açıklanmasıyla, herkes bu ülkenin yargı, yasama ve yürütme erki başkanlarının
seçilmesi için kesin sonuçların ve yasal sürecin açıklanmasını bekliyor.
Irak’ta 10 Ekim Pazar günü, 2003 yılında Saddam’ın
devrilmesinden bu yana beşinci parlamento seçimleri ve ülkenin ilk erken
seçimleri barışçıl bir atmosferde gerçekleşti.
Irak Yüksek Seçim Komisyonu tarafından açıklanan ilk
rakamlar, katılımın önceki yıllara göre daha düşük olduğunu ve bu sonuçlara
göre yüzde 41’lik bir katılımın olduğunu gösteriyor.
Irak anayasasına göre; Saddam’ın düşüşünden bu yana ülkeyi
yöneten siyasi sistem federal parlamenter demokratik sistemdir. Parlamentonun
en önemli işlevi; yasa yapmak, cumhurbaşkanını seçmek, hükümeti seçmek ve
denetlemektir.
Irak’ta geleneklere göre; başbakan, cumhurbaşkanı ve meclis
başkanı da dahil olmak üzere ülkedeki kilit pozisyonlar sırasıyla Şiilere,
Kürtlere ve Sünnilere veriliyor.
Irak anayasasına göre; seçim sonuçlarının Seçim Komisyonu
tarafından resmi ve nihai olarak açıklanmasının ardından yeni hükümetin
kurulması için üç aylık süre başlıyor.
Iraklı avukat Tarık el-Harb, Nas haber sitesinde yayınlanan
bir yazıda; Irak anayasasına uygun olarak üç kuvvetinin başkanlarının seçilmesi
için sonraki yasal adımları açıkladı.
Iraklı avukat Tarık el-Harb, bu sürece dair şu açıklamada
bulundu: “Bir sonraki parlamento daha büyük bir parti belirleme sorunuyla
karşı karşıya kalmayacak. Çünkü bu konu 2020 Genel Seçim Kanununda çözülmüştür.
Böylece, Yüksek Seçim Komisyonu’na göre mecliste en fazla sandalye kazanan parti,
başbakan adayı gösterme hakkına sahip oluyor. Bu fraksiyon, adayına güvenoyu
sağlamak için diğer parlamenter fraksiyonlarla ittifak kurmalıdır. Böylece
aday, gerekli minimum oy olan oyların yarısını artı bir oyla alabilir.”
Irak’taki seçimlerden sonraki süreç şu şekilde açıklandı:
1. Yüksek Seçim Komisyonu seçim sonuçlarını resmen açıkladıktan
sonra itiraz edenlerin şikayetlerini ve itirazlarını Yargıya sunmaları için üç
gün süreleri vardır.
2. Yasa, Yargı Seçim Kurulu’na itirazları karara bağlaması
için yedi gün veriyor ve bu kurul tarafından verilen karar kesindir.
3. Seçim Komisyonu, yukarıdaki işlemleri tamamlayıp
sonuçları düzelttikten sonra ve Yargı kararına uygun olarak, seçimlerin kesin
sonuçlarını teyit etmekten sorumlu olan Federal Yüksek Mahkemesi’ne sunar.
Mahkeme tarafından nihai onay süreci genellikle yaklaşık üç gün sürer.
4. Sonuçların onaylanmasından sonraki on beş gün içinde,
cumhurbaşkanı yeni parlamentonun toplanmasını emreden bir başkanlık kararnamesi
yayınlar.
5. Parlamentonun ilk oturumuna yaş bakımından en yaşlı
temsilci başkanlık eder.
6. Parlamentonun ilk oturumu, başkan ve iki yardımcısının
seçimine ayrılmıştır ve Irak parlamento başkanının parlamentonun salt
çoğunluğunu, yani milletvekillerinin yarısından fazlasının oyunu alması
gerekir. Başka bir deyişle, 329 sandalyeli bir parlamento için en az 165 lehte
oy kullanmak gerekiyor.
7- Meclis başkanının seçilmesinden sonraki ilk adımda,
cumhurbaşkanlığı adaylığı, meclis başkanının emriyle açılacak ve cumhurbaşkanı
adayının, meclis üyelerinin üçte ikisine (en az 210 kişi) ihtiyacı var. Celal
Talabani, Fuad Masum ve Berham Salih için önceki dönemlerde yapıldığı gibi
cumhurbaşkanı adaylarından hiçbiri bu oyları kazanamazsa, en çok oyu alan iki
aday yeniden oylanacak ve kazanılan oy sayısı ne olursa olsun, en çok oyu alan kişi
cumhurbaşkanı ilan edilir.
8. Cumhurbaşkanı, kabineyi oluşturmak için en büyük
fraksiyonun adayını 15 gün içinde aday gösterecek. Önceki dönemlerden farklı
olarak, 2020’de kabul edilen mevcut Seçim Kanunu’nun 45. Maddesi, görevi
belirlemekte ve daha büyük olan parti, parlamento seçimlerinden sonra
oluşturulan parti değil, Yüksek Seçim Komisyonu tarafından aday gösterilen ve
daha sonra Federal Yüksek Mahkeme tarafından onaylanan parti olacaktır. Daha
sonra bu adayın istenen oy çoğunluğunu elde etmek için oluşumlar
oluşturulacaktır.
9. Yeni kabine için gerekli çoğunluk, mevcut temsilcilerin
salt çoğunluğudur. Yani hazır bulunan delege sayısı 300 ise, başbakan ve
bakanları için 151 delegenin olumlu oyu yeterlidir.
