Hürmüz Boğazının Hukuki Statüsü ve Stratejik Önemi

ABD -İran savaşı yeni bir aşamaya gelmiş bulunuyor. Savaş taraflarının stratejik hamleleriyle devam ediyor. ABD İran’ın Jeo-politik üstünlüğünü elinden almak istiyor.

Hürmüz Boğazı’nın jeo-stratejik önemi gerçekten çok büyük ve bu konu siyasi tartışmalarla birlikte yeniden gündeme oturdu. Savaşın kaderi bu stratejik noktaya bağlı gibi görünüyor.

İran’ın kara suları içerisinde yer alan Hürmüz Boğazının uluslararası statüsü belli olmasına rağmen ABD ve bölge ülkeleri kasıtlı olarak bunu görmezden geliyorlar.

Denizler kanunları ve anlaşmalara göre “Hürmüz Boğazı” İran’ın karasuları içinde yer alsa da

Amerika “Hürmüz Boğazının” uluslararası bir su yolu olduğunu iddia ediyor.

Türkiye dahil küresel medya Amerika’nın iddiasının doğru olduğu yönünde bir algı oluşturmaya çalışıyor.

İran’ın çeşitli sebeplerden dolayı bu hakkını şimdiye kadar kullanmamış olması, bölge ülkeleri dahil tüm ülkelere her açıdan cömertçe kullandırması, ayrıca ABD’nin bu stratejik boğazı askeri açıdan da sultasını genişletmek için kullanması İran’ın hakkını ortadan kaldırmaz.

Amerika, İran’a karşı savaşında muharebelerle elde edemediğini müzakere masasında kazanmaya çalışmaktadır.  Doğrudan saldırılarla hedeflerine ulaşamayan ABD birkaç günden beri savaşı farklı boyutlara taşıyarak stratejik hamlelerini sürdürüyor.

ABD, İran’ın devam eden savaşta kazandığı bölgesel jeopolitik nüfuzunu sınırlamayı hedeflerken; İran ise sahip olduğu jeo-stratejik avantajları bir güç faktörü olarak kullanmaya kararlı görünüyor.

Bu bağlamda Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticareti açısından kritik bir konuma sahiptir.

Fars Körfezi’ni Umman Denizi ve Hint Okyanusuna bağlayan bu stratejik su yolu, dünya petrol, gaz ve petrokimya ürünlerinin yüzde yirmisi gibi önemli bir bölümünün geçtiği bir geçittir.

Hürmüz Boğazı’nın hukuki statüsü tartışmaya açılmaya çalışılsa da yaklaşık en dar bölümü 33 kilometre, yaklaşık 18 deniz mili genişliğindeki. Uluslararası deniz hukukunda her ülkenin sahilinden itibaren 12 millik kara suları hakkı olduğu dikkate alındığında bu boğazın 12 millik bölümü İran karasuları, 12 millik bölümü ise Umman karasuları içerisinde yer almaktadır. Bu durum, boğazın uluslararası sular statüsünde olmadığını göstermektedir.

Buna karşın Amerika ve bazı bölge ülkeleri, Hürmüz Boğazı’nın uluslararası geçişe açık bir su yolu olduğunu savunmakta ve bu doğrultuda hareket etmektedir. Küresel medyada da çoğunlukla bu görüşün öne çıkarıldığı görülmektedir.

Öte yandan İran’ın bugüne kadar bu yetkilerini sınırlı biçimde kullanmış olması, diğer aktörlerin boğazı serbestçe kullanmasına olanak sağlamıştır. Ancak İran’ın bu hakkını kullanmaması, hukuki haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmemektedir.

Sonuç olarak Hürmüz Boğazı, yalnızca coğrafi bir geçiş noktası değil; aynı zamanda uluslararası enerji güvenliği, bölgesel güvenlik ve güç rekabetinin kesiştiği kritik bir jeo-stratejik alan olmaya devam etmektedir.

İran, devam eden savaş vesileyle ABD ve müttefiklerinin zaaf noktalarını ve yumuşak karnını tesbit etmiş olarak Hürmüz Boğazı kartını kullanarak Hürmüz boğazının kontrolünün kendisinde olduğunu ve bu hakkından vazgeçmeyeceğinin altını çiziyor.

Amerika ise buna karşılık Hürmüz Boğazını ablukaya alarak İran’ı zor durumda bırakmayı planlıyor.

