı bir yolculukla Allah’ın evine gittiği zamanlara…’

O gün o fotoğrafın şifresinin çözülmesi, Hanım Çun’un bize Hacı Ağa’nın Mekke’ye gitme hikâyesini anlatması için bir vesile oldu. Hac macerası, o dönemde dini ilimler eğitimi için ailesiyle birlikte Necef’te ikamet eden Hacı Ağa’ma Tebriz’den büyükannem tarafından gönderilen önemli ve kader belirleyici bir telgrafla başlar.

Hanım Çun’un annesi Alaviye Hanım; Tebriz’in soylu ve zengin hanımlarından biri olup hali vakti yerinde olduğundan hacca gitmesi farz olmuştu. Ancak o dönemde Tebriz’deki aile bireylerinden hiçbiri kendisine eşlik edecek durumda değildi. Bu yüzden Necef’e telgraf göndererek, çok sevdiği ve gözdesi olan damadı Hacı Ağa’mın bu önemli yolculukta kendisine eşlik etmesini istedi.

Fakat Hacı Ağa’nın durumu farklıydı. Eğer Hacı Ağa ile ağabeyinin babalarından miras kalan çok sayıdaki mülk ve varlığı ölçü alınacak olsaydı, Hacı Ağa’mın da maddi durumu hac için yeterliydi. Ancak mesele şu ki, büyükbabamın vefatından sonra onların mal ve mülklerinin yönetimi Ayetullah Kadı’nın eline geçmişti ve onlar bizzat bu mallardan tasarruf edip örneğin hacca gidemiyorlardı.

Böylece büyükannemin o daveti bir hayra vesile oldu ve Hacı Ağa’nın hacca gitme engeli ortadan kalktı. Alaviye Hanım Tebriz’den Necef’e gitti ve birkaç gün sonra Hacı Ağa’m ile birlikte Irak’tan Allah’ın evini ziyaret etmek üzere Arabistan’a doğru yola çıktılar. Kaynana ve damadın gemiyle gerçekleştirdiği hac yolculuğu toplam 6 ay sürdü!”

Hacı Ağa Evimizin Masal Anlatıcısı Olduğu Zaman

Allame Tabatai’nin kızı Hacı Hanım Necmüseddat Tabatai, anıların yardımıyla 70 küsur yıl öncesine, Kum şehrindeki o mütevazı kiralık evine dönüyor; Hanım Çun ile Hacı Ağa’nın büyüleyici anlatımlarıyla, memleketleri Tebriz’deki ferah ve rüya gibi evlerinden henüz ayrılmış ve İmam Rıza’nın kız kardeşinin şehrinde (Kum) garip kalmış çocukların tatlı sarayına dönüştüğü o günlere… Allame’nin kızı, defterini sabırla yaprak yaprak açıyor ve benzersiz anne babasının şeker gibi tatlı rivayetlerinin lezzetine ortak ediyor bizi:

“Hacı Ağa’nın deniz yoluyla hacca gitme hikâyesini duyduğumdan beri zihnimde binlerce soru oluşmuştu. Çocuk aklımla o yolculuğu daha çok merak ediyordum ve nihayet bir gece bu fırsat bana, Bedri’ye ve erkek kardeşlerime nasip oldu.

Genel olarak Hacı Ağa’nın varlığından pek az yararlanabilirdik; çünkü günün çoğunu mütalaa ederek, ders çalışarak ve yazarak geçirirdi. Akşam yemeği saati de bu yüzden evimizde çok geç olurdu. Ancak buna rağmen akşam yemeğinden sonra mutlaka sohbetimiz olur ve Hacı Ağa her akşam bir saatini aileye ayırırdı. Hacı Ağa özünde sessiz ve az konuşan biri olsa da, fırsat düştüğünde çok güzel konuşur, bizimle şakalaşıp gülmekten geri durmazdı. Akşam meclislerimizin konusu çoğunlukla Necef hatıraları olurdu. Peygamberlerin hayatından ve Kur’an’ın sade ayetlerinden dinlemeye asla doyamadığımız tatlı rivayetler anlatırdı bize.

