Washington ve Tahran arasında, savaşı sona erdirmeyi ve nükleer müzakereler için çerçeve oluşturmayı amaçlayan 14 maddelik bir mutabakat metni üzerinde görüşmeler sürüyor. Tarafların önümüzdeki 48 saat içinde kritik başlıklarda yanıt vermesi bekleniyor
Axios, ABD ile İran’ın, devam eden çatışmayı sona erdirmeyi ve daha kapsamlı nükleer müzakerelere zemin hazırlamayı hedefleyen kısa bir mutabakat metni üzerinde anlaşmaya yakın olduğunu bildirdi.
Konuya yakın ABD’li yetkililer ve sürece dair bilgi sahibi kaynaklar, henüz nihai bir uzlaşma sağlanmadığını ancak tarafların savaşın başlangıcından bu yana en yakın noktaya geldiğini belirtiyor.
Beyaz Saray, İran yönetimi içinde görüş ayrılıkları bulunduğunu ve farklı fraksiyonlar arasında uzlaşı sağlanmasının zor olabileceğini değerlendiriyor. Bu nedenle bazı ABD’li yetkililer, ilk aşamada bir anlaşmaya varılması konusunda temkinli yaklaşımını koruyor.
14 maddelik taslak: Kritik başlıklar masada
Perde arkasında yürütülen müzakerelerin, eski ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile İranlı yetkililer arasında, doğrudan ve arabulucular üzerinden sürdüğü ifade ediliyor.
Taslak metnin en kritik başlıklarından biri, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine getirilecek moratoryumun süresi. Kaynaklara göre bu sürenin en az 12 yıl olması beklenirken, 15 yıl ihtimali öne çıkıyor. İran’ın 5 yıl önerdiği, ABD’nin ise 20 yıl talep ettiği belirtiliyor.
ABD tarafı ayrıca, İran’ın anlaşmayı ihlal etmesi halinde moratoryum süresinin otomatik olarak uzatılmasını öngören bir madde eklemek istiyor. Sürenin sona ermesinin ardından İran’ın düşük seviyede (%3,67) uranyum zenginleştirmesine izin verilmesi planlanıyor.
Nükleer faaliyetler ve denetim mekanizması
Taslak kapsamında İran’ın, nükleer silah geliştirmemeyi ve bu yönde herhangi bir faaliyet yürütmemeyi taahhüt etmesi bekleniyor. Ayrıca yer altı nükleer tesislerinin işletilmemesi yönünde bir madde de tartışılıyor.
Denetim mekanizması ise genişletilmiş bir çerçeveye oturtulacak. Buna göre Birleşmiş Milletler denetçilerinin ani denetimler gerçekleştirebilmesi gündemde.
ABD ise karşılığında, İran’a yönelik yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasını ve dünya genelinde dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran varlığının aşamalı biçimde serbest bırakılmasını taahhüt edecek.
Görüşmelerde öne çıkan bir diğer başlık ise İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokları. Sürece yakın iki kaynak, Tahran’ın bu materyali ülke dışına çıkarmayı kabul edebileceğini öne sürdü. Bu seçenekler arasında, söz konusu materyalin ABD’ye taşınması da yer alıyor.
Washington’dan temkinli açıklamalar
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, müzakerelerin karmaşık ve teknik bir süreç olduğunu vurgulayarak, anlaşmanın kısa sürede tamamlanmasının beklenmemesi gerektiğini söyledi.
Rubio, “Bu son derece karmaşık ve teknik bir süreç. Ancak tarafların hangi konularda müzakere etmeye hazır olduğu ve başlangıçta hangi tavizleri verebileceği net olmalı” dedi.
Öte yandan Rubio’nun İran yönetimine yönelik sert ifadeler kullanması, diplomatik sürecin kırılganlığına işaret ediyor.
ABD tarafı, İran’dan önümüzdeki 48 saat içinde temel başlıklara ilişkin yanıt bekliyor. Tarafların bu süreçte uzlaşı sağlayıp sağlayamayacağı, savaşın gidişatı ve nükleer müzakerelerin geleceği açısından belirleyici olacak.
Piyasalar barış sinyallerine tepki verdi
Diplomatik çözüm ihtimalinin güçlenmesi enerji ve değerli metal piyasalarında sert fiyat hareketlerini beraberinde getirdi. Brent petrolün varil fiyatı 102,88 dolara gerilerken, gün içindeki kayıp yüzde 7’ye kadar ulaştı.
Buna karşılık güvenli liman talebinin etkisiyle ons altın 4 bin 700 dolara yükseldi. Altının günlük kazancı yüzde 3,12 olarak kaydedildi/gazeteoksijen
