Erdoğan’ın Oğlu Beyrut’ta; Riyad Rahatsız, Baabda Endişeli

Bilal Erdoğan’ın Beyrut ziyareti, Riyad’ın açık hoşnutsuzluğu ve Baabda Sarayı’ndaki gizli gerilimler eşliğinde gerçekleşti; bu ziyaret, Ankara’nın Lübnan’daki siyasi, sosyal ve ekonomik nüfuzunu genişletme çabasını yansıtmakta ve ülkenin derin siyasi durgunluğunun ortasında yapılmaktadır.

Fars Haber Ajansı Uluslararası Grubu’nun bildirdiğine göre; bölgesel gelişmelerin ve kilit aktörler arasındaki karmaşık çıkar ilişkilerinin ortasında, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın oğlu Bilal Erdoğan’ın Beyrut’a yaptığı ziyaret, sembolik bir görüşmenin ötesinde anlamlar taşımaktadır.

Lübnan gazetesi El-Ahbar konuya ilişkin yayımladığı analizde, bu ziyaretin Lübnan’ın derin bir krizle boğuştuğu bir dönemde ve Türkiye’nin bölgesel meselelerdeki varlığının genişlemesiyle eş zamanlı olarak gerçekleştiğini yazdı. Gazeteye göre bu adım, Ankara’nın Lübnan’daki siyasi, toplumsal ve ekonomik etkisini yayma arzusunu göstermekte olup; Ankara bu yolda bölgesel ağını ve Lübnanlı iç grupların tutarlı bir dış politika oluşturamamasından kaynaklanan boşluğu kullanmaktadır.

Lübnan; Bölgesel Güçlerin Rekabet Alanı

Bilal Erdoğan’ın ziyaretini, çeşitli tarafların Lübnan’ı nüfuz uygulama ve rekabet sahasına dönüştürdüğü daha geniş bölgesel perspektiften ayrı değerlendirmek mümkün değildir.

Amerika Birleşik Devletleri, siyasi, güvenlik ve mali baskılarla ülkeyi Washington’ın gündemiyle uyumlu seçeneklere yönlendirmeye çalışmaktadır. İran ise yerleşik konumunu koruyarak Lübnan’ı Washington ile yürüttüğü müzakerelerdeki merkezi konulardan biri olarak görmektedir. Suudi Arabistan, yalnızca çıkarları gerektirdiğinde müdahale ettiği “ihtiyatlı gözlemcilik” esasına dayalı bir yaklaşım izlemektedir. İsrail de Lübnan’a esas olarak güvenlik ve sınırlar penceresinden bakmakta ve kuzey cephesini giderek daha fazla Lübnan topraklarında bir “tampon bölge” oluşturulmasıyla ilişkilendirmektedir; bu yaklaşım “Aksa Tufanı” operasyonunun yol açtığı gelişmelerin ardından daha da hız kazanmıştır.

Suriye de Lübnan’da kendi hesaplarını takip etmekte ve Lübnan’ın çıkarlarından ziyade Ebu Muhammed el-Colani yönetiminin hedeflerine odaklanmaktadır. Bu doğrultuda Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) de varlığını genişletme çabasındadır. El-Ahbar’ın edindiği bilgilere göre Abu Dabi, yakın zamanda gönderdiği büyük ticari heyetle yetinmeyip yıl sonundan önce yeni bir ekonomik heyetle dönmeye hazırlanmaktadır; zira limanlara, altyapıya, dijital dönüşüm ve yapay zeka projelerine yatırım yapmaya devam etmek istemektedir.

Doha ve Ankara’nın Uyumlu Tavrı: Maksimum Baskı Hizbullah’ı Güçlendirir

Katar da Başbakanının ziyaretiyle dikkat çekici bir siyasi varlık sergiledi; bu ziyaret siyasi mesajların ötesinde hayati öneme sahip “elektrik” meselesine odaklandı. Doha ve Ankara, Lübnan’a “maksimum baskı” uygulanmasının Hizbullah’ı güçlendirebileceği, buna karşılık halkın günlük yaşamını doğrudan etkileyen sorunların çözümünde hükümete yardım etmenin toplumsal hoşnutsuzluğu azaltıp hükümete daha fazla destek sağlayabileceği değerlendirmesinde hemfikir görünmektedir.

Mitri’nin Daveti; Daha Kapsamlı Bir Politika Tasarımı

Bilgili kaynaklar, Lübnan Başbakan Yardımcısı Tarık Mitri’nin birkaç ay önce Erdoğan’ı bu ziyaret için davet ettiğini bildirdi. Bu adım, “Lübnan-Türkiye ilişkilerine geleneksel devlet ve diplomasi kanallarının ötesinde bir boyut kazandırmak ve Türkiye’nin Lübnan’ın siyasi, dini, sosyal ve ekonomik alanlarında daha geniş yer almasının önünü açmak” hedefi doğrultusunda atılmıştır.

Bu yaklaşım, “Lübnan’ın Şam bölgesindeki etkili ülkelerle ve bunların başında gelen Türkiye ile bir uzlaşı ağı kurarak bölgesel ilişkilerini yeniden inşa etmesi gerektiği” inancına dayanmaktadır.

Analizin yazarı Neda Eyüp şu değerlendirmede bulundu: “Bu görüşün temeli, Ankara’ya yönelimin yalnızca geçici veya belirli bir siyasi gelişmeye bağlı bir adım olmaması gerektiğidir; aksine bu yönelim, ülkenin seçeneklerinin Lübnan’ın kendi coğrafi, siyasi ve güvenlik çıkarlarıyla mutlaka örtüşmeyen eksenlerle sınırlı kalmaması için dış ilişkilerde dengeyi yeniden kurmayı amaçlayan daha büyük bir politikanın parçası olmalıdır.”

