Reuters haber ajansının Umman Denizi’ndeki tankerlerin sigorta maliyetlerinde yaşanan rekor artışa dair son raporu, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki stratejik gelirden mahrum kaldığı gerçeğini bir kez daha gündeme taşıdı. Batılı düşünce kuruluşları bu boğazın İran için yıllık 110 milyar dolara varan bir gelir potansiyeli taşıdığını hesaplarken, yetkililerin ihmali sebebiyle bu devasa servet Batılı sigorta şirketlerinin kasasına akıyor.
Reuters’ın özel haberine göre, bölgesel boru hatlarıyla Umman Denizi’ne ulaştırılan ve Doğu Asya’ya taşınan ham petrolün varil başına savaş riski sigorta primi (War Risk Insurance), geçen ay varil başına 11,5 dolara tırmandı. Çatışmalar ve gerilim tırmanmadan önce bu sigorta bedeli varil başına sadece 5 sent civarındaydı.
Sigorta oranlarındaki bu 230 katlık sıçrama, uzmanların defalarca dile getirdiği şu uyarıyı doğrular nitelikte: Eğer İran, Hürmüz Boğazı’nın geçiş ve güvenlik haklarından gelir elde etmezse, bu maliyet “risk değerlendirme primi” adı altında doğrudan Batılı sigorta devlerinin (Lloyd’s of London gibi) cebine gitmektedir.
Düşünce Kuruluşlarının Hürmüz Boğazı Geçiş Ücreti Hesaplamaları
Daha önce Oxford Process düşünce kuruluşu tarafından yapılan kapsamlı analizde, İran’ın deniz yolu (seaway) harçları ve Hormuz Boğazı’nın güvenliğini sağlama karşılığında yılda 80 milyar dolara kadar (ülkenin yıllık petrol ihracat gelirinin iki katı) sürdürülebilir bir gelir elde edebileceği öngörülmüştü.
Oxford Process’in harç kesintisi için önerdiği hesaplama formülü şu şekildeydi:
| Ürün / Enerji | Önerilen Harç / Geçiş Bedeli |
| Ham Petrol | Varil başına 5 dolar |
| Doğal Gaz (LNG/LPG) | Bin fit küp başına 20 sent |
| Kükürt | Ton başına 25 dolar |
| Üre (Kimyasal Gübre) | Ton başına 30 dolar |
Dikkat çekici olan husus şudur: Tankerler ve enerji alıcıları için İran yönetimine varil başına 5 dolar harç ödemek, Batılı şirketlere varil başına 11,5 dolarlık bel büken sigorta bedelleri ödemekten çok daha ekonomik ve mantıklıdır.
Dev Küresel Bankaların Hürmüz’ün Ekonomik Potansiyeline Dair Değerlendirmeleri
Oxford Process’in tahminleri, uluslararası kurumlar arasındaki en muhafazakar rakamlardan biridir:
-
Reuters: İran’ın Hürmüz Boğazı’nı düzenleme ve harç alma yoluyla elde edebileceği yıllık geliri 110 milyar dolara kadar tahmin etmektedir.
-
JPMorgan Chase: ABD’nin en büyük finansal hizmetler ve bankacılık kuruluşu, bu gelir potansiyelini yıllık 70 ila 90 milyar dolar arasında değerlendirmiştir.
“Hürmüz Boğazı Stratejik Eylem Planı” Mecliste 6 Aydır Sürüncemede
Ülkeyi doğrudan ham petrol satışına bağımlı olmaktan kurtarabilecek bu benzersiz jeo-ekonomik potansiyele rağmen, ülkenin karar alma mekanizmaları bu kozu nakde çevirmek için henüz somut bir adım atmış değildir.
İran’ın uluslararası sözleşmeler uyarınca seyrüsefer, çevre ve güvenlik hizmetleri karşılığında ücret alma yasal haklarını tanımlayan “Hürmüz Boğazı Stratejik Eylem Planı”, yaklaşık 6 aydır İslami Danışma Meclisi koridorlarında bekletilmekte ve henüz onaylanmamıştır.
Bu ilgisizlik; Batılı ve bölgesel tarafların İran’ın haklarını resmileştirmemesinden azami derecede faydalandığı ve güvenlik risklerini kendileri için kazançlı bir sigorta ticaretine dönüştürdüğü bir dönemde yaşanmaktadır.
