13 Kasım 2026 Cuma akşamı, Kongre ara seçimlerinden ve Cumhuriyetçilerin bu seçimlerdeki ağır yenilgisinden yalnızca 10 gün sonra, Amerikan semaları nadir görülen bir olaya tanıklık etti. 11 Eylül 2001 felaketinden ve Uçuşlardaki aksaklık nedeniyle 7000 uçuşun birkaç saatlik gecikmeyle karşı karşıya kaldığı Ocak 2023 krizinden sonra, ülke havacılık tarihinde üçüncü kez böyle bir olay yaşanmaktadır.
ABD genelindeki uçuşların tamamen durdurulması talimatı, Amerika’da şimdiye kadar bu seviyede örneği az görülmüş bir haberdi. Saatlerce binlerce uçak karaya çakıldı ve milyonlarca yolcu havalimanlarında perişan halde kaldı. Kriz o kadar derindi ki, Trump hükümetinin Ulaştırma Bakanı “Sean Duffy” bizzat kameraların karşısına geçerek sarsıcı bir itirafta bulundu: ABD hava trafik kontrol sistemi yıpranmış durumda ve 1980’lerin demode teknolojilerine dayanıyor. Duffy, Kongre’den şikayet ederek sistemin yeniden inşası ve onarımı için acil bütçe talebinde bulundu.
Bununla birlikte, bu hususta üç farklı görüş mevcuttur:
- Birinci Görüş: ABD’nin savaş yanlısı hükümetinin 12 Günlük Savaş ve Ramazan Savaşı’ndaki yenilgisi ve bugünlerde Trump’a yöneltilen yoğun eleştiriler göz önüne alındığında, bazılan bu durumun hükümetin kendi planı olabileceğine inanmaktadır. Trump’ın savaş yanlısı hükümeti, savaşa yeniden girilmesini haklı çıkarmak amacıyla 11 Eylül benzeri yeni bir senaryoyu yürürlüğe koyma peşinde olabilir. Netanyahu’nun savaşa yeniden girilmesi için Trump üzerindeki ağır baskısı düşünüldüğünde, bu seçenek hiç de uzak bir ihtimal değildir.
- İkinci Görüş: Yeni Kongre’nin Batı Asya’daki maceralara son verilmesi yönünde hükümete yaptığı baskı nedeniyle, Trump’ın bundan böyle bütçe temininde sorunlarla karşılaşacağı değerlendirilmektedir. Uçuşların radar ve hava trafik kontrol sistemlerinin eskiliği bahanesiyle durdurulması, sadece durumun vahametini gösterip Kongre’den bütçe koparmak amacıyla gerçekleştirilmiştir; yani ABD hava sistemlerinin durumu o kadar da vahim değildir ve bu senaryo Kongre’den bütçe elde etmek için tasarlanmıştır.
- Üçüncü Görüş: Bu uçuş durdurma olayının ciddi bir uyarı olduğu ve Amerika’nın durumunun aksine son derece vahim ve endişe verici olduğu yönündedir. Bu gelişme, bu türden yaşanacak olayların henüz başlangıcıdır. Bu teknik kriz, birkaç yönlendirici (router) ve anahtardaki (switch) basit bir arızanın ötesindedir; makro düzeyde birikmiş altyapı krizi, astronomik bütçe açıkları ve yönetsel felç ile karşı karşıya olan bir ülkenin çıplak gerçeğinin sembolüdür.
Ancak asıl soru şudur: Trump hükümeti, birikmiş bu iç krizlerle ve ülkenin hayati ağlarındaki yıpranmayla ilgilenmek yerine, bütçe imkanlarını ve odağını neden İran ile yürütülen masraflı savaşa ve Batı Asya bölgesindeki yıpratıcı maceralara yöneltmiştir?
Bu hususta birkaç noktaya değinmek gerekmektedir:
- ABD Hükümet Sorumluluk Ofisi’nin (GAO) 2026 yılı içerisinde yayımladığı rapor, bu felaketin boyutlarını belgeleyerek 138 hava trafik kontrol sisteminden üçte ikisinden fazlasının (51 sistem “sürdürülemez” ve 54 sistem “muhtemelen sürdürülemez”) kriz durumunda olduğunu belirtmişti. ABD’nin hava ulaşımı, enerji ve şehir suyu ağlarının yenilenmesi devasa yatırımlar gerektirirken, Beyaz Saray ulusal önceliklerini farklı bir doğrultuda tanımlamıştır; Batı Asya bölgesindeki savaş ve Amerikan vatandaşları için masraf üreten maceralar bunun bariz örneklerindendir. Trump hükümeti hayati iç altyapıların onarımı için “para eksikliğinden” bahsederken, bu ülkenin Batı Asya bölgesindeki savaş makinesi, son derece savurgan bir şekilde Amerikan ulusal sermayesinin milyarlarca dolarını İran ile girilen masraflı ve yıpratıcı bir çatışmanın ortasında yakıp kül etmiştir.
- Kongre Bütçe Ofisi’nin (CBO) Eylül 2026’da yayımlanan son resmi raporuna göre, Pentagon’un İran ile çatışmadaki doğrudan askeri harcamaları yalnızca 1 Ağustos 2026 (10 Mordad 1405) tarihine kadar baş döndürücü bir rakam olan 38 milyar dolara ulaşmıştır. CENTCOM’un Kongre’ye sunulan tahminlerine göre ise İran’a karşı savaşın maliyeti 16 Ekim 2026 (24 Mehr 1405) itibarıyla yaklaşık 47 milyar dolara dayanmıştır. Çeşitli kaynaklar bu rakamın açıklanandan çok daha fazla olduğunu belirtmektedir. Üstelik bu savaşın devam ettiği her ay, Amerikalı mükelleflerin sırtına 2 ila 3 milyar dolar arasında ilave yük bindirmektedir.