Bu açıdan bakıldığında, Türkiye ile etkileşimin artırılması Lübnan’ın Arap veya Batı ülkeleriyle mevcut ilişkileriyle hiçbir çelişki taşımamaktadır. Son aylarda Türk liderlerle doğrudan iletişim kanalları kurmaya çalışan Tarık Mitri, bu girişimin siyasi mimarı olarak kabul edilmektedir.

Avn’a Yakın Çevrelerin Rahatsızlığı

Bununla birlikte bu yaklaşım iç mutabakattan yoksundur; Cumhurbaşkanı Joseph Avn ile siyasi açıdan aynı çizgide olan bazı grup ve akımlar, ziyaretin ilan edilen siyasi çerçevenin ötesinde sonuçlar doğurabileceğinden endişe ederek bu ziyarete dair kaygılarını dile getirmişlerdir.

Görüşme Takvimi: Üç Erkin Başkanlarından Canbolat ve Hariri’ye

Erdoğan’ın temaslarına Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Başbakan ile yapacağı görüşmelerle başlaması planlanmaktadır. Bu görüşmelerin yanı sıra bazı bakanlar ve dini liderlerle yapılacak temaslar dışında siyasi programında yalnızca iki görüşme daha yer almaktadır: Biri eski milletvekili ve Lübnan Dürzi liderlerinden Velid Canbolat, diğeri ise eski milletvekili Behiye el-Hariri. Çeşitli söylentilerin aksine, programda Hizbullah veya diğer siyasi partiler ve liderleriyle herhangi bir görüşme yer almamaktadır.

Bu kapsamda Bilal Erdoğan, saatler önce Joseph Avn ile bir araya geldi; Lübnan Cumhurbaşkanı görüşmede yatırım, yeniden imar, ticaret ve turizm alanlarında iş birliğinin önemini vurguladı. İlim Yayma Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı sıfatıyla konuşan Bilal Erdoğan ise Lübnan’daki eğitim ve kültür kurumlarıyla iş birliği yapma arzusunu dile getirdi.

Hariri Görüşmesine Karşı Kışkırtma Kampanyası ve Riyad’ın Şam ile Ankara’ya Farklı Yaklaşımı

Bazı Sünni çevreler ve aktivist gruplar tarafından Erdoğan’ın Hariri ile yapacağı planlı görüşmeye karşı başlatılan kışkırtıcı kampanyalara rağmen, bilgili kaynaklar bu görüşmenin hâlâ geçerli olduğunu ve iptal edilmeyeceğini belirtmektedir.

Bu kampanyaları düzenleyenler, geçen temmuz ayında yaşananların tekrarlanmasını umuyorlardı; o dönemde Colani hükümetinin Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani Lübnan’ı ziyaret etmiş ve gündeminde Hariri ile görüşme yer almıştı ancak Suudi Arabistan’ın baskısı üzerine bu görüşme iptal edilmişti.

Ancak o senaryonun tekrarlanmasına güvenenler, Suudi Arabistan’ın Suriye ve Türkiye dosyalarına yönelik yaklaşım farkını göz ardı etmişlerdir. Ankara ile etkileşim, Şam ile etkileşimden farklıdır; buna rağmen Riyad, Erdoğan’ın Beyrut’taki varlığı Suudilerin hoşuna gitmese de şu ana kadar bu ziyareti baltalamak için herhangi bir müdahalede bulunmamıştır. Öte yandan Türkler de özellikle “Mekke İttifakı”nın kurulmasının ardından Suudi Arabistan ile gerilim veya çatışma yaratma niyetinde değildir.

Trablus: Mansuri Camii’nde Namaz ve Osmanlı Eserlerini Ziyaret

Riyad’ın çekinceleri yalnızca Erdoğan’ın oğlunun Lübnan ziyaretinin esasıyla sınırlı kalmayıp program içeriğini de kapsamaktadır; özellikle de Trablus’taki “Büyük Mansuri Camii”nde onun imamlığında kılınacak namaz töreni dikkat çekmektedir.

Bu caminin ana ibadet bölümü, eski Başbakan Saad Hariri’yi en son ağırladığı 2007 yılından bu yana kapalı tutulmaktadır. Ayrıca ziyaret programında şehrin tarihi sokakları ile bir restorasyon projesinin parçası olan Osmanlı dönemi binalarının gezilmesi ve Trablus milletvekilleri ile yerel şahsiyetlerle görüşmeler de yer almaktadır.

Neden Canbolat? Suriye ve İsrail Dosyalarında Ankara ile Uyum

Velid Canbolat ile yapılacak özel görüşmeye gelince; bu görüşme onun siyasi tutumlarından ve Suriye ile İsrail meselelerine dair görüşlerinden ayrı değerlendirilemez. Suriye konusunda Canbolat, Türkiye tarafından desteklenen Colani yapılanmasını desteklemektedir; özellikle Suriye’nin toprak bütünlüğünün korunması ve İsrail desteğiyle Dürzi Şeyhi Hikmet el-Hicri tarafından yürütülen “Süveyda”daki ayrılıkçı projeye karşı çıkılması noktasında Ankara ile aynı çizgidedir. İsrail cephesinde de Canbolat’ın tutumu Türkiye ile uyumludur; zira her iki taraf da İsrail’in bölgedeki nüfuzunu genişletmesine karşı uyarılarda bulunmaktadır.