İran, ABD ve diğer ülkelerin stratejik zaaflarını bildiği için Hürmüz Boğazı üzerindeki hakkını bir jeopolitik koz olarak kullanıyor. Bu çerçevede İran, boğaz üzerindeki etkisini ve kontrol kapasitesini vurgulamakta; bu alandaki haklarından vazgeçmeyeceğini açık biçimde ifade etmektedir.

Buna karşılık Amerika ise, Hürmüz Boğazı’nda deniz güvenliği ve serbest geçişi sağlamak bahanesiyle askeri varlığını artırmayı ve İran üzerindeki baskıyı artırmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, savaşı Hürmüz Boğazı çevresinde yoğunlaştırıp denetim ve sınırlama politikaları uygulayarak İran’ı stratejik açıdan zor durumda bırakmayı planlıyor.

Hürmüz Boğazı, Fars Körfezi’ni açık denizlere bağlayan tek geçittir.

Hürmüz Boğazı’nın Ekonomik Önemi:

Hürmüz Boğazı, sadece enerji taşımacılığı açısından değil, aynı zamanda küresel ticaret ve üretim zincirleri bakımından da kritik bir öneme sahiptir. Fars Körfezi’ne kıyısı olan ülkelerin ve bu ülkelerle ekonomik iş birliği içinde bulunan devletlerin ticari çıkarları büyük ölçüde bu boğazın güvenliğine ve sürekliliğine bağlıdır.

Tarımsal Önemi:

Körfez ülkeleri, özellikle doğal gaz temelli gübre ve amonyak üretiminde önemli bir yere sahiptir. Bu ürünlerin Hürmüz Boğazı üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılması, küresel tarım üretiminin sürdürülebilirliği açısından da kritik bir rol oynamaktadır. Eksikliği ise tarım ürünleri fiyatlarında beklenmedik artışlara ortam hazırlayacaktır.

Granül ürünler ve otomotiv sanayi:

Petrokimya türevli granül hammaddeler (plastik ve polimerler), otomotiv başta olmak üzere birçok sanayi kolunun temel girdilerindendir. Bu hammaddelerin önemli bir kısmı Körfez bölgesinden ihraç edilmekte ve Hürmüz Boğazı bu ticaretin ana geçiş noktalarından biridir.

Petrokimya ürünleri ayrıca elektronik, savunma sanayi, yazılım donanımları ve ileri teknoloji üretiminde dolaylı fakat vazgeçilmez girdiler sağlar. Bu nedenle Batı ülkeleri başta olmak üzere sanayileşmiş ekonomiler, bu ürünlerin kesintisiz akışına büyük ölçüde bağımlıdır.

Körfez ülkelerinin ticari bağımlılığı:

Suudi Arabistan, Kuveyt, Bahreyn, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri  için Hürmüz Boğazı, ihracatın ana çıkış kapısıdır. Bu ülkelerin ekonomik sürdürülebilirliği ve küresel pazarlara erişimi büyük ölçüde bu dar su yoluna bağlıdır.

 Hürmüz Boğazı’nın Siyasi ve Askeri Önemi:

Hürmüz Boğazı, sadece ekonomik değil; aynı zamanda siyasi ve askeri açıdan da kritik bir stratejik noktadır. Savaş ve savunma bağlamında değerlendirildiğinde, bu dar geçit bölgesel güç dengelerini doğrudan etkileyen ve olası bir çatışmada belirleyici rol oynayabilecek bir konumdadır.

Boğaz, Fars Körfezi’ne kıyısı olan ülkelerin deniz kuvvetleri ile küresel güçlerin donanmaları için ana geçiş hattıdır. Bu nedenle savaş gemilerinin bölgeye intikali ve bölgeden çıkışı büyük ölçüde Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşir.

Askeri operasyonların sürdürülebilirliği açısından lojistik hatların açık olması hayati önem taşır. Hürmüz Boğazı, askeri sevkiyat, yakıt ikmali ve destek unsurlarının bölgeye ulaştırılmasında kritik bir rol oynar.

Boğazın kontrolü, Fars Körfezi’nin genel güvenliğini doğrudan etkiler. Bu geçidin kontrol altında tutulması, bölgedeki deniz ticaretinin güvenliği kadar askeri üstünlüğün sağlanması açısından da stratejik önem taşır.

Sabahattin Türkyılmaz