O gece akşam yemeğinden sonra Hanım Çun’un imaları ve işaretleriyle, hac yolculuğu konusunu açmanın ve o tarihi seyahatin iniş çıkışlarını dinlemenin tam zamanı olduğunu anladım. Böylece Hacı Ağa’nın etrafında halkalandık ve ondan hac hatıralarını anlatmasını istedik. Hacı Ağa da “yok” demedi ve gemi yolculuğu temalı evimizin gece masalları böylece başladı. O yolculuğun korku ve umutlarını o kadar tatlı anlatıyordu ki baştan ayağa kulak kesiliyorduk.”

Allame’nin Deniz Ortasında 6 Günlük Kayboluş Anlatısı…

Eski zamanlarda Irak’tan Arabistan’a su yoluyla yapılan seyahatler genellikle 6 gün sürerdi, ancak Hacı Ağa ile büyükannemin Necef’ten Mekke’ye yolculuğu 11 gün sürmüştü. Hacı Ağa o sakin sesi ve yumuşak tonuyla, bu 5 günlük gecikmenin sebeplerini öyle anlatıyordu ki coşku ve heyecana boğuluyorduk. Hacı Ağa şunları anlatıyordu:

“Yolun ortasında gemimiz fırtınaya ve dalgalara yakalandı. Dağ büyüklüğünde dalgalar gelip geminin gövdesine çarpıyordu. Metrelerce yükseklikteki bu dalgalar gemiyi o kadar çok salladı ki rotasından sapdı ve kaptan yolunu kaybetti. 5-6 gün denizde mahsur kaldık, ta ki Allah’ın lütfuyla kaptan ve mürettebat gemiyi nihayet ana rotasına döndürene kadar.”

Bu yolculuğun zorluklarının anlatılmasını beklerken, beklentimizin aksine Hacı Ağa gemi yolculuğunu çok sevmişti ve şöyle diyordu:

“Gemide seyahat etmek çok ilginç ve tatlıdır. İnsan gemiye bindiğinde her şeyden kopar. Ortada o ve bir deniz dolusu su vardır. Hiç kimseye ve hiçbir şeye erişimi yoktur.

Bir hadis vardır: Çölde yaşayan bir bedevi Hz. Peygamber’in (s.a.v.) huzuruna çıkıp sordu: ‘Nasıl Allah’ı görebilirim? Nerede ve nasıl O’nun varlığını hissedebilirim?’ Hz. Peygamber buyurdu ki: ‘Gemiye bin. Gemi denizin ortasına ulaştığında, artık kimseye ulaşamadığın o yerde, fırtına ve zorlukların ortasında kime sığındığına bir bak.’ Denizlerin ortasında umudun herkesden kesildiğinde, tek bir kişiye bağımlı ve umutlu olursun; o da Allah’tır.

Biz bu gerçeği gemi yolculuğunda bütün varlığımızla idrak ettik. Deniz kuşları sürüsü bir yere kadar gemiyi takip eder. Onların sesleri de kesilip artık onları göremediğinde, karayla hiçbir bağlantının kalmadığını anlarsın. Artık sadece sen, gemi ve su vardır. İşte o zaman sadece Allah’a sığınır ve ‘Allah’ım, kendin beni koru’ dersin…

İşte bu ruh halindeyken, bir sonraki ülkenin sahilinden 5-6 fersah kala, gemiden dökülen artıklarla beslenmeye gelen kuşların sesleriyle umut yeniden canlanır. Uzaktan iskeleyi gördüğünde ruhuna yeni bir can üflenir ve gurbet döneminin sona erdiğini hissedersin. Bence insanın ömründe en az bir kez gemiye binmesi ve bu durumu idrak etmesi çok güzeldir.”

Deniz Suyu Tadında Mercimekli Pilav!