Buna ek olarak, ABD’nin stratejik stoklarının büyük bölümünü tüketen ve yeniden inşası en az 5 yıl gerektiren stratejik mühimmatın ve önleyici füzelerin yaygın kullanımı, ülkenin servetinin ve kabiliyetinin, ABD güç yapısının daha da yıpranmasından başka hiçbir kazanımı olmayan maceralara harcandığını göstermektedir. Olayın acı ironisi şuradadır: ABD hükümeti hayati havacılık sistemlerinin ve altyapının yenilenmesini sağlamak için Kongre’deki bütçe tıkanıklığıyla karşı karşıya kalmakta ve kendi vatandaşlarının güvenliği için onlarca milyar doları tahsis etmekten kaçınmaktadır; ancak yeni savaş cepheleri açmak ve bölgedeki müdahaleci politikaları desteklemek için onlarca milyar dolarlık askeri yardım paketlerini hızla onaylamaktadır. Hükümetin son zamanlardaki ağır ek bütçe talepleri, bu sakat politika üretme sürecinin açık bir kanıtıdır.
- Dış baskı, iç kapasite ve ABD’nin süper güç iddiası arasındaki oran defalarca tartışma konusu olmuştur. Bu bakış açısını ölçülebilir verilerle birleştirdiğimizde şu temel soru ortaya çıkmaktadır: Dışarıdaki askeri varlığın maliyetini ödeyen küresel bir güç, kaynaklarının ve yönetsel kapasitesinin ne kadarını içeride kendi halkının yaşam altyapısını güvenli hale getirmeye harcamaktadır?
Bugün masraflı savaşın, ağır borç faizinin ve trilyonlarca dolarlık altyapı ihtiyacının eş zamanlılığı, önceliklerin çelişkisini Amerikalı vatandaşlar için gerçek ve sorgulanabilir bir meseleye dönüştürmüştür. Bu açıdan Cuma günkü uçuş durdurma olayı belki henüz bir ülkenin “kemiklerinin kırılma” sesini yankılatmamış olabilir; ancak bizzat ABD kurumlarının yıllardır uyardığı sistemlerin iflas sesini vermektedir. Ramazan Savaşı’nda İran füzeleri ve İHA’larının ateşi altında kalan bölgedeki 11 ABD üssünde bu sistemlerin hedef alınması, bu iddianın samimi bir delilidir.
Bir yıl içinde İran ile yaşanan iki savaşın ve bu düzeydeki hasarın ardından, Amerikalı yetkililerin bir gücün ölçütünün sadece güç sevk etmek veya bir ülkeye karşı askeri operasyon başlatmak olmadığını anlamış olmaları gerekir. Elektrik şebekesini ayakta tutabilmek, temiz su ulaştırabilmek, semaları güvenle yönetebilmek ve bir hükümetin kararlarının maliyetini topluma ödetmemek de bir ülkenin gücünü ölçmenin hassas kriterleridir. Cuma gecesi ABD şehirlerinin semaları yeniden uçaklara açılmış olsa da şu soru hala varlığını korumaktadır: Hala savaş naraları atan ve sık sık caka satan Amerikalı yetkililer, kendi semalarında yaşanacak yeni bir duraksamaya ve eş zamanlı olarak trenlerdeki navigasyon sistemlerinin kilitlenmesine, tüm sektörlerdeki şehir yönetiminin felç olmasına kendi vatandaşları karşısında yanıt verebilecekler midir? Ve Trump’ın İran’a vadettiği Taş Çağı’na geri döndürme söylemi bumerang gibi dönüp kendi yakalarına yapışmayacak mıdır!
- Dünyayı yönetme iddiasında olan bir ülke, kendi iç işlerinin en basiti olan “semaları ve iç hat uçuşlarını” yönetmede bile felç oluyorsa ve kabine bakanı ülkenin bu alandaki teknolojik acziyetini itiraf etmek zorunda kalıyorsa, bu durum ülkede yapısal çöküşün yeni bir faslının başlamasından başka bir anlam taşımaz. ABD’nin iç yıpranma krizlerini Trump hükümetinin saldırgan dış politikasıyla bağdaştırmak, temel bir çelişkinin net bir resmini sunmaktadır.
Nitekim Trump hükümeti; hasta ekonomiyi, baş döndürücü bütçe açığını ve içeride çökmekte olan altyapıları (yıpranmış elektrik, su ve kanalizasyon ağlarından özel araç yakıtı ile toplu taşıma tedarikine kadar) yeniden inşa etmeye odaklanmak yerine, İran İslam Cumhuriyeti ile yüzleşmek gibi masraflı ve yenilgiye mahkum savaşlara girerek ülkenin enerjisini ve hayati kaynaklarını yağmalamıştır. Amerika semaları 1980’lerin çürümüş yönlendiricileri yüzünden durduğunda, aslında bu durum önceliklerini hegemona kurban etmiş bir imparatorluğun yapısal kemiklerinin kırılma sesini sergilemektedir. Dolayısıyla, geçen Cuma gecesi ABD havalimanlarında yaşanan kriz sadece basit bir teknik arıza olarak değerlendirilmemelidir; aksine, içi boşalmış ve dışarıda yangın çıkarmak uğruna kendi evindeki yıkımlara gözlerini kapatmış bir sistem için çalan alarm zilleridir.
Not: bu analiz kayhan.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