Bu hikâyenin daha da cazip kısmı, Hacı Ağa’nın geminin içindeki atmosfere dair anlattıklarıydı. En küçük ayrıntısına kadar yaptığı tasvirlerle sanki elimizden tutup bizi geminin içine sokuyor ve farklı bölümlerini gezmemize izin veriyordu:

“Geminin içi tren gibi, yolcuların yerleştiği pek çok küçük kamaradan oluşur. Bize verilen kamarada başka bir hacı efendi ve eşi de kalıyordu. O hacı efendiyle, hanımlar rahat etsin ve göz göze gelmeyelim diye yan yana ve hanımlara sırtımız dönük oturmak konusunda anlaşmıştık.

Geminin görevlileri sürekli teftiş edip gemi pencerelerinin açık bırakılmamasını tembihliyorlardı. Şans o ki, bu hacı efendinin eşi sıcağı çok seviyordu ve bu yüzden pencereyi açıyordu. Öyle bir gün ki, öğle yemeği olarak bize mercimekli pilav getirmişlerdi ve yerken büyük bir dalga gelip gemiye şiddetle çarptı; pencereden odamıza çok miktarda su girdi; mercimekli pilavı ve her şeyi alıp götüren kirli bir su… Gemi görevlilerinden biri aceleyle gelip anlamadığımız bir dille, pencereyi neden açık bıraktığımız konusunda bize bayağı bir azarladı. Pencerelerin kapalı tutulması konusundaki o kadar ısrarın sebebi o zaman anlaşıldı…”

Hacı Ağa hikâyenin burasına geldiğinde gülümsedi ve şöyle devam etti:“Genel olarak geminin güvertesi çok kirli bir yerdir ve insanın güverteye çıkıp elbiselerinin ve bedeninin kirlenmemesi, necis olmaması gerçekten maharet ister. Her sabah güverteyi yıkarlardı ama yine de her zaman çok kirli kalırdı. Yolcular deniz tutmasından muzdarip olur, mide bulantısı yaşarlardı… Bu yüzden güverte hiçbir zaman temiz kalmaz. Ben belki de 11 günün sonunda elbisem ve bedenim tertemiz bir şekilde gemiden çıkabilen nadir kişilerden biriydim.”

“Büyük Ağa”, Hacı Ağa Olduğunda…

Damat ve kaynana nihayet Mekke’ye varırlar ve bu devirdeki hac seyahatlerinin aksine, Mekke ve Medine’de uzun süre ameller, ibadetler ve ziyaretlerle meşgul olurlar; öyle ki 6 ay sonra Necef’e dönerler! Hanım Çun şöyle anlatıyordu:

“Babanız ailenin ilk evladı ve büyük oğluydu; bu yüzden Tebriz halkının büyük oğula tanıdığı özel konum gereği herkes ona ‘Büyük Ağa’ diyordu. Bu hac yolculuğuna kadar böyle sürdü…

Necef’te aslen İsfahanlı olan bir hizmetçi kadınımız vardı. Babanız Mekke’den döndüğünde onu ilk gören kişi işte bu İsfahanlı hizmetçi oldu. O kadar heyecanlanmıştı ki kapı eşiğinden yüksek sesle bağırdı: ‘Hacı Ağa geldi, Hacı Ağa geldi…’ İşte o andan itibaren Büyük Ağa, Hacı Ağa oldu ve herkes ona bu şekilde seslenmeye başladı.”

Hanım Tabatai’nin yüzüne soluk bir gülümseme yerleşir ve aynı anda şöyle der:“Bazen bana ‘Neden babanıza Hacı Ağa diyorsunuz?’ diye sorduklarında, Hanım Çun’un bu hatırasını hatırlar ve derim ki: ‘Kendimi bildim bileli herkes ona Hacı Ağa derdi. Biz çocuklar da bu yüzden Hacı Ağa dedik…’”

Bu Haberi Paylaş
Yorum Bırakın